I SA/Po 936/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku C. sp. z o.o. w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r. postanawia oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W toku postępowania ze skargi C. sp. z o.o. w Poznaniu na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka podała, że wymierzono jej zobowiązania podatkowe wielokrotnie przewyższające wartość jej majątku. W wyniku egzekucji administracyjnej spółka straciła niemal cały majątek i utraciła zdolność do kontynuowania działalności. Dwukrotnie zarząd spółki wnioskował o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej i w obu przypadkach Sąd Upadłościowy oddalił wniosek ze względu na to, że majątek spółki nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania. Na dzień [...] maja 2012 r. zaległości podatkowe spółki wynosiły według zaświadczenia Urzędu Skarbowego [...],-zł, a odsetki za zwłokę od tych zaległości [...],-zł. Kapitał zakładowy spółki, która obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, wynosi [...],- zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy wynosiła [...] zł. Ostatni rok obrotowy spółka zamknęła stratą w wysokości -[...] zł. Skarżąca załączyła historię rachunku bankowego prowadzonego w B. w P. za okres od [...] stycznia 2012 r. do [...] lipca 2012 r. oraz wyciągi z tego rachunku za okres od [...] lipca 2012 r. do [...] listopada 2012 r., z których wynika, że saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] listopada 2012 r. wynosi [...] zł. Natomiast z oświadczenia skarżącej wynika, że aktualny stan środków pieniężnych na rachunkach bankowych spółki jest następujący: rachunek w B. (PLN) -[...] zł; rachunek w B. (EUR) [...] zł (co wynika z omyłkowej wpłaty nienależnej spółce kwoty ... zł od firmy E., stan rachunku winien wynosić -... zł); rachunek w N. (EUR) [...] zł. W 2012 r. spółka nie osiągnęła żadnych przychodów poza przychodami uzyskiwanymi ze sprzedaży egzekucyjnej składników majątku prowadzonej przez organy egzekucyjne i zatrzymywanych przez te organy na pokrycie wymierzonych spółce zobowiązań podatkowych. Skarżąca podała, że w 2012 r. poniosła koszty w wysokości [...] zł, w tym usługi prawnicze [...] zł, usługi bankowe [...],- zł i czynsze [...] zł. Skarżąca podała, że od dnia [...] lipca 2010 r. nie zatrudnia żadnych pracowników. Obecnie spółka nie posiada środków trwałych, gdyż wszystkie zostały zajęte i sprzedane przez komornika skarbowego. Stan kasy spółki w okresie ostatnich sześciu miesięcy, w tym na dzień sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz za okres od dnia [...] grudnia 2012 r. do dnia [...]grudnia 2012r. wynosił [...] zł. Skarżąca wynajmuje lokal na siedzibę od T. S.A.; od dłuższego czasu nie reguluje jednak żadnych należności z tytułu wynajmu lokalu. Koszt czynszu i opłat w 2012r. wyniósł [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że zwróciła się do jedynego wspólnika T. S.A. o pomoc finansową. Wspólnik będąc w dobrej kondycji finansowej i majątkowej udziela spółce stałej pomocy udostępniając lokale w swojej siedzibie i finansując pomoc prawną dla spółki. Zarządzeniem z dnia [...] lutego 2013 r. Sąd wezwał wnioskodawczynię do wyjaśnienia, dlaczego w piśmie z dnia [...] grudnia 2012 r. podała, że aktualny stan środków pieniężnych na rachunku bankowym spółki w N. wynosi [...] zł, a z pisma N. z [...] lutego 2010 r. wynika, że rachunki bankowe spółki w tym banku zostały zamknięte. W przypadku zaś, gdyby okazało się, że rachunki w tym banku zostały ponownie otwarte, Sąd wezwał skarżącą do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych w N. w okresie między [...] lutego 2010 r. a [...] grudnia 2012 r. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik spółki wyjaśnił, że przedstawiony w piśmie spółki stan rachunku w N. dotyczył salda końcowego w księgach spółki na dzień zamknięcia rachunków w tym banku w lutym 2010 r. – zgodnie z pismem banku z dnia [...] lutego 2010 r. Ta kwota środków pieniężnych została zaksięgowana na zobowiązania. Spółka nie otwierała na nowo żadnych rachunków w N. S.A. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – w skrócie: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Należy w związku z tym zwrócić uwagę, iż zgodnie z tym przepisem podstawą do przyznania prawa pomocy jest wykazanie braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. A zatem ustawodawca nie wprowadza wymogu braku jakiegokolwiek majątku, ale warunek braku środków, gdyż tylko za pomocą środków pieniężnych ponoszone są koszty postępowania. Co więcej, w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż osoba prawna obowiązana jest do wykazania nie tylko tego, że nie posiada niezbędnych środków, ale również tego, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (vide: postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., II OZ 266/08; postanowienie NSA z 4 kwietnia 2008 r., I GZ 62/08; postanowienie NSA z 11 kwietnia 2012 r., II GZ 123/12 – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, Dz.U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r., II FZ 796/11; postanowienie z 11 kwietnia 2012 r., II GZ 12 /12 – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W realiach niniejszego przypadku Sąd zważył, że spółka nie wykazała, by podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Przy tym godzi się zauważyć, iż ze względu na sytuację prawno-majątkową skarżącej, która faktycznie nie prowadzi żadnej działalności, lecz jednocześnie prowadzona jest obsługa prawna spółki, a ponadto pozostaje ona w powiązaniu kapitałowym z podmiotem działającym pod firmą "T. S.A." – który, jak wynika z akt, będąc w dobrej kondycji finansowej i majątkowej udziela spółce stałej pomocy, udostępniając jej lokale w swojej siedzibie i finansuje pomoc prawną dla spółki – należy uznać, że koszty postępowań prawnych (w tym sądowych) stanowią w obecnej sytuacji spółki niezbędne koszty jej funkcjonowania. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie wykazała, by konieczność uiszczenia przez nią wpisu sądowego odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie w ostatnich okresach spółka była w stanie ponieść w związku z prowadzonymi przez nią postępowaniami (kontrolnymi, administracyjnymi, sądowymi). Należy podkreślić, że ubieganie się przez stronę skarżącą o prawo pomocy nie może prowadzić do redystrybucji jej środków w kierunku wykonywania umów cywilnoprawnych, kosztem opłat sądowych należnych względem Skarbu Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji niniejszego orzeczenia.