II SA/Po 1236/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 01 marca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017r. Nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca G. K. wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję organu, wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym oraz o ustanowienie adwokata. We wniosku skarżąca argumentowała, że jest studentką studiów dziennych. Nie ma stałego dochodu, podejmuje prace dorywcze jako kelnerka na umowę zlecenie, z czego uzyskuje około [...] zł miesięcznie. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Oświadczyła, że posiada we współwłasności z siostrą mieszkanie o powierzchni [...] m2 położone w P, w którym mieszka oraz grunt rolny o powierzchni [...] ha. Nie posiada żadnych oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Wyszczególniła miesięczne stałe koszty koniecznego utrzymania: [...] zł czynsz, ogrzewanie, śmieci, woda, prąd, Internet, TV oraz [...] zł - żywność, ubrania, środki higieniczne, transport, telefon. Skarżąca wezwana do uzupełnienia swojego oświadczenia o stanie rodzinnym, finansowymi i majątkowym w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.), dalej "P.p.s.a." sprecyzowała, że jej miesięczne dochody to [...] zł z tytułu pracy na umowę zlecenia jako kelnerka, jednorazowo [...] zł brutto z umowy zlecenia jako hostessa oraz [...] zł z tytułu umowy dzierżawy gruntu rolnego należącego do niej oraz siostry. Wyjaśniła, że grunt rolny jaki posiada wraz z siostrą jest dzierżawiony, nie pobiera z tego tytułu dopłat do gruntu, które otrzymuje dzierżawca, obciążania publicznoprawne związane z gruntem rolnym ponosi skarżąca. Oświadczyła, że nie ma kredytów i pożyczek, nie ma także oszczędności. Przedłożyła wyciągi z rachunku bankowego, na który wpływają środki z wynajmu należącego do matki mieszkania i garażu. Nie ma własnego samochodu, korzysta z samochodu osobowego należącego do matki VW Up z 2012r. o wartości [...] zł. Nie prowadzi działalności gospodarczej. Korzysta z pomocy rodziny w różny sposób i w różnej wysokości, dostaje artykuły żywnościowe, pieniądze na pokrycie kosztów korepetycji, lekarza, czy innych nieplanowanych wydatków. Sprecyzowała miesięczne koszty utrzymania: [...]zł czynsz za mieszkanie, [...]zł Internet, średnio około [...] zł za energię elektryczną, [...]zł na jedzenie, środki czystości, higieny, ubrania, transport, ubezpieczenie, telefon, pomoce naukowe i biurowe, nadto okazjonalnie koszty lekarza, lekarstw, korepetycje - wtedy te wydatki sięgają [...]zł. Skarżąca argumentowała, że nie ma wolnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, a sprzedaż kolejnych gruntów pozbawi ją dochodu. Skarżąca wyjaśniła także cel na jaki przeznaczyła środki uzyskane ze sprzedaży przedmiotach działek, których dotyczy niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne, z czego wynika, że kwotę [...]zł przeznaczyła na zakup mieszkania w Poznaniu, [...]zł na opłaty notarialne związane z zakupem tego mieszkania, [...]zł przeznaczyły na spłatę kredytu mieszkaniowego rodziców, [...]zł. na spłatę kaucji jaką wpłacono do sądu w związku ze sprawą sądową ojca skarżącej. Skarżąca przedłożyła dokumentację źródłową: – kserokopie wydruków z rachunku bankowego, z których wynika, że salda miesięczne są dodatnie, na rachunek wpływają środki od matki skarżącej w lipcu i sierpniu 2017r. w kwocie [...] zł oraz [...] zł za wynajem garaży, we wrześniu [...] zł od matki i [...] zł za wynajem garaży, w październiku [...] zł za garaże oraz [...]zł za wynajem mieszkania, w listopadzie [...] zł od matki, [...] zł za wynajem garaży i [...] zł za wynajem mieszkania, w grudniu [...] zł matki, [...] zł za garaże i [...]zł za wynajem mieszkania i pokoju, w tym miesiącu dokonana była też wpłata gotówkowa na kwocie [...]zł., która następnie została przekazana na rachunek matki, w styczniu 2018r. wpłynęła kwota [...] zł z tytułu wynajmu garaży; nadto z tego rachunku skarżąca dokonywała płatności kosztów bieżącego swojego utrzymania oraz w październiku, listopadzie przelała siostrze po [...]zł, a w grudniu [...]zł, – kserokopię umowy zlecenia ze stycznia 2018r. z wynagrodzeniem za pracę w wysokości [...]zł netto, oraz z grudnia 2017r. z wynagrodzeniem [...] zł, – kopię wydruku przelewu kwoty [...]zł na rachunek ojca, – umowy dzierżawy gruntu należącego do skarżącej i siostry o powierzchni [...]ha, roczny czynsz ustalono na [...]zł płatne w ratach miesięcznych po [...] zł, – kserokopie wybranych stron umów nabycia mieszkania w Poznaniu przez skarżącą i siostrę za kwotę [...]zł oraz sprzedaży gruntu, którego dotyczy przedmiotowa sprawa za kwotę [...]zł. