II SA/Po 1087/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2012 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta T. z dnia 30 czerwca 2011 roku Nr [...], II. przyznaje radcy prawnemu E. B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złotych i 80/100), w tym 82,80 zł (osiemdziesiąt dwa złote i 80/100) tytułem podatku od towarów i usług, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] 2011r Burmistrz Miasta T., na podstawie art. 20, w zw z art. 3 pkt. 11, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, zwanej dalej u.ś.r. (Dz. U nr 139, poz. 992 z 2006r. ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku J.G., odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu wskazano, iż decyzją z dnia 20 maja 2011r J. G. została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 4590,- zł oraz ustawowych odsetek. Dochód budżetowy jakim jest zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest dochodem związanym z wykonywaniem zadań zleconych przez administrację rządową i nie jest zaliczany do danin publicznych. Umorzenie należności ma charakter wyjątkowy, a J. G. nie przedstawiła dokumentów potwierdzających nagłe zdarzenie powodujące pogorszenie się sytuacji rodziny. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego zwrotu jest następstwem zaniechania wnioskodawczyni, które polegało na niewywiązaniu się z obowiązku niezwłocznego zgłoszenia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, to jest do dostarczenia do Wydziału Świadczeń Rodzinnych decyzji przyznającej dodatek pielęgnacyjny dla S. K.. Organ uznał zatem, iż nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny J. G. i brak jest podstaw do umorzenia należności. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. G., przedstawiając sytuację swojej rodziny, w szczególności w zakresie ponoszonych wydatków. Decyzją z dnia 4 października 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, wskazując w uzasadnieniu, iż organ nie miał obowiązku ustalania czy po ukończeniu 75 roku życia S. K. nabył prawo do dodatku czy też nie, tym bardziej, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie można było tej okoliczności ustalić. Decyzja w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranej ma charakter uznaniowy, a organ stwierdza czy istnieją albo nie istnieją okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia. Wydanie decyzji musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek uzasadniających umorzenie spłaty należności. Przesłanką uzasadniającą umorzenie należności jest istnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny wnioskodawcy. Zdaniem organu nie ma wątpliwości, iż J. G. i jej brat S. K. są osobami schorowanymi, co wiąże się z kosztami leczenia, opłacaniem pobytu S. K. w Domu Pomocy Społecznej w S., czy koniecznością zakupu leków. Oboje mają jednak stałe źródło dochodów – rentę, rentę socjalną i dodatek pielęgnacyjny. Trudna sytuacja materialna strony dopiero wówczas uzasadnia umorzenie kwoty nienależnie pobranej, gdy sytuacja ta jest "szczególna". W ocenie organu w przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła J. G., zarzucając naruszenie przez organ art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując, że w przypadku jej rodziny zachodzą szczególne okoliczności związane z wyjątkowo trudną sytuacją bytową, finansową oraz zdrowotną rodziny. Skarżąca poniosła również, iż nienależnie pobrana kwota została przeznaczona na leczenie i rehabilitację S. K.. J. G. przedstawiła szczegółowo wydatki, które ponosi w związku z utrzymaniem siebie i S. K., które wynoszą miesięcznie 3213,71 zł a ogólne dochody jej rodziny wynoszą jedynie 1969,22 zł, nadto wskazała, iż w związku z trudną sytuacją musi korzystać z pomocy osób trzecich. W uzasadnieniu skargi wskazano również, iż do pobrania nienależnej kwoty doszło na skutek błędu J. G. i jej nieznajomości prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola ta obejmuje badanie, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego stosownie do unormowania art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) obejmuje wszystkie, a nie tylko podniesione w skardze kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym. Obejmuje więc to, czy organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń odnośnie do obowiązywania zastosowanych norm prawnych, czy normy te właściwie zinterpretowały i czy nie naruszyły zasad ustalania określonych faktów za udowodnione. