I SA/Po 995/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...]o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] lipca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września do grudnia 2006 r. oraz od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący podatnik [...] (dalej: wnioskodawca, skarżący) złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek z dnia [...] grudnia 2013 r. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi, ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że obecnie nie posiada środków finansowych, utrzymuje się z prowadzenia działalności gospodarczej, która od kilku lat przynosi straty. Podał, że nie ma innego źródła dochodu. Wyjaśnił, że finansowo pomagają mu rodzice, którzy są emerytami. Od sierpnia 2013 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim, w najbliższym czasie czekają go dwie operacje. Ma na utrzymaniu dwie dorosłe córki, które studiują i pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Zobowiązany jest do uiszczania alimentów w wysokości po [...],- zł na każdą z córek. Jest rozwiedziony. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Córki studiują, nie mają własnych dochodów. Skarżący określił pomoc rodziny na kwotę od [...],- do [...],- zł. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] grudnia 2013 r. oświadczył, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne, w którym zostały zajęte rachunki bankowe i załączył zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] maja 2013 r. o zajęciu wierzytelności z tytułu egzekucji należności alimentacyjnych. Oświadczył również, że nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej od jakiegokolwiek członka rodziny. Wskazał, że jego rodzice są emerytami i z tego tytułu otrzymują kwotę łączną w wysokości ok. [...],- zł, która niejednokrotnie nie wystarcza na opłacenie kosztów utrzymania. Nie posiadał wspólnego majątku z byłą żoną. Jest rozwiedziony od [...] lutego 2005 r. Nie posiada żadnych udziałów w spółkach z o.o. Mieszka w mieszkaniu, które jest własnością jego córek. Nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów. Koszty miesięcznego utrzymania wynoszą: czynsz [...],- zł, ogrzewanie [...],- zł, woda, gaz [...],- zł, energia elektryczna [...],- zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw [...],- zł, wyżywienie [...],- zł, telefon komórkowy [...],- zł, raty kredytów ok. [...],- zł. Nie jest właścicielem żadnych pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Z załączonych wyciągów z rachunków nie wynika, że realizowane jest z nich zajęcie egzekucyjne, wynika natomiast, że odnotowano wpływy i z rachunków spłacane są kredyty. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że uzasadnieniu dokonanemu przez referendarza nie sposób przypisać cechy wnikliwości. Skarżący wskazał, że utrzymuje się głównie z pomocy swojej rodziny zwłaszcza rodziców. Ponadto podkreślił, że prowadzona przez niego działalność przynosi straty i to już w okresie ostatnich trzech lat. Wyjaśnił też, że kredyty zaciągnął na pokrycie stałych kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą (ubezpieczenie, wynagrodzenie pracowników, koszty obsługi rachunkowej, zakupu materiałów itp.). Jednocześnie zaznaczył, że kredyty te nie są obsługiwane terminowo i obecnie przed Sądem Okręgowym w Poznaniu toczy się przeciwko niemu sprawa o zapłatę będąca konsekwencją wypowiedzenia mu umowy kredytu i domagania się przez sąd zwrotu kwoty ponad [...],- zł. Z kolei wpływy na rachunku wnioskodawcy są konsekwencją przychodów z działalności gospodarczej, ale w całości pochłaniają one koszty działalności gospodarczej. Dodatkowo wskazał też, że nie jest w stanie obsłużyć swojego zadłużenia alimentacyjnego. Do sprzeciwu załączył wezwanie Sądu Okręgowego w Poznaniu do osobistego stawiennictwa w charakterze strony z dnia [...] października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 (orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Skarżący, mimo wezwania, nie podał jednak wszystkich informacji, o które został wezwany. Jednakże wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza powinien dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczynił. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącego. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień. Ze zgromadzonych dowodów wynika, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że korzysta z pomocy finansowej rodziny w wysokości od [...],- do [...],- zł, zwłaszcza rodziców. Następnie w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że łączne dochody rodziców z tytułu emerytury wynoszą [...],- zł i kwota ta często nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb życiowych. Jednocześnie oświadczył, że nie otrzymuje od nikogo z członków rodziny pomocy finansowej. Natomiast w sprzeciwie zmienił zdanie i oświadczył, że utrzymuje się głównie z pomocy rodziny, zwłaszcza rodziców. Zmienność twierdzeń w kwestii pomocy rodziny nie daje podstaw do uznania ich za wiarygodne. I tak skoro z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej skarżący nie uzyskuje dochodów, a przyjmując nawet, że od członków rodziny uzyskuje od [...],- do [...],- (co wynika z PPF) a nie uzyskuje żadnych innych dodatkowych dochodów, ani nie korzysta z pomocy opieki społecznej, to nasuwa się pytanie z jakich środków ponosi koszty miesięcznego utrzymania, które określił na poziomie [...],- zł, z czego [...],- zł przeznacza na spłatę kredytów, a dodatkowo jest zobowiązany do płacenia alimentów w wysokości po [...],- zł na każdą z córek. Przy czym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami więc potrzebuje też środków na ich utrzymanie, o których nawet nie wspomniał. Natomiast z załączonych przez skarżącego dokumentów nie wynika z jakich środków i w jakiej kwocie ponosi koszty utrzymania, kiedy i w jakiej wysokości zaciągnął kredyty, jaki jest harmonogram ich spłat. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie przedłożył dokumentów o zajęciu rachunków bankowych, przy czym ze złożonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych nie wynika, że realizowane jest z nich zajęcie egzekucyjne. W opinii sądu nie może na treść rozstrzygnięcia mieć wpływu fakt, że skarżący obowiązany jest spłacać zobowiązania z tytułu umów kredytowych. Podejmując decyzję o zaciągnięciu kredytu skarżący musiał liczyć się z koniecznością jego spłaty. Powinien był więc ocenić realne możliwości jego spłaty, biorąc pod uwagę potencjalny dochód, wydatki na utrzymanie oraz ewentualne przyszłe postępowania sądowe. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może też mieć priorytetu (pierwszeństwa) zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowym ustabilizował się pogląd, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która obliguje do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Spłata kredytów nie może być uznawana za wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący podał w sprzeciwie, że toczy się przeciwko niemu sprawa o zapłatę będąca konsekwencją wypowiedzenia mu kredytu, jednak nie nadesłał żadnego dokumentu z którego wynikałoby kiedy kredyt został zaciągnięty, jaki jest harmonogram spłat rat oraz pisma informującego, że kredyt został wypowiedziany, a on zobowiązany jest do zwrotu kwoty ponad [...],- zł. Ponadto ze złożonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika natomiast, że kredyty są spłacane. Sąd stwierdza, że w kwestii znaczenia dla skuteczności wniosku o prawo pomocy podnoszonej przez skarżącego kwestii straty w działalności gospodarczej, w orzecznictwie sądowym przyjął się pogląd, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Nie bez znaczenia jest fakt, że skarżący pomimo wskazywania straty poniesionej straty w latach 2011r. i w 2012 r., jak i w okresie od [...] stycznia do [...] grudnia 2013 r., nadal prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia [...] pracowników, z uzyskiwanych przychodów ponosi koszty utrzymania i spłaca raty kredytów. Reasumując sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Dlatego sąd na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.