I SA/Po 850/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MO o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MO na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. oraz odsetek za zwłokę od zaliczek na podatek dochodowy za miesiące I, III, IV, V, VI, VII, X i XI 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MO, reprezentowany przez doradcę podatkowego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. oraz odsetek za zwłokę od zaliczek na podatek dochodowy za miesiące I, III, IV, V, VI, VII, X i XI 2009 r. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez dochodu i pozostaje na utrzymaniu rodziny. Skarżący podał, że po wydaniu decyzji przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej musiał zawiesić działalność gospodarczą, ponieważ nie był w stanie jej prowadzić z uwagi na chorobę. Skarżący oświadczył, że nie posiada miejsca zameldowania, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie posiada również dochodów. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z kont, lokat i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, koszty nauki, koszty eksploatacji pojazdów mechanicznych, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa, 5. podanie czy skarżący uzyskuje jakieś dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, stypendium, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 6. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, 7. podanie od kiedy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (należy przedłożyć odpis decyzji), jeżeli wnioskodawca nie jest zarejestrowany to dlaczego, 8. podanie od kiedy skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, należy przedłożyć odpis dokumentów o zawieszeniu lub zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, 9. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu, 10. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeński, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez małżonkę, podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody, przedłożyć wyciągi z rachunków i lokat bankowych, podać czy żona posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy uzyskuje dodatkowe dochody, czy jest osobą bezrobotną (odpis decyzji), w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy ma na swoim utrzymaniu inne osoby (np. dzieci), jeżeli między małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej należy również przedłożyć odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej i odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego, 11. podanie od kogo skarżący otrzymuje pomoc, w jakiej formie, jeżeli wnioskodawca otrzymuje środki pieniężne należy przedłożyć odpisy umów pożyczek lub darowizny, 12. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu osoby udzielające skarżącemu pomocy uzyskują miesięczne dochody. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że z uwagi na brak stałego miejsca zamieszkania nie ponosi kosztów utrzymania innych niż kredyt w wysokości ok. [...] (rata miesięczna [...]). Wnioskodawca podał, że nie posiada i nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje dochodów z żadnego źródła. Od dnia [...] pozostaje osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Skarżący nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu ani prokurenta w spółkach. Działalność gospodarczą, którą prowadził, zawiesił. Skarżący podał, że nie posiada stałego ani tymczasowego miejsca zameldowania. Wyjaśnił, że jest kawalerem. Oświadczył, że korzysta z pomocy swojej najbliższej rodziny (rodziców i brata). Pomoc ta polega na udostępnianiu jemu mieszkania przez w.w osoby oraz zapewnieniu wyżywienia. Pomoc pieniężna to niewielkie kwoty, które czasami otrzymuje, które nie przekraczają [...] złotych. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie są sporządzane żadne umowy dotyczące tychże kwot. Skarżący podał, że nie wie w jakiej wysokości osoby wspomagające go uzyskują dochody i z jakiego źródła. Do pisma załączył: wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, że w dniu [...] zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, zaświadczenie Starosty z dnia [...], z którego wynika, że skarżący od dnia [...] jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, harmonogram spłaty rat kredytu, z którego wynika, że data ostatecznej spłaty kredytu przypada na dzień [...], do spłaty pozostało [...] rat, miesięczna rata wynosi [...], wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez B na rzecz C MO, zeznania roczne podatkowe za [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych należało oddalić, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, jest kawalerem, prowadził działalność gospodarczą, którą zawiesił w dniu [...], jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący nie posiada żadnego majątku, mieszka u rodziców lub brata, nie ponosi żadnych kosztów utrzymania mieszkania, jak i kosztów wyżywienia. Skarżący podał, że spłaca kredyt, rata miesięczna wynosi [...]. Wnioskodawca oświadczył, że otrzymuje pomoc od rodziny, t.j. od rodziców i brata. Pomoc ta jednakże - jak oświadczył - polega na ponoszeniu przez nich wszelkich opłat za mieszkanie i wyżywienie. Skarżący otrzymuje od nich niewielkie kwoty w wysokości około [...] złotych. Skarżący w swoich oświadczeniach w ogóle nie odniósł się do kwestii z jakich środków spłaca raty kredytu, nie wiadomo zatem skąd ma pieniądze na spłatę kredytu, którego miesięczna rata wynosi, jak już wyżej wskazano, [...]. Oznacza to, że skarżący posiada dochody, których w złożonym wniosku i w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku nie zadeklarował lub oszczędności, których nie ujawnił. Ponadto godzi się zauważyć, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Skarżący - mimo wezwania - nie podał również w jakiej wysokości rodzice i brat ponoszą koszty jego miesięcznego utrzymania. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał również w jakiej wysokości i z jakiego tytułu osoby, na których utrzymaniu pozostaje, uzyskują miesięczne dochody. Jak już wcześniej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie udzielił pełnej odpowiedzi, która pozwoliłaby na ustalenie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.