II SA/Po 1237/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 01 marca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017r. Nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca S. K. wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję organu, wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym oraz o ustanowienie adwokata. We wniosku skarżąca argumentowała, że jest studentką studiów dziennych. Nie ma stałego dochodu, podejmuje prace dorywcze jako sprzedawca na umowę zlecenie, z czego uzyskuje około [...] zł miesięcznie. Koszt wynajęcia mieszkania w Kaliszu to [...] zł miesięcznie oraz prąd około [...] zł, Internet [...] zł miesięcznie. Prócz tego na wydatki na żywność, ubrania, środki chemiczne, telefon, pomoce naukowe i biurowe wydaje kolejne [...] zł miesięcznie. Oświadczyła, że bez wsparcia rodziny nie byłaby w stanie samodzielnie się utrzymać. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Oświadczyła, że posiada we współwłasności z siostrą mieszkanie o powierzchni [...] m² położone w P. oraz grunt rolny o powierzchni [...] ha. Nie posiada żadnych oszczędności, czy wartościowych ruchomości, prócz samochodu osobowego z 2008r. o wartości około [...] zł, we współwłasności z matką. Wyszczególniła miesięczne stałe koszty koniecznego utrzymania: [...] zł czynsz wraz z opłatami za ogrzewanie, śmieci, wodę, [...] zł prąd, [...] zł. Internet i TV oraz [...] zł - żywność, ubrania, środki higieniczne, telefon, łącznie [...] zł. Skarżąca wezwana do uzupełnienia swojego oświadczenia o stanie rodzinnym, finansowymi i majątkowym w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.), dalej "P.p.s.a." sprecyzowała, że jej miesięczne dochody to kwota średnio około [...] zł miesięcznie z tytułu pracy na umowę zlecenia jako sprzedawca oraz [...] zł z tytułu umowy dzierżawy gruntu rolnego należącego do niej oraz siostry. Wyjaśniła, że grunt rolny jaki posiada wraz z siostrą jest dzierżawiony, nie pobiera z tego tytułu dopłat do gruntu, które otrzymuje dzierżawca, obciążania publicznoprawne związane z gruntem rolnym także ponosi dzierżawca. Samochód jaki posiada kupiła w 2017r. za [...] zł z pieniędzy ze sprzedaży przedmiotowego gruntu. Oświadczyła, że nie ma kredytów i pożyczek, nie ma także oszczędności. Przedłożyła wyciągi z rachunku bankowego. Nie prowadzi działalności gospodarczej. Korzysta z pomocy rodziny w różny sposób i w różnej wysokości, dostaje artykuły żywnościowe, pieniądze na pokrycie kosztów korepetycji, lekarza, czy innych nieplanowanych wydatków. Sprecyzowała miesięczne koszty utrzymania: [...] zł czynsz za mieszkanie, gdyż mieszka z kolegą, [...] zł na internet oraz [...] zł na jedzenie, korepetycje, środki czystości, higieny, ubrania, transport, ubezpieczenie, telefon, pomoce naukowe i biurowe, nadto okazjonalnie koszty lekarza, lekarstw. Łączne koszty utrzymania wynoszą zatem [...] zł. miesięcznie. Skarżąca argumentowała, że nie ma wolnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, a sprzedaż kolejnych gruntów pozbawi ją dochodu. Skarżąca wyjaśniła także cel na jaki przeznaczyła środki uzyskane ze sprzedaży przedmiotach działek, których dotyczy niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne, z czego wynika, że kwotę [...] zł przeznaczyła na zakup mieszkania w Poznaniu, [...] zł na opłaty notarialne związane z zakupem tego mieszkania, [...] zł przeznaczyła na spłatę kredytu mieszkaniowego rodziców, [...] zł. na zakup samochodu Skarżąca przedłożyła dokumentację źródłową: - umowę najmu mieszkania, z której wynika, że najemcą jest skarżąca wraz z osobą trzecią, miesięczny czynsz wynosi [...] zł oraz dodatkowa opłata za prąd, wraz z dowodami przelewów środków z tego tytułu, - kserokopie wydruków z rachunku bankowego, z których wynika, że salda miesięczne są dodatnie i wynoszą [...] zł w lipcu 2017r., [...] zł w sierpniu, [...] zł we wrześniu, [...] zł w październiku, [...] zł w listopadzie, [...] zł w grudniu, [...] zł w styczniu 2018r; na rachunek wpływają co miesiąc wpłaty gotówkowe w wysokości około [...] zł, [...]zł. [...]zł., [...]zł. i [...]zł, wpłaty od siostry miesięcznie po [...] zł, [...] zł., wpływają też środki od współlokatora; oraz wynagrodzenie za świadczone usługi, - kserokopię umowy o współpracę z września 2017r. z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto za godzinę świadczonych usług, wraz z dowodami przelewy w kwocie [...]zł w styczniu, [...]zł w grudniu, [...] w listopadzie, [...]w październiku 2017r. - kopię wydruku przelewu kwoty [...]zł na rachunek ojca, - umowy dzierżawy gruntu należącego do skarżącej i siostry o powierzchni [...]ha, roczny czynsz ustalono na [...]zł płatne w ratach miesięcznych po 800 zł, - kserokopie wybranych stron umów nabycia mieszkania w P. przez skarżącą i siostrę za kwotę [...]zł oraz sprzedaży gruntu, którego dotyczy przedmiotowa sprawa za kwotę [...]zł. