II SA/Po 148/15

Dnia 7 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Danuta Rzyminiak– Owczarczak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2015 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stycznia 2015 roku Nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia [...] października 2014 roku Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2014 r. Burmistrz P., działając na podstawie art. 5 ust. 3, 3a i 3b, art. 8b i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 20012 r. poz. 1228 z późn. zm.) uznał M. G. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że skarżący został na mocy wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt [...], zobowiązany do płacenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz syna w wysokości 300,00 zł miesięcznie. M. G. nie wywiązuje się jednak z tego obowiązku, wobec czego prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, które jednak w niniejszej sprawie okazało się bezskuteczne. W tej sytuacji, na wniosek wierzyciela alimentacyjnego ustalono wypłatę omawianego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Jednocześnie organ właściwy wierzyciela zwrócił się do organu I instancji o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. W dniu [...] września 2014 r. przesłano zatem skarżącemu pisemne wezwanie do osobistego stawienia się w siedzibie organu I instancji w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. Wezwanie to zostało odebrane w dniu [...] września 2014 r., jednakże M. G. nie stawił się w wyznaczonym terminie. W konsekwencji zaistniała podstawa do uznania M. G. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ wskazał, iż w okresie ostatnich 6 miesięcy wymieniony nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze swoich zobowiązań na rzecz syna w wysokości co najmniej 50% kwoty ustalonych alimentów. Pismem z dnia [...] listopada 2014 r. M. G. odwołał się od powyższej decyzji z dnia [...] października 2014 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie zamieszkuje na terenie Gminy P. Kierowaną do niego w toku postępowania korespondencja, wraz z wezwaniem do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu I instancji, odbierała matka skarżącego. Przesyłki te nie były jednak następnie przekazywane M. G. Mimo zgłoszenia zmiany adresu na poczcie, korespondencja była dalej przekazywana na dotychczasowy adres zameldowania, a nie na adres zamieszkania. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 594 z późn. zm.), art. 1, art. 2, art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.), art. 5 ust. 3 i 3a powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2014 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie oraz wskazał, że skarżący zameldowany jest na pobyt stały w miejscowości Ł. W. [...], [...] Ł. M. Z jego oświadczenia wynika jednak, że nie mieszka on pod tym adresem, lecz przebywa obecnie w lokalu na ul. W. [...] w G. W aktach sprawy nie ma dokumentu urzędowego potwierdzającego termin, od którego M. G. nie przebywa już w Ł. W. Z oświadczenia skarżącego wynika niemniej, że nie przebywa pod adresem zameldowania od lipca 2014 r., czego potwierdzeniem jest zaświadczenie z dnia [...] listopada 2014 r., wystawione przez E. U. Zdaniem Kolegium pismo to nie wyjaśnia, kim jest osoba je wystawiająca i w jakim charakterze wydano to pismo. W aktach sprawy znajduje się również wydruk z dnia [...] września 2014 r., wystawiony przez placówkę pocztową G. P. [...]. Z dokumentu tego wynika, że "klient 119" uiścił opłatę za usługi pocztowe. Na powyższym rachunku naniesiono zarazem adnotację: "opłata za dosyłanie przesyłek pocztowych; G. M. ul W. [...] [...] G.". Dokument ten nie może być jednak uznany za mający istotne znaczenie dla sprawy, ponieważ nie jest znana tożsamość "klienta 119" i "kasjera 012", który sporządził to pismo. Tym samym nie ma również możliwości ustalenia, od kiedy skarżący przebywa pod nowym adresem zamieszkania. Ustalono natomiast, że pod stałym adresem zameldowania M. G. zamieszkuje jego matka. Ta ostatnia osoba odbierała z kolej korespondencję kierowaną do skarżącego, włącznie z wezwaniem do osobistego stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. Na każdym z tych doręczeń zaznaczono, że przesyłka została przekazana dorosłemu domownikowi, który podjął się oddania pisma adresatowi. Z akt sprawy wynika zarazem, że decyzja organu I instancji była najpierw awizowana, a następnie skarżący odebrał ją osobiście. W tej sytuacji bezzasadne są zarzuty M. G., który twierdził, że matka nie