I SA/Po 875/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AD o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy połączenia postępowania kontrolnego postanawia: oddalić wniosek. AD pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy połączenia postępowania kontrolnego. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że ze względu na trudną sytuację nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Na jego utrzymaniu pozostaje cała rodzina. Skarżący nie posiada oszczędności, a także środków na opłaty sądowe i nie jest w stanie ponieść takich kosztów bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną, z [...] córką i z [...] córką. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Natomiast młodsza córka posiada mieszkanie o pow. [...] m2. Wnioskodawca podał, że konkubina jest osobą bezrobotną, wraz z córkami pozostaje na jego utrzymaniu. Skarżący razem z rodziną mieszka w mieszkaniu należącym do córki. Oświadczył, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] brutto. Podał, że ponosi koszty utrzymania mieszkania w wysokości ok. [...], przy czym czynsz [...], rata kredytu hipotecznego (zaciągniętego na kupno mieszkania) [...]. Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez Skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesiące należących do Skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy sezonowej, dorywczej, alimentów, inne) – jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), podanie czy konkubina jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego, wyjaśnienie w jaki sposób córka Skarżącego AD nabyła nieruchomość (np. w drodze dziedziczenia, darowizny, od kogo otrzymała nieruchomość i kiedy), wyjaśnienie czy kredyt hipoteczny został zaciągnięty na kupno mieszkania, które należy do córki AD, czy na kupno innej nieruchomości (odpis umowy), podanie czy osoby, z którymi Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają, poza wymienionym we wniosku mieszkaniem należącym do córki, inne nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty, złożenie odpisów z dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez Skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie [...] miesięcy (np. książka przychodów i rozchodów), złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy złożonych przez Skarżącego, złożenie wyciągów z rachunków bankowych firmowych za ostatnie [...] miesięcy, złożenie raportu ze stanu kasy za okres od dnia [...] do dnia sporządzenia odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożenie wykazu środków trwałych należących do firmy Skarżącego. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że jego konkubina jest właścicielem samochodu osobowego marki T, rok prod. [...]. Oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania zostały wykazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodał, że miesięczny wydatek za telefon komórkowy to kwota [...]. Podał, że jest jedyną osobą uzyskującą dochody. Na jego utrzymaniu pozostaje konkubina, która nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie uzyskuje zasiłku, zajmuje się domem i dziećmi. Skarżący podał, że jego młodsza córka na podstawie umowy darowizny nabyła prawo do mieszkania. Kredyt hipoteczny, który Wnioskodawca spłaca, został zaciągnięty na kupno nieruchomości należącej do jego córki. Nikt z domowników nie posiada innych nieruchomości, oszczędności i papierów wartościowych. Wyjaśnił, że do wartościowych środków trwałych należących do firmy należą [...] komputery, pozostałe przedmioty mają niską wartość, są to urządzenia do wykonywania prac związanych z prowadzoną działalnością. Do wniosku załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w [...] przychód Skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Wnioskodawca załączył kserokopię księgi przychodów i rozchodów za okres [...], z której wynika, że przychód Skarżącego od początku okresu wyniósł [...], koszty zakupionych towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu [...], pozostałe wydatki [...], t.j. łącznie [...], zatem dochód Skarżącego wyniósł [...]. Załączył wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w A dla B AD za okres [...]. Załączył również kopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], z których wynika, że podstawa opodatkowania w [...] wyniosła [...], w miesiącu [...] [...], w miesiącu [...] [...], w miesiącu [...] [...], w miesiącu [...] [...] i w miesiącu [...] [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. i ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Biorąc pod uwagę powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie złożone przez Skarżącego jest niepełne i nierzetelne, przez co nie pozwala dokonać właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Brak udzielenia w pełnym zakresie odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych i ewentualnego zwolnienia go - zgodnie z wnioskiem - od kosztów sądowych. Ze złożonych przez Skarżącego informacji wynika, że dochody uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej, które określił na poziomie [...] brutto. