I SA/Po 834/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RŁ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług oraz umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowe w zakresie odsetek za zwłokę oraz kosztów postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] oddalił skargę RŁ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług oraz umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowe w zakresie odsetek za zwłokę oraz kosztów postępowania egzekucyjnego. RŁ złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że od [...] jest osobą bezrobotną. Dochody jego i żony są bardzo niskie, wystarczają na bardzo skromne życie i leczenie wnioskodawcy. Skarżący wskazał, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Podał, że z powodu wieku ([...] lat) i stanu zdrowia trudno mu znaleźć pracę. Mieszka u córki i dzięki temu razem z żoną jakoś egzystują. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na sytuację w jakiej się znajduje wniósł o zwolnienie z uiszczenia opłaty kancelaryjnych oraz ewentualnych innych kosztów sądowych. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, posiada natomiast [...] udziału w nieruchomości (dom [...] m2 i działka [...] m2), nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Skarżący otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] brutto, żona otrzymuje świadczenie przedemerytalne w wysokości [...] brutto. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego, reprezentowanego przez radcę prawnego RT do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] to należy również przedłożyć te zeznania, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu córka skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, 4. podanie czy córka skarżącego pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym (np. mąż, dzieci) i czy te osoby uzyskują dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody np. z tytułu pracy dorywczej, sezonowej, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 6. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.) i z jakich środków je ponosi, 7. podanie czy skarżący lub osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 8. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli należy do córki należy podać czy ten dom córka otrzymała na podstawie umowy darowizny od skarżącego i jego żony, jeżeli tak to kiedy, 9. podanie czy skarżący posiada [...] udziału w domu o pow. [...] m2 na działce gruntu o pow. [...] m2, jeżeli skarżący sprzedał udział w w.w nieruchomości należy podać kiedy i za jaką kwotę. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął w dniu [...]. Tymczasem wnioskodawca wniosku o prawo pomocy do dnia dzisiejszego nie uzupełnił. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim i razem z żoną mieszka u córki. Wnioskodawca pozostaje bez pracy i otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Żona skarżącego otrzymuje natomiast świadczenie przedemerytalne. Dochody skarżącego i jego żony łącznie wynoszą [...] zł brutto. Skarżący oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, posiada natomiast [...] udziału w nieruchomości (dom [...] m2 i działka gruntu [...]), nie posiada również oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Skarżący pomimo wezwania nie podał jaka jest sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna córki, u której mieszka. Nie wyjaśnił czy sprzedał [...] udziału w domu o pow. [...] m2 i działki gruntu o pow. [...] m2, jeżeli tak to kiedy i za jaką kwotę. Wnioskodawca pomimo wezwania nie wyjaśnił czy on i jego żona posiadają konta, rachunki i lokaty bankowe, nie podał w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, oraz czy posiadają samochody osobowe, jeżeli tak to jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i jaka jest ich wartość rynkowa. Skarżący nie złożył swoich i małżonki odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie poinformował czy złożyli zeznania roczne podatkowe za [...]. Zatem złożone i nieuzupełnione przez niego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.