I SAB/Po 1/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku TK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi TK na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie niewydania w ustawowym terminie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zaświadczenia o wysokości dochodów w czterech ostatnich rocznych okresach rozliczeniowych począwszy od 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] odrzucił skargę TK na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie niewydania w ustawowym terminie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zaświadczenia o wysokości dochodów w czterech ostatnich rocznych okresach rozliczeniowych począwszy od 2009 r. Pismem z dnia [...] skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata lub radcy prawnego). Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...], pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na załączonym urzędowym formularzu PPF, który po wypełnieniu należy przedłożyć Sądowi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...]. Zarządzeniem z dnia [...] referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że skoro wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu w dniu [...] [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku minął w dniu [...] [...]. Tymczasem skarżący, mimo upływu wyznaczonego terminu, nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia na urzędowym formularzu. Wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego zarządzenia zarzucając, że odpowiedział na wezwanie Sądu pismem z dnia [...], które omyłkowo oznaczył jako pismo do sprawy o sygn. akt [...]. Z uwagi na okoliczność, że w piśmie procesowym z dnia [...] skarżący podniósł, że do wezwania z dnia [...] nie załączono formularza PPF, na zarządzenie Sądu z dnia [...], pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu powołał się na brak środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika z urzędu. Skarżący oświadczył, że nie ma osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i że nie prowadzi własnego gospodarstwa domowego. Skarżący oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca oświadczył również, że nie ma dochodów. Skarżący podał, że korzysta z nieruchomości i pobytu u innych osób. Na zarządzenie Sądu z dnia [...], pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych informacji i przedłożenie odpisów dokumentów. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie prowadzi i nie prowadził działalności gospodarczej w szczególności w okresie cyt. "od [...] miesięcy", nie składał zeznania rocznego podatkowego za [...], nie posiada konta, w szczególności cyt. "od okresu ostatnich [...] miesięcy", nie ponosi kosztów miesięcznego utrzymania, ani nie posiada kredytów bankowych, które cyt. "należy spłacać", nie uzyskuje dodatkowych dochodów np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, innych. Wnioskodawca podał, że w dniu [...] zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba, która utraciła zatrudnienie z powodów ekonomicznych stojących po stronie pracodawcy, jednak Urząd Pracy nie przyznał mu statusu osoby bezrobotnej. Skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, gdyż odmówiono mu udzielenia pomocy. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie pozostaje w związku małżeńskim. Skarżący podał, że obecnie nie zamieszkuje u członków rodziny, nie otrzymuje pomocy od rodziny, w tym pomocy finansowej, nie posiada wiedzy o źródłach dochodów rodziny. Wnioskodawca w odpowiedzi na punkt [...] wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. o podanie marki i roku produkcji wszystkich posiadanych i użytkowanych przez niego pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji podał cyt. "nie dotyczy". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Art. 199 P.p.s.a. stanowi, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z powołanego przepisu wynika zatem, że obowiązującą zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że to na stronach ciąży obowiązek ponoszenia kosztów tego postępowania, przy czym od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie wnioskującej prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"), świadczy o tym bowiem użycie w przepisach art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola sądu ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Sąd podkreśla, że podstawą rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosił skarżący w niniejszej sprawie) nie mogą być gołosłowne zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów postępowania jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń powstaje po stronie wnioskodawcy. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową skarżącego oraz do złożenia dodatkowych informacji, to brak udostępnienia tych dokumentów i złożenie niepełnych oświadczeń przez wnioskodawcę, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedostarczenie bowiem żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie skarżącego pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tym miejscu podkreślić należy, że wezwanie skarżącego przez Sąd do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zmierzało do umożliwienia wnioskodawcy należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy i do złożenia dodatkowych wyjaśnień. Zakres żądanych przez Sąd dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Tymczasem skarżący, mimo wezwania, nie podał jednak wszystkich informacji, o które został wezwany. Zdaniem Sądu skarżący przedstawił tylko informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. I tak skarżący, mimo wezwania, nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, w tym m.in. opłaty za mieszkanie i media, koszty leczenia i zakupu lekarstw, koszty wyżywienia, środków czystości, w jakiej wysokości spłaca raty kredytów, kiedy i na co kredyty zostały zaciągnięte i z jakich środków w.w koszty ponosi. Skarżący w odpowiedzi podał natomiast, że nie ponosi kosztów miesięcznego utrzymania, ani nie posiada kredytów bankowych, które należy spłacać. Wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wyjaśnił również kto ponosi koszty jego miesięcznego utrzymania i w jakiej wysokości. Sąd zauważa natomiast, że na wcześniejszym etapie postępowania rozpoznawano wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, z którego wynikało, że wnioskodawca zamieszkuje u rodziny, korzysta z ich pomocy, ponadto we wcześniej złożonych oświadczeniach skarżący podał, że ma do spłaty kredyt na łączną kwotę [...] [por. karta nr [...] akt sądowych]. Obecnie ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że nie ma do spłaty żadnych kredytów. Nie wiadomo zatem czy kredyt ten został spłacony, jeżeli tak to kiedy, w jakiej wysokości, ewentualnie czy został umorzony. Z oświadczeń skarżącego złożonych na obecnym etapie postępowania można wywnioskować, że skarżący nie mieszka u członków rodziny, nie otrzymuje od nich pomocy finansowej, jednakże nie wiadomo u kogo skarżący zamieszkuje i od kogo otrzymuje pomoc w ponoszeniu kosztów miesięcznego utrzymania. Wiadomym jest natomiast, że skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie jest również zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Zatem skarżący, mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wykazał, że jego sytuacja jest trudna i wymaga przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Jak już wcześniej wskazano, prawa pomocy nie można przyznać na podstawie gołosłownych oświadczeń wnioskodawcy, które są niepełne i nie są poparte żadnymi dokumentami. W związku z powyższym, niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd zatem stwierdza, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości, jak i w części, dlatego na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.