I SAB/Po 1/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku TK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi TK na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie niewydania w ustawowym terminie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zaświadczenia o wysokości dochodów w czterech ostatnich rocznych okresach rozliczeniowych począwszy od 2009 r. postanawia oddalić wniosek. Skarżący TK złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że od [...] nie ma pracy i dochodów. Nie ma również oszczędności i majątku. Od [...] mieszka u rodziny, a od [...] pozostaje na całkowitym jej utrzymaniu (korzysta ze środków do życia otrzymywanych od rodziny). W [...] chciał się zarejestrować w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jednakże organ odmówił mu nadania statusu osoby bezrobotnej. Z tego powodu nie ma dostępu do ofert pracy w PUP oraz do pomocy opieki społecznej. Oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. - dalej "p.p.s.a."), skarżący został wezwany o jego uzupełnianie, poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi z dnia [...] skarżący oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, ale nie otrzymuje od niej dochodów. Z uwagi na brak źródeł dochodów nie składał zeznań rocznych podatkowych za [...]. Nie posiada oszczędności ani rachunku bankowego. Nie posiada żadnego majątku, w tym samochodów. W związku z utratą pracy nie spłacił kredytu na łączną kwotę [...], zaś obecnie ratalnie spłaca grzywnę sądową w łącznej wysokości ok. [...] - na ten cel pożycza miesięcznie od rodziny [...]. W związku z powyższym jest zadłużony u rodziny na kwotę ok. [...]. Oświadczył, że nie ewidencjonuje kwot jakie jego rodzina przeznacza na jego utrzymanie, dlatego nie może ich podać. Mimo wezwania skarżący nie podał czy pozostaje w związku małżeńskim, u kogo z członków rodziny zamieszkuje, w jakiej wysokości otrzymuje pomoc, w jakiej wysokości i z jakiego tytułu członkowie rodziny, u których mieszka, uzyskują miesięczne dochody. Wskazał natomiast, że art. 255 p.p.s.a. nie stanowi podstawy do żądania od wnioskodawcy podania u kogo z członków rodziny zamieszkuje, źródeł dochodów członków jego rodziny i do wyjaśnienia czy pozostaje w związku małżeńskim, a jedynie do podania źródeł dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. W szczególności, mimo wezwania nie udzielił pełnych informacji ani nie złożył wszystkich dokumentów, o które został wezwany. Wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając, że referendarz w wezwaniu nie wskazał, jakich domowników wezwanie dotyczy, ani czyjej rodziny. Zarzucił, że postanowienie nie posiada podstawy prawnej. Ponadto twierdzenie, że skarżący miałby prowadzić własne gospodarstwo domowe wraz z jego domownikami jest absurdalne i żenujące. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Sąd podkreśla, że podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe, to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie skarżącego pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia wnioskodawcy należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii Sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Skarżący, mimo wezwania, nie podał jednak wszystkich informacji, o które został wezwany. Zdaniem sądu skarżący przedstawił tylko informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. I tak skarżący, mimo wezwania nie podał czy pozostaje w związku małżeńskim, nie podał również u kogo z członków rodziny zamieszkuje, w jakiej wysokości otrzymuje pomoc od członków rodziny, nie podał także w jakiej wysokości i z jakiego tytułu członkowie rodziny, u których mieszka, uzyskują miesięczne dochody. Przy czym skarżący stoi na stanowisku, że wezwanie referendarza o powyższe informacje było "niestosowne, absurdalne i nieuprawnione". Odnosząc się do powyższego należy zaznaczyć, że wspólne zamieszkanie, pozostawanie na całkowitym utrzymaniu oraz materialne wsparcie, które skarżący otrzymuje od rodziny (spłata kredytu w wysokości [...], grzywny sądowej w wysokości [...]) uzasadniają ocenę, że skarżący wraz z członkami rodziny u której zamieszkuje współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący wielokrotnie podkreślał, że mieszka u rodziny i znajduje się na utrzymaniu członków rodziny oraz zapewniają oni wszystkie jego potrzeby. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z tymi osobami. Wobec powyższego zasadnie na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano skarżącego do wyjaśnienia stanu majątkowego członków rodziny, gdyż ich sytuacja finansowa i majątkowa rzutuje na możliwości płatnicze skarżącego. Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. W niniejszej sprawie ocena możliwości płatniczych rodziny skarżącego jest o tyle istotna, że jak skarżący sam podkreślał, rodzina prócz kosztów utrzymania, zapewnia wszystkie przydatne mu dobra oraz ponosi także koszty jego zobowiązań finansowych (kredytu, grzywny). Miał możliwość zadłużenia się od [...] u rodziny na kwotę [...], ze spłatą tej rosnącej należności, gdy znajdzie nie tylko zatrudnienie, ale takie które przyniesie dochody. Ocenić zatem należało, czy domownicy dysponują odpowiednimi środkami na poniesienie także i kosztów niniejszego postępowania sądowego. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, czego w istocie skarżący odmówił. W związku z powyższym, niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżący powinien dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczynił. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącego. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień. Sąd zatem stwierdza, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania, dlatego na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.