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, innych nieruchomości, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Razem z rodziną mieszka w mieszkaniu będącym własnością jego [...] córki. Z informacji otrzymanej od Skarżącego wynika, że córka otrzymała to mieszkanie w drodze darowizny. Pomimo wezwania Wnioskodawca nie podał kiedy i od kogo jego córka otrzymała w.w nieruchomość. Wiadomym jest natomiast, że Skarżący na kupno mieszkania będącego własnością córki zaciągnął kredyt hipoteczny i spłaca z tego tytułu raty w wysokości [...] miesięcznie. Wnioskodawca pomimo wezwania nie podał również kiedy kredyt został zaciągnięty, na jaką kwotę i jaki jest harmonogram spłat rat. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że ponosi koszty utrzymania mieszkania w wysokości [...] miesięcznie (czynsz [...], rata kredytu hipotecznego [...] zł). Wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie do podania w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki oświadczył, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania mieszkania. Dodatkowo podał, że ponosi opłaty za telefon komórkowy w wysokości [...]. Zatem Skarżący - mimo wezwania - nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, nie wskazał również, czy któraś z w.w opłat została wkalkulowana w czynsz za mieszkanie, nie podał również w jakiej wysokości ponosi opłaty za abonament i telewizję kablową, koszty leczenia i zakupu lekarstw oraz wyżywienie. Skarżący nie wyjaśnił również czy poza kredytem hipotecznym spłaca inne kredyty i pożyczki. Zauważyć w tym miejscu należy, że dopiero zestawienie i analiza uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Z informacji otrzymanej od Wnioskodawcy nie wynika również czy Skarżący posiada samochody osobowe, czy też nie. Wiadomym jest natomiast, że jego konkubina posiada samochód osobowy marki T, rok produkcji [...], przy czym Skarżący, pomimo wezwania, nie podał jaka jest wartość rynkowa tego samochodu. Z przedłożonego przez Skarżącego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że Wnioskodawca posiada jeszcze jeden rachunek bankowy, którego wyciągu - pomimo wezwania - nie przedłożył. Wnioskodawca bowiem tytułem "Przelew własny" na swój drugi rachunek bankowy przekazuje środki pieniężne (np. w dniu [...] kwotę [...], [...] [...], [...] [...], [...] [...], [...] [...], [...] [...], [...] [...], [...] i [...], [...] [...], [...] [...]). Z wyciągu z rachunku bankowego wynika również, że w dniu [...] Skarżący dokonał spłaty pożyczki - raty w wysokości [...], w późniejszym okresie z przedłożonego wyciągu wynika, że pożyczki tej nie spłacał z tego rachunku, w dniu [...] Skarżący z tego rachunku spłacił ratę kredytu mieszkaniowego w wysokości [...], w kolejnych miesiącach raty kredytu mieszkaniowego nie spłacał z tego rachunku bankowego. Natomiast w dniu [...] na rachunek bankowy Skarżącego wpłynęła kwota w wysokości [...] tytułem "Wypłata transzy kredytu [...] - uruchomienie kredytu", natomiast w następnych miesiącach spłacił już pierwsze raty tego kredytu (np. w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...] i w dniu [...] w wysokości [...]). Skarżący ma też przyznany limit na rachunku bankowym prowadzonym w A, z tego tytułu ponosi odsetki od kredytu w rachunku bankowym. Zauważyć należy, że Wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w ogóle do kwestii związanej z zaciągniętymi przez niego kredytami się nie odniósł. Nie wiadomo zatem czy spłacane przez niego pożyczki i kredyty (poza kredytem hipotecznym) zostały zaciągnięte na prywatne potrzeby Wnioskodawcy i jego rodziny, czy są to kredyty na dofinansowanie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. W tym miejscu wskazać należy, że zaciągnięcie przez Skarżącego zobowiązań kredytowych świadczy o tym, że musiał on posiadać zdolność kredytową, gdyż inaczej banki takich kredytów by jemu nie udzieliły. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już wcześniej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zatem złożone przez Skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, ponoszonych przez niego wydatków oraz możliwości płatniczych, a zatem wniosek należało oddalić. Na Wnioskodawcy ciążył bowiem obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.