I SA/Po 922/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi BS na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca BS, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie posiada żadnego majątku ani wystarczających dochodów pozwalających na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z dziećmi w wieku [...] lat. Wnioskodawczyni posiada dom o pow. [...] m2, nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Osoby pozostające ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku. Skarżąca oświadczyła, że otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł, mąż nie ma prawa do zasiłku, dzieci nie uzyskują żadnego dochodu. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają rachunków bankowych, kont i lokat. Skarżąca podała, że małżonek nadal jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Skarżąca oświadczyła, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...], przy czym: [...]. Skarżąca podała, że koszty miesięcznego utrzymania ponoszone są z dorywczych prac małżonka oraz dodatkowo pomaga im rodzina męża. Skarżąca oświadczyła, że ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie majątkowym nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawczyni podała, że od [...] jest zatrudniona na umowę zlecenie i otrzymuje najniższe wynagrodzenie, mąż pracuje dorywczo i z tego tytułu otrzymuje ok. [...] miesięcznie. Skarżąca podała, że ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają udziałów w spółkach z o.o., nie pełną funkcji członka zarządu lub prokurenta. Do pisma załączyła kserokopie: postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o naliczeniu nadpłaty w podatku PIT 37 za okres [...] w kwocie [...] na poczet podatku dochodowego – decyzje odsetkowe za [...] w kwocie [...] i za okres [...] w kwocie [...], zaświadczenia Prezydenta Miasta z dnia [...], z którego wynika, że mąż skarżącej jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna od dnia [...] i nie posiada prawa do zasiłku, zeznań rocznych podatkowych za [...] złożone przez małżonka i za [...] przez skarżącą. Na kolejne wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] wyjaśniła, że otrzymuje pomoc od teściów, t.j. FS, który otrzymuje emeryturę w wysokości [...] oraz ZS, która otrzymuje rentę w wysokości [...]. Pomoc ta polega głównie na kupowaniu żywności o równowartości ok. [...] miesięcznie. Skarżąca podała, że ona i jej mąż nie podpisywali umów darowizny, pożyczki. Wnioskodawczyni podała również, że w razie potrzeby pożycza od znajomych kwoty w wysokości ok. [...] miesięcznie. Skarżąca podała, że razem z teściami uprawiają ogródek działkowy i zebrane plony pomniejszają wydatki na żywność. Skarżąca podała, że w okresie od [...] pobierała zasiłek. Wnioskodawczyni wskazała, że małżonek nie umie wskazać danych osób, u których dorywczo pracuje, gdyż to jego znajomi polecają go potencjalnym pracodawcom, mąż skarżącej trudni się pracami budowlanymi, sprzątaniem ogrodów i ogródków działkowych oraz wykonuje inne prace, stosownie do potrzeb. Do pisma załączyła kserokopie: zaświadczenia Prezydenta Miasta z dnia [...], z którego wynika, że skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy od dnia [...] i że pobiera zasiłek dla bezrobotnych, decyzji Prezydenta Miasta Leszna z dnia [...], z której wynika, że z dniem [...] utraciła status osoby bezrobotnej i utraciła prawo do zasiłku, umowy zlecenia na usługi reklamowe i promocyjne zawartej w dniu [...] przez skarżącą z A sp. z o.o. w P oraz umowy zlecenia zawartej w dniu [...] z B Sp. z o.o. w P, obie umowy zostały zawarte na okres do dnia [...] oraz zeznania rocznego podatkowego za [...] złożonego przez skarżącą. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim i ma na utrzymaniu dzieci w wieku [...]. Wnioskodawczyni posiada dom o pow. [...] m2. Skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, udziałów w spółkach z o.o. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że ona otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...], małżonek i dzieci nie uzyskują żadnych dochodów. Natomiast w pismach procesowych, którymi uzupełniła w.w wniosek podała, że podjęła pracę na umowę zlecenia za wynagrodzeniem w najniższej wysokości, mąż pracuje dorywczo i z tego tytułu uzyskuje [...] miesięcznie, ponadto skarżąca i jej rodzina otrzymują pomoc od teściów w wysokości ok. [...] miesięcznie. Pomoc ta polega głównie na tym, że teściowie wnioskodawczyni za w.w kwotę kupują produkty żywnościowe. Przyjąć zatem należy, że obecnie skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym dysponują środkami finansowymi w wysokości ok. [...] brutto ([...] najniższe wynagrodzenie + [...] uzyskiwany przez męża z prac dorywczych). Z oświadczeń skarżącej wynika, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...]. Przyjmując zgodnie z oświadczeniem skarżącej, że na wyżywienie otrzymuje pomoc od rodziców męża w wysokości [...], przyjąć należy, że skarżąca na miesięczne utrzymanie przeznacza kwotę w wysokości [...]. Nie wiadomo jednak z jakich środków skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami. Oznacza to, że albo skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś oszczędności, których we wniosku i w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy nie wykazała, albo uzyskują dodatkowe dochody, których skarżąca w złożonych oświadczeniach nie zadeklarowała. Wprawdzie skarżąca podała, że w razie potrzeby pożycza pieniądze od znajomych w wysokości od [...] miesięcznie, jednakże pożyczka wiąże się z koniecznością jej spłaty. Wobec powyższego przyjąć należy, że złożone przez skarżącą oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto godzi się zauważyć, że niektóre koszty, t.j. opłata za telefony ([...] zł) i kablówkę ([...]), nie są kosztami koniecznego utrzymania, a zatem nie można traktować ich priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Zauważyć również należy, że skarżąca spłaca kredyt zaciągnięty w C na remont mieszkania i Komunię córki. Rata kredytu wynosi [...]. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie podała kiedy kredyt został zaciągnięty i jaki jest harmonogram spłat rat. W tym miejscu wskazać należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.