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a.). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które wykażą, że nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, chociażby w części, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, przy pełnym i wszechstronnym przedstawieniu swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Podkreślić także należy, że koszty sądowe traktuje się jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi kosztami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów sądowych, (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), co oznacza że powinna pokryć te koszty najpierw z posiadanych środków, a gdy ich zabraknie dopiero wtedy może zwrócić o pomoc do Państwa w uiszczeniu tych kosztów. Z przedstawionej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej wynika, że samodzielnie ponosi wszystkie swoje koszty koniecznego bieżącego utrzymania. Zadeklarowane dochody wynoszą aktualnie [...]zł z tytułu umowy zlecenia oraz [...] zł z tytułu dzierżawy gruntu rolnego, co daje około [...]zł. Korzysta ze wsparcia matki w postaci wpłat środków finansowych na doraźne wydatki w kwocie około [...] zł miesięcznie, co daje łączny dochód w wysokości [...] zł. Natomiast miesięczne konieczne wydatki wynoszą zgodnie z oświadczeniem skarżącej około [...] zł do [...] zł. Skarżąca nie korzysta przy tym z pożyczek, kredytów, ani "sald debetowych" w rachunku bankowym. Skarżąca nie wykazała przy tym z jakich źródeł pokrywa powstałą różnicę między zadeklarowanymi miesięcznymi dochodami, a wydatkami. Różnica ta nie pochodzi z wpłat z tytułu wynajmu przez matkę skarżącej garaży i mieszkania skoro skarżąca rozlicza się z tych kwot i zwraca je matce na jej rachunek, a przy tym przekazała siostrze po [...] zł w październiku i listopadzie oraz [...] zł w grudniu. Przyjąć zatem należy, że skarżąca mimo obszernych wyjaśnień nie wykazała swojej pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Nadto, Skarżąca jest współwłaścicielką majątku nieruchomego w postaci ½ udziału we własności mieszkania położnego w P., w którym zamieszkuje oraz 1/2 udziału we własności gruntu rolnego o powierzchni [...] ha oddanego w dzierżawę. Z istoty prawa pomocy wynika, że posiadanie majątku nieruchomego wyłącza możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy. Mieszkanie wykorzystuje na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, ale Skarżąca dysponując gruntem może nim rozporządzać i uzyskać pożytki poprzez jego sprzedaż, jak to czyniła wcześniej. Aktualnie korzysta z tego majątku uzyskując miesięcznie stałą kwotę z tytułu czynszu dzierżawnego. Może także obciążyć posiadany udział w majątku nieruchomym celem pozyskania kredytu. Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie argument skarżącej, że nie chce go sprzedawać, gdyż pozbawia się dochodu. Skoro posiada majątek nieruchomy to ma możliwość uzyskania dodatkowych środków z jego sprzedaży, czy obciążenia. Nie może, zatem skorzystać z pomocy Państwa w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania. Nieistotne dla oceny sytuacji finansowej skarżącej są natomiast podnoszone przez nią okoliczności złego stanu zdrowia ojca skarżącej i wynikające z tego dodatkowe koszty leczenia, skoro nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Oceny zdolności finansowych skarżącej dokonuje się bowiem jedynie przez pryzmat jej osobistych możliwości finansowych i majątkowych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca zadeklarowała, że poradzi je samodzielnie i w związku z tym nie została zobowiązana do przedstawienia pełnych możliwości finansowych i majątkowych swoich rodziców. Z drugiej strony, dokonanie przez skarżącą spłaty z jej własnego majątku kredytu mieszkaniowego rodziców w wysokości przekraczającej [...]zł oraz zwrot środków w wysokości [...]zł na pokrycie kaucji wpłaconej za ojca skarżącej w związku z postępowaniem karnym, uznać należy za samodzielne i dobrowolne dyspozycje finansowe skarżącej. Okoliczności te nie mogą, zatem służyć za uzasadnienie dla trudnej sytuacji finansowej skarżącej, która sama wyzbyła się swojego majątku na rzecz osób trzecich, i w konsekwencji prowadzić do obciążenia Skarbu Państwa, więc i innych podatników, kosztami postępowania zainicjowanego przez skarżącą w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze skarżąca nie wykazała, że nie ma możliwości finansowych na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w całości. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska