I SA/Po 838/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] odrzucił skargę WJ na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. WJ złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest ojcem samotnie wychowującym dzieci, które porzuciła matka. Wskazał, że nie otrzymuje alimentów na dzieci. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych. Podał, że zaciąga kredyty na zakup surowca, usług sprzętu i transportu. Wyjaśnił, że płatność za świadczone przez niego usługi jest odroczona w czasie, następuje na podstawie faktur po odbiorze robót. Wskazał, że niektórzy zleceniodawcy nie płacą za wykonane usługi. Również Komornik Sądowy nie może wyegzekwować zasądzonej kwoty. Podał, że kilka razy przez dłuższy czas chorował oraz, że został okradziony przez pracowników. Wyjaśnił, ze wszystkie te przeciwności spowodowały zadłużenie wobec banków, Urzędu Skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący wystąpił do Urzędu Skarbowego i do ZUS o rozłożenie zaległości na raty. Podał, że jest zadłużony na kwotę powyżej [...] zł. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza stanowi jedyne źródło dochodów. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synami w wieku [...] lat. Posiada dom o powierzchni [...] m2, na którym ustanowiona została hipoteka. Nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] brutto miesięcznie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2009 i 2010r. złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisu z książki przychodów i rozchodów lub innych ksiąg podatkowych prowadzonych dla potrzeb związanych z rozliczeniem w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie sześć miesięcy, 3. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, 4. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego, 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dodatkowe dochody, 6. podanie czy skarżący wystąpił z powództwem o separację, rozwód i o alimenty na dzieci, 7. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, koszty utrzymania samochodu, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 8. podanie czy skarżący posiada samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął w dniu [...]. Tymczasem wnioskodawca wniosku o prawo pomocy do dnia dzisiejszego nie uzupełnił. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że WJ nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem AJ lat [...] i z synem WJ lat [...]. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...] brutto miesięcznie. Z oświadczenia skarżącego wynika, że nie otrzymuje alimentów na dzieci od ich matki. Nie wiadomo natomiast czy skarżący wystąpił z pozwem o alimenty na dzieci. Skarżący posiada dom, na którym została ustanowiona hipoteka. Wnioskodawca pomimo wezwania nie wyjaśnił czy posiada konta, rachunki i lokaty bankowe, nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, w jakiej wysokości spłaca raty kredytów oraz czy posiada samochody osobowe, jeżeli tak to jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i jaka jest ich wartość rynkowa. Skarżący nie złożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2009 i 2010r. oraz wyciągów z rachunków bankowych. Zatem złożone i nieuzupełnione przez niego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.