I SA/Po 979/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] lipca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od kwietnia do września oraz listopad i grudzień 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. [...] (dalej: wnioskodawca, skarżący) złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek z dnia [...] listopada 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten został następnie uzupełniony na wezwanie sądu, poprzez wypełnienie brakujących rubryk, m. in. poprzez jego uzasadnienie. Wnioskodawca w uzasadnieniu podał, że oprócz źródła w postaci prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej - firmy [...] - nie posiada innych źródeł dochodów. Po pokryciu kosztów utrzymania, po zapłaceniu rachunków za gaz, energię oraz spłatę wymagalnych zobowiązań, nie dysponuje już żadną kwotą, którą mógłby odłożyć na opłacenie kosztów sądowych. Nie posiada żadnych oszczędności lub innych cennych ruchomości, które mógłby spieniężyć, a uzyskane środki przeznaczyć na opłacenie kosztów sądowych. Z uwagi na stan majątkowy nie może uzyskać kredytu bankowego, z którego mógłby ponieść koszty sądowe. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami [...] (ur. [...] marca 2010 r.) i [...] (ur. [...] lutego 2013 r.). Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Żona i dzieci nie posiadają majątku. Dochód miesięczny brutto z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynosi [...] zł, małżonka otrzymuje natomiast zasiłek rodzicielski w wysokości [...] zł. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy. Wnioskodawca w odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2014 r. oświadczył, że nie posiada udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, nie posiada własnego pojazdu, nie posiada własnego mieszkania (wynajmuje mieszkanie), nie uzyskuje wraz z rodziną innych dochodów niż wymienione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Koszty miesięcznego utrzymania wynoszą [...] zł, tj. czynsz, wynajem [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, woda [...] zł, wyżywienie [...] zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw [...] zł, telefony [...] zł, abonament RTV [...] zł, TVC [...] zł, środki czystości [...] zł, internet [...] zł. Do pisma załączył kserokopie złożonych przez niego zeznań rocznych podatkowych za 2011 r. i 2012 r., deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia 2013 r. do listopada 2013r., podsumowania książki przychodów i rozchodów za okres od [...] stycznia 2013 r. do [...] grudnia 2013 r., podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ten okres, wydruk komputerowy z firmowego rachunku bankowego. Z przedłożonych kserokopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że wnioskodawca w 2011 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł, w 2012 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł. Z załączonych kserokopii deklaracji VAT-7 za okres od stycznia 2013 r. do listopada 2013 r. wynika, że podstawa opodatkowania w styczniu 2013 r. wynosiła [...] zł, w lutym 2013 r. [...] zł, w marcu 2013 r. [...] zł, w kwietniu 2013 r. [...] zł, w maju 2013 r. [...] zł, w czerwcu 2013 r. [...] zł, w lipcu 2013 r. [...] zł, w sierpniu 2013 r. [...] zł, we wrześniu 2013 r. [...] zł, w październiku 2013 r. [...] zł, w listopadzie 2013 r. [...] zł. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiąc grudzień 2013 r. wynika, że wartość sprzedanych towarów i usług wyniosła [...] zł. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od [...] stycznia 2013 r. do [...] grudnia 2013 r. wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej skarżący uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. W szczególności , mimo wezwania nie udzielił pełnych informacji ani nie złożył wszystkich dokumentów , o które został wezwany. Niewykonanie tego wezwania pozwalało na przyjęcie ustalenia, że nie sposób uznać, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa wnioskodawcy została zobrazowana w sposób wyczerpujący. Nie budzi wątpliwości, że brak ze strony wnioskodawcy pełnych wyjaśnień o złożenie których został wezwany, również nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że referendarz sądowy błędnie dokonał analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Według skarżącego przedstawione przez niego dokumenty dawały podstawę do zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Podkreślił, że miesięczne dochody skarżącego i jego żony stanowią kwotę [...] zł brutto. Natomiast miesięczne koszty utrzymania wynoszą [...] zł. W związku z powyższym do dyspozycji pozostaje skarżącemu i jego rodzinie tylko [...] zł, co zresztą przeznacza na częściową spłatę wierzycieli. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie skarżącego pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829).. Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia wnioskodawcy należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Skarżący, mimo wezwania, nie podał jednak wszystkich informacji, o które został wezwany. Zdaniem sądu skarżący przedstawił tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. I tak skarżący, mimo wezwania nie przedłożył ewidencji środków trwałych, nie wyjaśnił czy taką ewidencję prowadzi, nie podał ilu zatrudnia pracowników, nie przedłożył wyciągów z firmowego rachunku bankowego za okres od [...] stycznia 2013r. do [...] grudnia 2013r. Załączył tylko wydruk komputerowy z rachunku bieżącego dla mikroprzedsiębiorstw za okres od [...] grudnia 2013 r. do [...] stycznia 2014 r., z którego wynika, że saldo początkowe wynosiło [...] zł, saldo końcowe [...] zł, uznania i obciążenia na tym rachunku wynosiły [...] zł, co świadczy o tym, że na w.w rachunku nie przeprowadzono żadnych operacji bankowych. Z przedłożonego wydruku nie wynika też czy rachunek ten został zajęty. Skarżący nie podał również czy posiada inne rachunki bankowe. Nie wyjaśnił czy prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne, czy zostały zajęte rachunki bankowe, majątek, jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do chwili obecnej została wyegzekwowana. Nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za 2011 i 2012 r., nie wyjaśnił nawet czy małżonka takie zeznania składała, nie podał czy żona posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiada udziały w spółkach z o.o., czy posiada rachunki bankowe, jeżeli tak nie przedłożył wyciągów z tych rachunków. Z powodu niepełnej odpowiedzi skarżącego, niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżący powinien dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczynił ani nie podał powodów, dlaczego nie czynił tego wnosząc sprzeciw. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącego. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień. Sąd zatem stwierdza, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Dlatego sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.