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie naruszono przepisy prawa materialnego i procesowego. Organy administracji publicznej wbrew zasadzie dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) nie ustaliły z należytą starannością stanu faktycznego i prawnego w sprawie. W myśl art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W przedmiotowej sprawie organ I instancji odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z uwagi na brak wymienionych w art. 30 ust. 9 u.ś.r. szczególnie uzasadnionych okoliczności uzasadniających umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Organ dokonał oceny sytuacji skarżącej i ocenił, iż jakkolwiek sytuacja ta jest trudna, to jednak nie w stopniu uzasadniającym zastosowanie ww. przepisu. W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły dochód J. G. i jej brata S. K. Niemniej jednak dla oceny jaka jest sytuacja rodzinna i materialna osoby wnioskującej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, a w szczególności dla oceny czy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na umorzenie należności, niezbędnym jest zbadanie również wydatków rodziny wnioskodawcy. Dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie konieczne było poza zbadaniem źródeł dochodów rodziny, precyzyjne wykazanie także kosztów, obciążeń i wydatków rodziny. Dopiero tak ustalony stan faktyczny pozwala na kompleksową ocenę czy zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. W toku postępowania administracyjnego J. G. zwracała organom uwagę, iż jej sytuacja materialna jest szczególnie ciężka właśnie w związku z wydatkami jakie ponosi ona i jej chory brat. Strona informowała organy w sposób ogólnikowy jakie to są wydatki. Mimo to organy nie zwróciły się do J. G. o doprecyzowanie tych informacji, nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania dowodowego a dopiero takie działanie pozwoliłoby na zgromadzenie kompletnego materiału dowodowego, pozwalającego na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, (por. Wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2008r. sygn. akt IV SA/Po 850/07 oraz 11 maja 2009r, I OSK 850/08 publikowane na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl). Sąd podzielił również pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrażony w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Po 920/10 (LEX nr 957327), iż organy, przed podjęciem decyzji na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r., zobowiązane są do ustalenia w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na sytuację życiową zobowiązanego, w szczególności czy pozbawienie zobowiązanego tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się o dodatkowe świadczenia z pomocy społecznej. Organy zasadnie przyjęły, że wysokość miesięcznego dochodu na członka rodziny wynosi 984,61 zł. Brak jednak konkretnych ustaleń co do kosztów jakie ponosi skarżąca. Jest ona osobą 70-letnią i schorowaną. Opiekuje się przebywającym w domu pomocy społecznej swoim 78 letnim chorym bratem. Z ww. dochodów opłacana jest kwota 328,71 zł miesięcznie z tytułu pobytu S. K. w ww. ośrodku. Z oświadczeń skarżącej wynika, że jest ona zmuszona do kupowania dla brata: leków, środków higienicznych i uzupełniająco żywności. Sama skarżąca wg jej oświadczenia również przewlekle choruje musi przyjmować leki, które sama kupuje, dodatkowo ponosi koszty bieżącego utrzymania to jest czynszu opłat za media itp. W tych okolicznościach stwierdzenie, że dwie osoby niepełnosprawne są w stanie utrzymać za kwotę niespełna 2.000 zł miesięcznie, jest niczym nie poparte. Zdaniem Sądu powyższe informacje nie pozwalają na stwierdzenie na obecnym etapie postępowania, iż nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Dokonanie prawidłowej oceny w tym zakresie będzie możliwe dopiero po uzupełnieniu materiału dowodowego zgodnie z ww. wytycznymi Sądu. Mając na uwadze - powyższe okoliczności Sąd uznał, iż w świetle zebranego materiału dowodowego nie wyjaśniono, że w tej konkretnej sytuacji nie zachodzą uzasadnione okoliczności pozwalające na skorzystanie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym naruszono również przepis art. 107 kpa. W związku z tym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. dalej ppsa) orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji zobowiązany będzie do uzupełnienia postępowania dowodowego zgodnie z wytycznymi Sądu przedstawionymi powyżej. Zasadne i konieczne będzie wezwanie skarżącej do wykazania wydatków jakie ponosi na siebie i swojego brata, w szczególności kosztów związanych z leczeniem, a następnie dokonanie oceny sytuacji materialnej rodziny oraz ustalenie czy w przedmiotowej sprawie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Na podstawie art. 152 ppsa Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 14 ust. 2 pkt. 1c) w zw. art. 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, (Dz.U.02.163.1349 ze zm.).