I SA/Po 842/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 09 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu XA od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 11 października 2016r. o sygn. akt I SA/Po 842/16 o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi XA na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] lutego 2016 r., Nr [...] w przedmiocie wartości niezaewidencjonowanego przychodu za 2012 r. oraz zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych za 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący S. K. w dniu [...] września 2016 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podał, że nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania. Nie ma żadnego majątku. Zawiesił działalność gospodarczą, gdyż nie stać go było na ponoszenie opłat. Mieszka w budynku gospodarczym, dorabia dorywczo za kilkaset złotych i uzyskuje dochód netto w wysokości [...] zł. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Wskazał, że na media przeznacza [...] zł, na koszty leczenia [...] zł, [...] zł pozostaje na własne utrzymanie. W uzupełnieniu wniosku , na wezwanie Sądu z dnia [...] września 2016r., skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, nie posiada i nie użytkuje żadnych pojazdów mechanicznych. Nie otrzymuje żadnych dochodów np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, pełnienia funkcji członka zarządu itd., albowiem nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma możliwości pełnienia funkcji w organach spółek. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej tylko z pomocy znajomych. Nie otrzymuje świadczeń na syna np. z tytułu alimentów. Skarżący podał, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże zawarł z żoną umowę o rozdzielności majątkowej i w konsekwencji nie ma wglądu w dokumenty małżonki. Wyjaśnił, że pomieszczenie gospodarcze zajmowane przez niego należy do jego żony. Nie uiszcza czynszu. Skarżący nie posiada udziałów w spółkach. Zawiesił działalność gospodarczą od [...] marca 2015 r. Skarżący przedstawił kserokopie: wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] września 2008 r. Kolejnym pismem skarżący przedłożył zeznania roczne podatkowe za 2014 i 2015 r. Referendarz sądowy na podstawie treści wniosku oraz dokumentów źródłowych ocenił, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz ocenił, że istnienie pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej, nie odnosi się do ich wzajemnych obowiązków małżeńskich. Skarżący pomimo wezwania nie przedstawił jakichkolwiek informacji dotyczących dochodów uzyskiwanych przez jego żonę. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W tych okolicznościach w ocenie referendarza wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Skarżący złożył sprzeciw, w którym zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a.") poprzez stwierdzenie, że nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W jego ocenie takie rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe i prowadzi w konsekwencji do nieuzasadnionego pozbawienia go drogi sądowej. Ponadto obarczanie jego żony koniecznością finansowania skargi należy uznać za niesprawiedliwe, z uwagi chociażby na fakt, iż żona nie pobiera czynszu za możliwość mieszkania. Z uwagi na trudną sytuację finansową strony uzasadnione jest przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl ). Oznacza to, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. Sąd podkreśla, że podstawy zwolnienia od kosztów sądowych nie mogą stanowić zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. A takie uzasadnione wątpliwości występują w niniejszej sprawie. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania ( art. 255 P.p.s.a.). W opinii sądu , referendarz sądowy trafnie podniósł, że na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy wpływa sytuacja majątkowa i finansowa małżonki skarżącego (pomimo ustanowionej rozdzielności majątkowej), której możliwości finansowych i płatniczych skarżący nie ujawnił (pomimo wezwania z dnia 13 września 2016r.). Pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim wiąże się bowiem z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym. Istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym (art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 788, dalej" " k.r.o."). Rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia małżonka od obowiązku pomocy finansowej oraz umożliwia skarżącemu uzyskanie informacji o sytuacji majątkowej małżonka (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 2 grudnia, o sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA w Warszawie z dnia 3 listopada 2011 r., o sygn. akt I OZ 817/11; dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy (art. 23 k.r.o.), a obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2011 r., o sygn. akt II OZ 1266/11, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie sądu skarżący przedstawiał tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. W związku z powyższym sąd nie podziela stanowiska skarżącego , że kwestionowane rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe. Argumentacja postanowienia jest spójna, logiczna. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu. Bierna postawa skarżącego, polegająca na nie ujawnieniu całego, kompletnego i jednoznacznego stanu majątkowego oraz bieżącej sytuacji finansowej, pomimo ciążącego na niej obowiązku, uniemożliwia pozytywne rozpoznanie wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Dlatego sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.