II SA/Po 1057/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r. sprawy ze skargi P.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Działając z upoważnienia Prezydenta miasta P. decyzją z dnia [...].05.2017 r. na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24, art. 26, art.32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r. poz. 2284) i Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r. poz. 1238) oraz art. 104 k.p.a. (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23), po rozpatrzeniu sprawy z wniosku z dnia [...]-04-2017 P. D. odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz Pani T. D.. Jak podano w uzasadnieniu niepełnosprawność matki wnioskodawcy istnieje od 1.02.2007 r. wobec czego wnioskodawca może się starać o specjalny zasiłek opiekuńczy , który przysługuje osobom rezygnującym z zatrudnienia w związku z opieka nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Od powyższej decyzji Pan D. złożył odwołanie zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naruszenie art. 190 ust. 1, art. 2, art. 7 i art. 8 ust. 1 Konstytucji RP. Pokreślił ponadto, iż w chwili składania wniosku oraz obecnie jest osobą zatrudnioną na umowie - zleceniu, w niepełnym wymiarze godzin miesięcznie. Jednocześnie i przy składaniu wniosku i obecnie deklaruje, iż w sytuacji przyznania świadczenia, jest gotów zrezygnować z pracy zawodowej. Do czasu rozpatrzenia sprawy, z przyczyn ekonomicznych nie jest w stanie zrezygnować z pracy. Już po złożeniu odwołania dnia 29 sierpnia br. Pan D. ponownie złożył oświadczenie, że w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego natychmiast zrezygnuje z pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].09.2017 r. na podstawie art. 138 §1 pkt.1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję . W uzasadnieniu zacytowano treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Pan D. złożył dnia [...] kwietnia 2017 r. załączając orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki - pani T. D., wydane dnia [...] listopada 2016 r. na stale, z którego wynika, że niepełnosprawność pani D. istnieje od [...] lutego 2007 r. Biorąc to pod uwagę oraz treść art. 17 ust. 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25.roku życia, organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, dodatkowo argumentując to pozostawaniem w zatrudnieniu Wnioskodawcy. Dalej podano, że iż przepis powyższy był badany przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt 38/13) orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem Trybunału, przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw zróżnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko wtedy, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. Dodać należy, że Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis - we wskazanym w wyroku zakresie - domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tego przepisu. Pogląd taki przedstawiają w swoich wyrokach zgodnie sądy administracyjne. Dla przykładu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 22 grudnia 2015 r. II SA/Go 861/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie z dnia 18 grudnia 2015 r., III SA/Kr 756/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu z dnia 27 listopada 2015 r., II SA/Po 970/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu z dnia 12 listopada 2015 r., II SA/Op 360/15. Zdaniem sądów, wyrażonym m.in. w powyższych wyrokach, we wskazanym zakresie Trybunał stwierdził niekonstytucyjność omawianego przepisu, a jego dalsze stosowanie wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego. Powyższe stanowisko sądów administracyjnych jest nadal aktualne, czego dowodem jest m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 czerwca 2017 r. IV SA/G1 208/17, w którym wskazano, że "pominięcie derogacyjnego skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 38/13 w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowi naruszenie prawa materialnego, które bezpośrednio wpłynęło na treść decyzji" (również: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2017 r.IOSK 128/16). Skoro zatem nie może być zastosowany art. 17 ust. 1b ustawy, późniejsze powstanie niepełnosprawności pani D. niż określone w niekonstytucyjnym przepisie, nie ma dla stwierdzenia uprawnienia Pana P. D. znaczenia. Zdaniem Kolegium okoliczność pozostawania w zatrudnieniu jest przesądzająca o braku prawa Pana D. do wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy jest to świadczenie przysługujące z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunkiem jego przyznania jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności. Akta spawy wskazują, że Pan D. pozostaje w zatrudnieniu, czyli nie zachodzi podstawowa przesłanka warunkująca prawo do świadczenia. Rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowanie tej pracy jest podstawowym warunkiem, bez którego nie ma znaczenia drugi argument, a mianowicie data powstania niepełnosprawności pani D.. Dla przyznania świadczenia nie ma też znaczenia deklaracja Pana D., że zrezygnuje z pracy zaraz po tym, jak otrzyma świadczenie. Świadczenia tego bowiem nie można przyznać warunkowo, a w chwili obecnej Pan D. nie spełnia przesłanek do jego przyznania. Skargę do Sądu na powyższą decyzję złożył P. D. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i warunkowe przyrzynanie przez Sąd świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie skarżącego decyzja administracyjna błędnie i skrajnie niekorzystnie dla wnioskodawcy dokonała wykładni przepisów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację Pismem z dnia 5 lutego 2018 skarżący P. D. ponformował Sąd, że w dniu 4 lutego 2018 r. zrezygnował z pracy zarobkowej w celu opieki nad matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016, poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga P. D. nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie organ I instancji uznał, że skarżący nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2016 r., poz. 1518 ze zm., dalej zwanej "ustawą"), gdyż w przypadku matki skarżącego, jak wskazał organ, data powstania niepełnosprawności - znaczny stopień niepełnosprawności – nastąpiła po osiągnięciu 18. roku życia , a po wtóre opiekun niepełnosprawnej nie zrezygnował z zatrudnienia. Kwestia ta jest kluczowa dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a Sąd dokonując legalności wydanej decyzji bada czy ustalony stan faktyczny został podciągnięty pod właściwa normę prawną na dzień orzekania przez organy. Zgodnie bowiem z art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych . Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu orzekającego trafnie organy uznały, że w sytuacji gdy opiekun niepełnosprawnej nie zrezygnował z pracy zarobkowej nie ma możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia. Nie ma racji skarżący odwołując się do treści art. 7a kodeksu postępowania administracyjnego. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki odebrania bądź ograniczenia uprawnień , ani wątpliwości co do normy prawnej. Okoliczności prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wskazują bowiem, że skarżący nie nabył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zwraca także uwagę, że organy zgodnie z art. 9 kpa prawidłowo udzieliły informacji o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych podając, że w związku z opieką nad matką skarżący ma możliwość wnioskowania o specjalny zasiłek opiekuńczy , który przysługuje osobom rezygnującą z zatrudnienia w związku z opieką nad osoba legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności spełniającą kryteria dochodowe. Reasumując skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw wobec czego Sąd na zasadzie art. 151 p.ps.a skargę oddalił.