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a.). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które wykażą, że nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, chociażby w części, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, przy pełnym i wszechstronnym przedstawieniu swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Podkreślić także należy, że koszty sądowe traktuje się jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi kosztami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów sądowych, (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), co oznacza że powinna pokryć te koszty najpierw z posiadanych środków, a gdy ich zabraknie dopiero wtedy może zwrócić o pomoc do Państwa w uiszczeniu tych kosztów. Z przedstawionej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej wynika, że samodzielnie ponosi wszystkie swoje koszty koniecznego bieżącego utrzymania. Zadeklarowane dochody wynoszą aktualnie średnio [...] zł miesięcznie z tytułu umowy o współpracę oraz [...]zł z tytułu dzierżawy gruntu rolnego, co daje około [...]zł. Natomiast miesięczne konieczne wydatki wynoszą zgodnie z oświadczeniem skarżącej do [...]zł. Skarżąca nie korzysta przy tym z pożyczek, kredytów, ani "sald debetowych" w rachunku bankowym. Nadto co miesiąc na rachunek skarżącej dokonywane są wpłaty gotówkowe w kwocie od [...]zł [...]zł miesięcznie, oraz otrzymuje od siostry po [...] zł –[...]zł miesięcznie. Saldo na rachunku skarżącej jest zatem dodatnie i w wysokości od [...] zł do [...]zł. Skarżąca zatem po uiszczeniu swoich koniecznych kosztów utrzymania ma wolne środki, które może przeznaczyć na pokrycie chociażby kosztów sądowych niniejszego postępowania. Koszty utrzymania mieszkania dzieli razem ze współlokatorem, który dokonuje wpłat na rachunek skarżącej z tego tytułu. Nadto, Skarżąca jest współwłaścicielką majątku nieruchomego w postaci ½ udziału we własności mieszkania położnego w P., w którym zamieszkuje jej siostra oraz ½ udziału we własności gruntu rolnego o powierzchni [...]ha oddanego w dzierżawę. Z istoty prawa pomocy wynika, że posiadanie majątku nieruchomego wyłącza możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy. Mieszkanie wykorzystuje na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, ale Skarżąca dysponując gruntem może nim rozporządzać i uzyskać pożytki poprzez jego sprzedaż, jak to czyniła wcześniej. Aktualnie korzysta z tego majątku uzyskując miesięcznie stałą kwotę z tytułu czynszu dzierżawnego. Może także obciążyć posiadany udział w majątku nieruchomym celem pozyskania kredytu. Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie argument skarżącej, że nie chce go sprzedawać, gdyż pozbawia się dochodu. Skoro posiada majątek nieruchomy to ma możliwość uzyskania dodatkowych środków z jego sprzedaży, czy obciążenia. Nie spełnia zatem przesłanek uprawniających do skorzystania z pomocy Państwa w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania. Nieistotne dla oceny sytuacji finansowej skarżącej są natomiast podnoszone przez nią okoliczności złego stanu zdrowia ojca skarżącej i wynikające z tego dodatkowe koszty leczenia, skoro nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Oceny zdolności finansowych skarżącej dokonuje się bowiem jedynie przez pryzmat jej osobistych możliwości finansowych i majątkowych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca zadeklarowała, że poradzi je samodzielnie i w związku z tym nie została zobowiązana do przedstawienia pełnych możliwości finansowych i majątkowych swoich rodziców. Z drugiej strony, dokonanie przez skarżącą spłaty z jej własnego majątku kredytu mieszkaniowego rodziców w wysokości [...] zł uznać należy za samodzielne i dobrowolne dyspozycje finansowe skarżącej. Okoliczności te nie mogą, zatem służyć za uzasadnienie dla trudnej sytuacji finansowej skarżącej, która sama wyzbyła się swojego majątku na rzecz osób trzecich, i w konsekwencji prowadzić do obciążenia Skarbu Państwa, więc i innych podatników, kosztami postępowania zainicjowanego przez skarżącą w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze skarżąca nie wykazała, że nie ma możliwości finansowych na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w całości. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska