I SA/Po 920/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 01 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 17 października 2016 r., sygn. akt I SA/Po 920/16 – oddalającego wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi W. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżąca pismem z dnia 15 kwietnia 2016 r., wniosła do tutejszego sądu skargę na wskazane w rubrum niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożono sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że wnioskodawczyni jest osobą rozwiedzioną, a do maja 2016 r. mieszkały z nią trzy córki. W maju 2016 r. najstarsza z córek wyprowadziła się z domu, ale wnioskodawczyni pomaga jej w opłacaniu czesnego za studia. Skarżąca pracuje oraz otrzymuje alimenty. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami w wieku 16 i 9 lat. Skarżąca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej [...] zł. Z tytułu umowy o pracę skarżąca otrzymuje wynagrodzenie netto w kwocie [...]zł. Z tytułu alimentów wnioskodawczyni otrzymuje kwotę [...]zł oraz świadczenie "500+" w kwocie [...]zł. Opłaty skarżącej z tytułu czynszu, mediów oraz ubezpieczeń wynoszą łącznie [...] zł w skali miesiąca. Pismem z dnia 06 września 2016 r., (k. [...] akt sądowych) referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia – w terminie 7 dni – wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów pozwalających na ustalenie jej sytuacji majątkowej i finansowej – pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. W odpowiedzi na wystosowane przez referendarza pytania wnioskodawczyni podała, że w dniu 22 lipca 2016 i 24 sierpnia 2016 r. przesłała oświadczenia o swoim stanie majątkowym i od tamtego czasu nie zaszły żadne zmiany. Skarżąca przedłożyła ponadto kserokopie rocznych zeznań podatkowych za 2014 r. i 2015 r., z których wynika, że w 2014 r. dochód skarżącej wyniósł [...] zł, a w 2015 r. [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 października 2016 r., sygn. akt I SA/Po 920/16 oddalono wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczono przy tym, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła czy jej najstarsza z córek uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, w jakiej wysokości ponosi koszty swojego utrzymania i czy jest w stanie sama ponosić opłaty za czesne. Mimo wezwania ze strony referendarza sądowego skarżąca nie podała kosztów swojego i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki. Mając na uwadze, że stałe zobowiązania skarżącej wynoszą [...] zł wskazano, że nie wiadomo czy po opłaceniu wszystkich kosztów utrzymania pozostają skarżącej wolne środki pozwalające na poniesienie kosztów postępowania, które na obecnym etapie wynoszą [...] zł z tytułu wpisu od skargi. Podniesiono również, że skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie z zadanych jej pytań. W ocenie referendarza sądowego wyrażonej w omawianym postanowieniu przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie tego prawa przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące swojej sytuacji materialnej i finansowej. Odpis orzeczenia referendarza sądowego doręczono wnioskodawczyni 09 listopada 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Pismem z dnia 15 listopada 2016 r., skarżąca wniosła sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że mając na względzie okoliczności faktyczne sprawy, jak również jej zawiły charakter, brak jest podstaw do utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W niniejszej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe [tak: postanowienie NSA z dnia 03 czerwca 2014 r., II FZ 711/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłem przed Sądem sprawy należy wskazać, że oświadczenie zawarte we wniosku skarżącej z dnia 24 sierpnia 2016 r., nie było wystarczające dla precyzyjnego ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącą pismem z dnia 06 września 2016 r., (k. [...] akt sądowych) do przedłożenia dokumentów pozwalających na bardziej wnikliwą ocenę sytuacji majątkowej i finansowej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła jedynie kopię zeznań podatkowych za 2014 i 2015 r. Nie udzielono przy tym odpowiedzi na pozostałe z postawionych przez referendarza pytań w tym tych zmierzających do ustalenia stanu środków i oszczędności pieniężnych skarżącej. Skarżąca nie udzieliła również odpowiedzi na pytania zmierzające do ustalenia jej sytuacji majątkowej, nie udzielono bowiem odpowiedzi na pytanie o posiadane przez skarżącą pojazdy mechaniczne. Wnioskodawczyni nie podała także czy posiada udziały w spółkach oraz czy pełni w nich jakiegokolwiek rodzaju funkcje. Skarżąca nie wyjaśniła również do kogo należy mieszkanie, w którym zamieszkuje, jak też tego ile wynosi kwota w jakiej skarżąca pomaga swojej najstarszej córce. Nie wyjaśniono także czy najstarsza córka skarżącej uzyskuje jakiekolwiek rodzaju dochody. Nie przedłożono przy tym zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia skarżącej za ostatnie sześć miesięcy. W kontekście zignorowania wezwań zmierzających do precyzyjnego ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej należy wskazać, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r., II GZ 393/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Raz jeszcze podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżący ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie mu prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie obciążają skarżącego. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FZ 391/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżąca nie wykazała, że w jej sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca uzyskuje miesięczny dochód w kwocie [...]zł, przy czym koszty utrzymania rodziny skarżącej wynoszą [...] zł. Zestawienie powyższych danych prowadzi do wniosku, że miesięczna nadwyżka dochodów na wydatkami skarżącej wynosi [...] zł, co w sposób dobitny świadczy o tym, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Kierując się powyższymi rozważaniami należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.