II SA/Po 1022/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 czerwca 2018 r. 1) wniosku A. B. i S. R. z dnia 29 stycznia 2018 r. o przywrócenie terminu do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi, 2) zażalenia A. B. i S. R. z dnia 14 maja 2018 r. na postanowienie z dnia 29 grudnia 2017 r. o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi A. B. i S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia 1. odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu do skargi, 2. odrzucić zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi. /-/ Jakub Zieliński Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2017 r. tutejszy Sąd odrzucił skargę w przedmiotowej sprawie, stwierdzając, że pismo to nie zostało w terminie opłacone należnym wpisem. Odpis postanowienia o odrzuceniu skargi został doręczony w dniu 15 stycznia 2018 r. odrębnie każdemu ze skarżących, tj. A. B. (k. 35) i S. R. (k. 36). Wraz z odpisem orzeczenia zostało skarżącym przesłane pouczenie o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia, a także o warunkach wystąpienia o przyznanie prawa pomocy (k. 33, 34). W dniu 29 stycznia 2018 r. (data nadania pocztowego – k. 40) skarżący złożyli wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, wskazując na argumenty ekonomiczne (sytuację finansową) jako przeszkodę do uiszczenia wpisu. S. R. podniósł przy tym, że nie otrzymał wezwania do uiszczenia wpisu (k. 38). Ponadto w tym samym dniu został przez skarżących złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k. 39). Odrębnymi postanowieniami z dnia 9 marca 2018 r. referendarz sądowy tutejszego Sądu zwolnił A. B. (k. 65) i S. R. (k. 69) od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowił dla skarżących pełnomocnika z urzędu (radcę prawnego). Wyznaczony dla skarżących przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w P. pełnomocnik w osobie r. S. K. został zawiadomiony o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie w dniu 7 maja 2018 r. (k. 87, 88, 100, 101) Po czym w dniu 14 maja 2018 r. (k. 96) pełnomocnik wniósł w imieniu skarżących zażalenie na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 29 grudnia 2017 r. o odrzuceniu skargi (k. 93), zaznaczając, że o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu w przedmiotowej sprawie został zawiadomiony w dniu 7 maja 2018 r. (k. 94). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. 1. Uzasadnienie rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Natomiast zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2), jak również dokonać czynności, której strona nie dopełniła w terminie (§ 4). Stosownie zaś do art. 88 p.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. W ocenie Sądu wniosek skarżących o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, jako spóźniony – należało odrzucić bez jego merytorycznego rozpatrzenia. W pierwszym rzędzie stwierdzić należy, że w sprawie doszło do uchybienia 7-dniowego (art. 220 § 1 p.p.s.a.) terminu do uiszczenia wpisu od skargi, biegnącego dla stron postępowania odpowiednio: w stosunku do A. B. od dnia 26 października 2017 r. (data doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu), a w stosunku do S. R. od dnia 9 listopada 2017 r. (data tzw. fikcji prawnej doręczenia odpisu przedmiotowego zarządzenia, ustalona zgodnie z art. 73 § 4 p.p.s.a.). Z tego też powodu skarga została odrzucona. Zdaniem Sądu, z korzyścią dla skarżących należało w niniejszej sprawie przyjąć, że najpóźniejszą datą ustania przyczyny uchybienia terminu, tj. przeszkody do uiszczenia wpisu od skargi, był moment doręczenia skarżącym odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi, co nastąpiło w dniu 15 stycznia 2018 r. Najdalej z tym dniem skarżący dowiedzieli się w sposób wiążący o bezskutecznym upływie terminu do uiszczenia wpisu, a tym samym o fakcie uchybieniu tego terminu. Co więcej, uwzględniając swój stan materialny i majątkowy, skarżący powinni byli w terminie 7 dni od doręczenia im odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi – o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia – wystąpić do Sądu o przyznanie prawa pomocy, jak również o przywrócenie uchybionego terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Tylko bowiem w sytuacji wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych można brak wystarczających środków na pokrycie opłaty sądowej uznać za okoliczność stanowiącą przeszkodę do dokonania w terminie czynności procesowej polegającej na uiszczeniu wymaganej opłaty (tu: wpisu od skargi). W przedmiotowej sprawie siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. (termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi), rozpoczął swój bieg od dnia doręczenia skarżącym postanowienia o odrzuceniu skargi, tj. od 15 stycznia 2018 r., gdyż najpóźniej w tym dniu – uwzględniając możliwość wystąpienia o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych – mogła