II SA/Po 125/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant ref. stażysta Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2015 roku Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...], Wójt Gminy K. (dalej: "Wójt" lub "organ pierwszej instancji"), działając m. in. na podstawie art. 17 ust. 1-5, art. 20 ust. 1-3, art. 24, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104, art. 107 § 1, §2, §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1660 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "K.p.a."), odmówił M. J. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem (A. J.). W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Wójt podniósł, że w dniu [...] lipca 2015 r. M. J. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem: A. J., (ur. [...]1967 r.), który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, wydanym przez Powiatowy Zespól ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. w dniu [...] października 2012r. na okres do dnia [...] października 2016 r. Zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] czerwca 2010 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od dnia [...] lutego 1996 r. Zdaniem organu pierwszej instancji, na podstawie ww. orzeczenia należy stwierdzić, że niepełnosprawność u A. J. powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia. Ponadto, w trakcie postępowania Wójt ustalił, że A. J. pozostaje w związku małżeńskim z M. J. – a więc z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec czego zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. M. J. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"). Odwołująca nie zgodziła się z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji i uznała ją za krzywdzącą, podnosząc jednocześnie, że stan jej męża jest ciężki. Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], organ odwoławczy, działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, że ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. przyjął odrębne rodzaje świadczeń dla osób opiekujących się dorosłymi niepełnosprawnymi (specjalny zasiłek opiekuńczy) i dla osób opiekującymi się osobami, których niepełnosprawność powstała do ukończenia 18 roku życia lub do ukończenia 25 roku życia, gdy dziecko się uczyło (świadczenie pielęgnacyjne). Sytuacja, w jakiej znajduje się M. J., w ocenie Kolegium – uregulowana jest w art. 16a u.ś.r. Strona może ubiegać się ewentualnie o przyznanie tej formy świadczenia. Jak wynika z akt sprawy organ pierwszej instancji pouczył odwołującą się o możliwości złożenia wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz o warunkach, na jakich to świadczenie przysługuje. Jak wynika z akt sprawy M. J. nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, którego niepełnosprawność powstała przed 18 (25) rokiem życia, ani po 18 (25) roku życia. Opiekuje się 48 letnim mężem, u którego niepełnosprawność istnieje od [...]1996 r. W ocenie Kolegium stan faktyczny przedmiotowej sprawy nie mieści się w obszarze konsekwencji prawnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, uznającego przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na wiek osoby i moment powstania niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, w świetle obowiązujących przepisów zasadnie organ pierwszej instancji odmówił przyznania M. J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem A. J. Dodatkowo Kolegium zauważyło, że przepisy u.ś.r. w sposób wyraźny i bezwzględny określają warunki i sposób ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyłączając uznanie administracyjne. M. J. (dalej: "Skarżąca") nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie decyzji w całości i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z wnioskiem z dnia [...] lipca 2015 r., a więc o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Skarżąca nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją, ponieważ to ona sprawuje opiekę nad mężem. Od 1995 mąż choruje na [...], [...] i chorobę [...]. Przez wiele lat choroba męża pozwalała mu w miarę samodzielnie funkcjonować. Wtedy Skarżąca pracowała na utrzymanie domu i leki dla męża. Z ziemi, którą posiadają nie są w stanie się utrzymać oraz zapewnić mężowi właściwego leczenia. Skarżąca musiała zrezygnować z prowadzenia gospodarstwa i jakiejkolwiek formy zarobkowej, ponieważ choroba męża postępuje bardzo szybko. Zdaniem Skarżącej, przepisy regulujące ustalanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego są niekorzystne dla takiej osoby jak ona, która faktycznie sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Już w 2011 r. Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że pozostawienie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie zamyka jej opiekunowi drogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Konstytucja chroni bowiem małżeństwo i rodzinę. Trybunał Konstytucyjny uznał również, że moment powstania niepełnosprawności u podopiecznego nie powinien decydować o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna. Tak właśnie orzeczono w następujących wyrokach: WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 327/15; WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 424/15; WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 368/15. Skarżąca podkreśliła także, że złożyła już w Urzędzie Gminy stosowne oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywaniu pracy w tym gospodarstwie. Zgodnie z tym oświadczeniem nie pracuje w gospodarstwie, ponieważ cały swój czas poświęca opiece nad nieuleczalnie chorym mężem. W odpowiedzi na powyższą skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i wskazując, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane są dwa różne stanowiska w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Przedmiotem skargi jest decyzja Kolegium z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], poprzez którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] września 2015 r., nr [...], odmawiającą Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Podstawą decyzji odmownej był argument, że niepełnosprawność u męża Skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia. Zaznaczyć należy, że omawiane zagadnienie jest sporne na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowiły przepisy u.ś.r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1b u.ś.r. – który jest podstawą odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego – świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W sprawie poddanej sądowej kontroli bezsporne jest, że niepełnosprawność męża Skarżącej powstała w wieku 28 lat (A. J. urodził się w dniu [...]1967 r., a zgodnie z orzeczeniem, niepełnosprawność istnieje od dnia [...] lutego 1996 r.). Spór koncentruje się zatem wokół interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 (publ. w Dz. U. z 2014 r., poz. 1443), w którym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem Trybunału kryterium wieku zastosowane w tym przepisie ma bowiem charakter dyskryminujący, bo niezasadnie różnicuje uprawnienia podmiotów podobnych – opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Zdaniem Sądu, słusznie Kolegium zwróciło uwagę, że mimo stwierdzenia niezgodności z Konstytucją omawianego przepisu nadal nie ma podstaw do uwzględnienia żądania Skarżącej. Trybunał bowiem w uzasadnieniu swojego wyroku jednoznacznie zaznaczył, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który – biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii – powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Biorąc pod uwagę treść uzasadnienia powołanego wyroku Trybunału uznać należy, że nie zmienia on sytuacji prawnej osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, jeśli warunek o którym mowa w art.17 ust.1b u.ś.r. nie jest spełniony (por. wyroki NSA z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 2926/14 i z dnia 1 października 2015 r., sygn. akt I OSK 519/14 – orzeczenia publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ - dalej: "CBOIS"). Zaprezentowane wyżej stanowisko znajduje także swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie Wojewódzkich Sądów Administracyjnych (por. wyroki: WSA w Lublinie z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 19/16; WSA w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 813/15; WSA w Olsztynie z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 732/10; WSA w Bydgoszczy z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 453/15; WSA w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1085/14 – orzeczenia publ. w CBOIS) Sąd znajduje zrozumienie dla sytuacji Skarżącej, która niewątpliwie jest trudna. Skarżąca pracowała na utrzymanie domu i leki dla męża, a następnie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa i jakiejkolwiek formy zarobkowej, ponieważ choroba męża postępuje bardzo szybko. Jak wskazała Skarżąca, jej mąż od 1995 r. choruje na [...], [...]i chorobę [...]. Wskazać jednak należy, że sąd administracyjny nie może zastępować ustawodawcy, ani też wydać orzeczenia, które wykraczałoby poza zakres wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 178 pkt 1 w związku z art. 188 pkt 1 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) sąd jest związany przepisami ustawy, a o jej niezgodności z Konstytucją może orzec wyłącznie Trybunał Konstytucyjny. W ocenie Sądu mieści się w tym także uprawnienie Trybunału do określenia skutków podjętego przez niego rozstrzygnięcia, które nie mogą być wyrokiem sądu administracyjnego zmieniane, bądź rozszerzane. Z tych powodów na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę należało oddalić.