I SO/Po 8/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku XA o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w[...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. XA złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] czerwca 2015r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że od 2013 r. działalność gospodarczą, którą prowadzi, nie przynosi dochodów. Aktualnie dochody wynoszą ok[...] zł miesięcznie. Środki na spłatę kredytu mieszkaniowego uzyskuje dzięki pomocy najbliższej rodziny. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawca posiada mieszkanie o pow. 46 m² obciążone kredytem. Wnioskodawca nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podał, że ma zaciągnięty kredyt na kwotę ok. [...] zł. Z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca podał, że korzysta z pomocy rodziny. Do wniosku załączył kserokopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] maja 2015 r. o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych, z którego wynika, że w 2012 r. łączny jego dochód wyniósł [....] zł, w 2013 r. poniósł stratę w wysokości [...] zł, w 2014 r. w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...] –[...] zł, przy czym czynsz, ogrzewanie, woda [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, koszty leczenia [...] zł, leki [...] –[...] zł, wyżywienie[...] zł, telefon komórkowy [...] zł, RTV [...] zł, kredyt [....] zł zaciągnięty w 2005 r. Wnioskodawca podał, że posiada udziały w spółce "[...]" Sp. z o.o. o wartości nominalnej wynoszącej [...] zł, z której nie uzyskał żadnych zysków kapitałowych (z tytułu podziału zysku tzw. dywidendy). Wnioskodawca podał, że poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami nie uzyskuje innych dochodów z wyjątkiem świadczenia chorobowego wypłaconego przez ZUS. W 2015 r. z ZUS otrzymał [...] zł zasiłku chorobowego netto. Wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał w okresie od stycznia do maja 2015 r. przychody w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie zatrudniał pracowników. Wnioskodawca posiada samochód osobowy marki[...] , rok produkcji 2008, zakupiony w 2008 r., wartość rynkowa [...] zł. Wnioskodawca podał, że pomoc finansową uzyskuje od członków rodziny w różnych kwotach od [...] do [...] zł miesięcznie od każdej osoby, wnioskodawca oświadczył, że nie zna źródeł i wysokości ich dochodów, ponadto pożycza różne sumy od znajomych. Wnioskodawca podał, że nie pozostaje w związku małżeńskim i nie ma na utrzymaniu dzieci. Do pisma załączył odpisy zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r., historię z rachunków bankowych prowadzonych przez Bank[...], wyciągi z kart kredytowych, harmonogram spłaty rat kredytu hipotecznego, podatkową księgę przychodów i rozchodów za miesiące od grudnia 2014 r. do maja 2015 r., kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od grudnia 2014 r. do maja 2015 r., ewidencję środków trwałych. Postanowieniem z dnia [....] lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 246.§ 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270. – dalej p.p.s.a.), gdyż we wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazał ponad wszelką wątpliwość, że aktualnie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że oszczędności, jakie posiadał był zmuszony przeznaczyć na pokrycie strat powstałych w działalności gospodarczej. W bieżącym roku, po wyczerpaniu zasobów finansowych, nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej, więc nie ma możliwości pokrycia kosztów bieżącego utrzymania, a tym bardziej nie ma środków na wniesienie stosownych opłat sądowych. Podniósł, że przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie stanowi o tym, że osoba fizyczna wnioskująca o prawo pomocy ma wyprzedawać majątek w celu wniesienia stosownych opłat do Sądu. Wskazał, że niezapłacenie raty kredytu bądź zaciągnięcie długu z karty kredytowej pogorszy jego sytuację finansową. Niezapłacenie choćby jednej raty kredytu zaciągniętego na mieszkanie może spowodować wypowiedzenie umowy kredytowej i utratę mieszkania, w którym zamieszkuje. Nadto wskazał, że od dłuższego czasu choruje i ponosi wydatki związane z chorobą. Przychody z działalności gospodarczej w 2015 r. wynoszą niewiele ponad jeden tysiąc złotych, dlatego nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez rezygnacji z ponoszenia nie tylko niezbędnych wydatków związanych z działalnością gospodarczą, ale także wydatków związanych z funkcjami życiowymi, m.in. z zapłaty za czynsz, prąd, wodę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie, w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010 r., II OZ 26/10). Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Prawo pomocy nie może chronić lub też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznego do swojego utrzymania. Dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., II CZ 104/84, Lex nr 8623; postanowienie NSA z dnia 19 marca 2012 r., I FZ 10/12). Zdaniem Sądu przytoczona przez skarżącego argumentacja oraz nadesłane dokumenty nie pozwalają uznać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że wnioskodawca posiada mieszkanie obciążone kredytem hipotecznym, rata kredytu wynosi ok. [...] zł miesięcznie oraz samochód osobowy marki[...] , rok produkcji 2008 r. o wartości rynkowej [...] zł. Wnioskodawca posiada udziały w spółce "[...]" Sp. z o.o. o wartości nominalnej [...] zł. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...] zł. Ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń o przychodach za okres od stycznia do maja 2015 r. wynika, że przychody wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, zatem w ww. okresie poniósł stratę w wysokości [...] zł. Ze złożonych przez skarżącego odpisów zeznań rocznych wynika, że w poprzednich dwóch latach podatkowych również poniósł stratę: w 2013 r. w wysokości [...] zł, w 2014 r. w wysokości [...] zł. Należy zauważyć jednak, że strata w działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym, dlatego też powołanie się wyłącznie na wynik finansowy nie może być przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej oraz, że w 2015 r. otrzymał zasiłek chorobowy w wysokości [...] zł netto, bez wskazanie za jaki okres zasiłek został wypłacony. Za niewystarczające należy uznać twierdzenia, że od dłuższego czasu zmaga się z chorobą. W ocenie Sądu skarżący ograniczył się do przedstawienia informacji świadczących o złym stanie majątkowym, nie podał jednakże żadnych informacji pozwalających wyjaśnić opisaną sytuację, w której skarżący uzyskując z tytułu działalności gospodarczej miesięczne dochody w wysokości [...] zł, ponosi koszty miesięcznego utrzymania wysokości. ok. [...] zł do [...] zł. W ocenie Sądu wnioskodawca nie wyjaśnił w sposób wiarygodny skąd posiada środki finansowe na pokrycie comiesięcznych wydatków. Na wezwania wnioskodawca nie podał od kogo z członków rodziny i przyjaciół otrzymuje pomoc finansową, w jakiej wysokości i z jakiego tytułu osoby te uzyskują miesięczne dochody. Ze złożonych przez XA wyciągów z rachunków bankowych wynika również, że wnioskodawca ma karty kredytowe w Banku[...] , na jednej karcie limit wynosi [...] zł, na drugiej [...] zł. Środki dostępne na dzień [...] maja 2015 r. na jednej karcie wynoszą [...] zł i na drugiej karcie [....] zł. zł. Wnioskodawca posiada również w [...] rachunki bankowe –[...] i Rachunek bieżący. Z załączonych przez wnioskodawcę wyciągów wynika, że na rachunek [...] dokonał w okresie od [...] .12.2014r. do [...].05.2015r. wpłat własnych w wysokości [...] zł. Poza wpłatami własnymi na rachunku tym odnotowano w dniu [...]03.2015 r. wpłatę w wysokości [....] zł zatytułowaną "OD MAMY" oraz w okresie od [...].12.2014r. do [...].05.2015r. wpłaty zatytułowane "WPŁATA" w wysokości [...] zł. Na rachunek bieżący skarżącego w okresie od [...].01.2015r. do [...].04.2015r. wpłynęły środki tytułem "PRZELEW" w wysokości [....]zł. W ocenie Sądu trudno uznać, że wnioskodawca nie posiada środków pieniężnych, jeżeli ze złożonych oświadczeń wynika, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania, spłatę kredytu hipotecznego i zadłużenia na kratach kredytowych. Ponadto okoliczność, że skarżącego obciąża obowiązek spłaty kredytu i zadłużenie na kartach kredytowych, nie może uzasadniać uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podejmując bowiem decyzję o zaciągnięciu pożyczek skarżący musiał się liczyć się z koniecznością ich spłaty. Bez znaczenia jest przy tym cel, jakiemu miały służyć pozyskane w ten sposób środki finansowe. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., I OZ 1/14). Wniosek nie zawiera precyzyjnego i wiarygodnego wyjaśnienia, jakie jest źródło finansowania ponoszonych wydatków. W związku z powyższym brak jest podstaw do uznania, że zachodzą okoliczności, które uzasadniają wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. Katarzyna Nikodem