ustać domniemana przeszkoda do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Termin ten upłynął w dniu 22 stycznia 2018 r. (por. postanowienie NSA z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. akt I FZ 477/12, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym też czasie skarżący powinni byli dopełnić uchybionej czynności, w tym wypadku poprzez uiszczenie wymaganego wpisu od skargi lub ewentualnie zgłoszenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdza, że wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi został wniesiony z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., gdyż nastąpiło to dopiero w dniu 29 stycznia 2018 r., podczas gdy należało wnieść podanie w tym przedmiocie najpóźniej w dniu 22 stycznia 2018 r. Podobnie też z naruszeniem art. 87 § 1 w zw. z § 4 p.p.s.a. został zgłoszony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym miejscu podkreślić należy, że o ile wniosek o przyznanie prawa pomocy (obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych) może być wniesiony w każdym czasie w toku postępowania sądowego, a nawet przed jego wszczęciem (art. 243 § 1 p.p.s.a.), to zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie [również w terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 i 4 p.p.s.a.], jest złożenie w tym terminie – o ile strona nie uczyniła tego wcześniej – wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 66/15, dostępne jw.). Co więcej, wniosek o przyznanie prawa pomocy wywiera skutki prawne od daty jego wniesienia, nie obejmuje natomiast zwolnienia od tych kosztów, które strona miała obowiązek uiścić przed jego złożeniem (tak NSA w postanowieniu z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt II OSK 2014/13, dostępnym jw.). Wobec powyższego nie można w niniejszej sprawie uznać, że skutki prawomocnych orzeczeń z dnia 9 marca 2018 r. w przedmiocie prawa pomocy stanowiły zarazem zwolnienie skarżących od obowiązku uiszczenia tych kosztów sądowych, które zostały określone w zarządzeniu z dnia 20 października 2017 r. w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi. Termin do uiszczenia wpisu od skargi upłynął w tym wypadku przed złożeniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, co miało miejsce dopiero w dniu 29 stycznia 2018 r., a zatem już po odrzuceniu skargi. Reasumując tę część rozważań, Sąd stwierdza, że skoro wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi został złożony z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., należało wniosek ten odrzucić na podstawie art. 88 p.p.s.a, o czym też Sąd orzekł w punkcie 1. sentencji. 2. Uzasadnienie rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie z dnia 29 grudnia 2017 r. Zgodnie z art. 194 § 2 p.p.s.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Z uwagi na treść art. 177 § 3 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. należy przyjąć, że bieg terminu do wniesienia zażalenia dla strony, której udzielono prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika na skutek wniosku zgłoszonego przed upływem terminu [podkr. własne Sądu], o którym mowa w art. 194 § 1 p.p.s.a., termin ten biegnie ponownie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2017, komentarz do art. 177 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie zgłoszenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nastąpiło już po upływie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 29 grudnia 2017 r. o odrzuceniu skargi. Odpis tego orzeczenia został doręczony skarżącym w dniu 15 stycznia 2018 r., zatem termin do wniesienia zażalenia kończył się z dniem 22 stycznia 2018 r. Skoro wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu został wniesiony już po upływie tego terminu, tj. w dniu 29 stycznia 2018 r., to w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 177 § 3 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. W takich okolicznościach termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 29 grudnia 2017 r. nie mógł w niniejszej sprawie być liczony od dnia zawiadomienia radcy prawnego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu w przedmiotowej sprawie. Zawiadomienie to miało miejsce w dniu 7 maja 2018 r. i zażalenie zostało przez pełnomocnika wniesione w terminie 7 dni od tej daty. Tego rodzaju działanie nie mogło jednak być uznane za wniesienie środka odwoławczego w terminie, o którym mowa w art. 194 § 2 p.p.s.a., gdyż w realiach niniejszej sprawy nie mógł znaleźć zastosowania art. 177 § 3 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Wobec powyższego, skoro zażalenie z dnia 14 maja 2018 r. na postanowienie o odrzuceniu skargi zostało wniesione po terminie, o którym mowa w art. 194 § 2 p.p.s.a., a zarazem nie został złożony wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia, zażalenie podlegało odrzuceniu. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 2. sentencji. /-/ Jakub Zieliński