I SO/Po 5/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku JW o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w celu złożenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie rozliczenia po sprzedaży mieszkania postanawia: oddalić wniosek. JW w związku z zamiarem wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest jedynym żywicielem rodziny. Nie posiada środków na opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. Pieniądze ze sprzedaży mieszkania przeznaczył na spłatę kredytów, które przeznaczył na kupno i urządzenie mieszkania. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z synem. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Żona pozostaje bez pracy, nie posiada nieruchomości i ruchomości. Wnioskodawca z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód w wysokości [...] brutto. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. podanie czy żona skarżącego szuka pracy, czy jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego, 3. złożenie odpisów z rachunków bankowych, lokat bankowych i rachunków kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 4. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym otrzymują jakieś dodatkowe dochody (np. z pracy dorywczej, sezonowej, zasiłek dla osób bezrobotnych itp.), 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów - z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 7. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący ze swoją rodziną, jeżeli wnioskodawca wynajmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu. Pismo doręczono stronie w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął w dniu [...]. Tymczasem wnioskodawca wniosku o prawo pomocy do dnia dzisiejszego nie uzupełnił. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że JW nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z synem. Wnioskodawca z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] brutto miesięcznie. Żona nie pracuje. Nie wiadomo czy szuka pracy, czy jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Nie wiadomo również czy wnioskodawca lub jego małżonka uzyskują jakieś dodatkowe dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że on i jego żona nie posiadają mieszkania, nieruchomości rolnej i innych nieruchomości. Nie wiadomo natomiast czy wnioskodawca razem ze swoją rodziną mieszka u rodziców, teściów lub czy wynajmuje mieszkanie i jakie z tego tytułu ponosi koszty. Wnioskodawca nie wyjaśnił również, czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają rachunki bankowe, nie podał w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, czy posiadają samochody osobowe, jeżeli tak to jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i jaka jest ich wartość rynkowa. Skarżący nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] oraz wyciągów z rachunków bankowych należących do niego i jego żony. Zatem złożone i nieuzupełnione przez niego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.