informowała go o przychodzących listach. Przeciwnie, odebranie decyzji organu I instancji dzień po tym, jak była awizowana, świadczy o dobrej komunikacji pomiędzy skarżącym i jego matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się przy tym na art. 41 i art. 43 k.p.a. podnosząc, że doręczenie pism w toku postępowania matce skarżącego było działaniem skutecznym i zgodnym z prawem. W pozostałym zakresie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. M. G. zaskarżył powyższą decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając organowi II instancji naruszenie art. 5 ust. 3 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne uznanie go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wspomniany wydruk z dnia [...] września 2014 r. stanowił jedyne potwierdzenie, jakie udało mu się uzyskać na okoliczność, że prosił o przekazywanie listów na nowy adres zamieszkania. Organ II instancji nie rozważył ponadto postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt [...], udzielającego zgody M. G. na zmianę miejsca zamieszkania. Skarżący zaznaczył przy tym, że pozostaje pod dozorem kuratora, wobec czego nie może zmieniać miejsca zamieszkania bez zezwolenia sądu. M. G. wyjaśnił zarazem, że zmiana miejsca zamieszkania związana był z sytuacją rodzinną i nadużywaniem alkoholu przez jego rodziców, z którymi nie pozostaje w dobrych stosunkach. Z tego też powodu podjął on decyzję o wyprowadzeniu się wraz ze swoją dziewczyną do jej siostry w T. W dniu [...] listopada 2014 r. skarżący spotkał w miejscowości Ł. M. swojego listonosza, który poinformował go o awizowanej przesyłce. Dlatego w dniu [...] listopada 2014 r. skarżący odebrał korespondencję osobiście. Nie jest natomiast prawdą, że to matka powiadomiła go o oczekującym liście. Skarżący zaznaczył, że od lipca 2014 r. nie przebywa już pod adresem swojego dotychczasowego miejsca zamieszkania, gdyż przez lipiec-sierpień 2014 r. mieszkał u siostry swojej dziewczyny. Od września 2014 r. mieszka on natomiast u E. U. w G., przy ul. W. [...]. Okoliczności te znajdują swoje potwierdzenie w zeznaniach świadków oraz w oświadczeniu kuratora sądowego i powoływanym wyżej postanowieniu sądu. Skarżący dodał zarazem, że jest obecnie zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia [...] listopada 2014 r. Wcześniej natomiast, tj. od dnia [...] kwietnia 2013 r., był zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy. Stara się on w miarę swoich możliwości uiszczać alimenty. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: (1) złożenia oświadczenia majątkowego, (2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, (3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowani9u zawodowym dorosłych – organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy wynika, że pismem z dnia [...] września 2014 r., znak [...], organ I instancji wezwał skarżącego w trybie art. 4 ust. 1 powołanej ustawy do osobistego stawienia się w siedzibie organu w terminie 14 dni od dnia doręczenia tego pisma w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, złożenia oświadczenia majątkowego i dostarczenia niezbędnych dokumentów: dowodu osobistego i prawa jazdy (k. 2 akt adm.). Powyższe wezwanie zostało wysłane na adres Ł. W. [...] [...] Ł. M. i zostało w dniu [...] września 2014 r. odebrane przez matkę skarżącego (k. 3 akt adm.). Z potwierdzenia odbioru wynika zarazem, że przesyłka została wydana dorosłemu domownikowi, który zobowiązał się do jej oddania adresatowi. Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Wątpliwości, jakie wyłoniły się na tle rozpatrywanej sprawy, dotyczą natomiast skuteczności doręczeń pism kierowanych przez organ I instancji, a w szczególności skuteczności doręczenia wspomnianego wezwania z dnia [...] września 2014 r. W tej mierze skarżący wywodził bowiem, że przesyłka nie została mu przekazana, a sam nie mieszka już pod dotychczasowym adresem zamieszkania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymywało natomiast, że doręczenie jest skuteczne, a dowody zgromadzone w aktach sprawy nie wystarczają do przyjęcia argumentacji M. G. Z tej perspektywy Sąd podzielił stanowisko skarżącego. Należy bowiem zauważyć, że już w odwołaniu z dnia [...] listopada 2014 r. (k. 15 akt adm.) wskazywał on na zmianę miejsca zamieszkania. Na potwierdzenie tego faktu do wspomnianego pisma załączono rachunek Urząd Pocztowy G. P. [...] z września 2014 r., nr [...] (k. 16 akt adm., data dzienna nieczytelna). Rachunek ten został wystawiony na rzecz "klienta 119" przez "kasjera 012" i zawiera odręczną adnotację: "G. M. ul. W. [...] [...] G. opłata za dosyłanie przesyłek pocztowych. Trzeba zgodzić się z organem II instancji, że oznaczenie podmiotów biorących udział w czynności, której dotyczy ten dokument, nie pozwala obecnie na ich pełną identyfikację. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. nie podjęło jednak również żadnych mających na celu usunięcie tej niejasności, chociażby poprzez skierowanie odpowiedniego zapytania o rodzaj usługi świadczonej przez wymieniony Urząd Pocztowy. Tymczasem okoliczność ta może uprawdopodabniać wywody skarżącego o zmianie miejsca zamieszkania, a zatem miała ona istotne znaczenie w kontekście rozważanej sprawy. Powyższe twierdzenie skarżącego znajduje ponadto oparcie w postanowieniu Sądu Rejonowego w L. z siedzibą w G. z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt [...], udzielającym M. G. zgody na zmianę miejsca dotychczasowego pobytu Ł. W. [...] na G. ul. W. [...] (k. 6 akt sądowych). Powołane orzeczenie jest przy tym prawomocne. Ponadto z oświadczenia Kuratora dla Dorosłych przy Sądzie Rejonowym w G. z dnia [...] lutego 2015 r. wynika, że od dnia [...] lipca 2013 r. skarżący systematycznie utrzymuje kontakt z kuratorem i informuje go o przebiegu okresu próby (k. 5 akt sądowych). M. G. powiadomił przy tym kuratora o pobycie od lipca 2014 r. u siostry swojej konkubiny w miejscowości T., Gmina P., a następnie o pobycie od dnia [...] września 2014 r. w G. przy ul. W. [...]. Informację tę potwierdza również E. U., która w piśmie z dnia [...] lutego 2015 r. oświadczyła, że skarżący zamieszkuje w należącym do niej lokalu w G. od dnia [...] września 2014 r. (k. 7 akt sądowych). Opisane powyżej okoliczności pozwalają zatem w ocenie Sądu przyjąć, że M. G. faktycznie od lipca 2014 r. nie przebywał w dotychczasowym miejscu zameldowania. Konkluzji tej nie zmienia podnoszony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. fakt szybkiego odebrania awizowanej przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji. Na potwierdzeniu odbioru decyzji nr [...] Burmistrza P. z dnia [...] października 2014 r. widnieje rzeczywiście informacje, że w dniu [...] listopada 2014 r. adresata przesyłki nie zastano (k. 12 akt adm.). Jednocześnie na wspomnianym potwierdzeniu odbioru znajduje się również podpis skarżącego z dnia [...] listopada 2014 r., poświadczający osobisty odbiór korespondencji. Dokument ten nie pozwala jednak w ocenie Sądu przyjąć, że wiedzę o awizowaniu przesyłki skarżący powziął od matki, jak również, że wcześniej miał wiedzę o wszystkich przesyłkach kierowanych na poprzedni adres jego zamieszkania. M. G. wywodził bowiem w tej mierze, że o wymienionym liście dowiedział się od bezpośrednio od spotkanego listonosza. Fakt ten znajduje swoje potwierdzenie w oświadczeniu listonosza z dnia [...] lutego 2015 r. (k. 8 akt adm.). Nie ulega zatem wątpliwości, że organ II instancji nie rozważył dostatecznie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Tym samym naruszony został art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie to doprowadziło zarazem do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wady te miały charakter istotny i uzasadniały wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Ponadto, wbrew twierdzeniom organu II instancji, zastosowania w niniejszej sprawie nie mógł znaleźć art. 43 k.p.a. Zgodnie z wymienionym przepisem, w razie nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Organ odwoławczy wywodził w tym zakresie, że doręczanie pism w rozpatrywanej sprawie matce skarżącego było w pełni skuteczne, gdyż posiada ona status domownika. Z takim stanowiskiem nie można jednak zgodzić się w ocenie Sądu. Trzeba bowiem zauważyć, że powołany przepis stosuje się tylko "w przypadku nieobecności adresata". Ustawodawca nie definiuje wprawdzie pojęcia nieobecności, lecz niemniej należy przyjąć, że zwrot ten odnosi się do jedynie do przejściowej, czasowej nieobecności odbiorcy przesyłki w mieszkaniu. Za taką konkluzją przemawia w szczególności możliwość wręczenia listu dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy, którzy następnie przekażą go do rąk własnych adresata. Trwała zmiana miejsca zamieszkania uniemożliwia zatem skuteczne doręczenie korespondencji poprzez przekazanie jej w szczególności osobie zamieszkującej pod adresem poprzedniego zamieszkania adresata przesyłki. Prezentowane stanowisko znajduje również odzwierciedlenie w orzecznictwie (zob. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2012/12; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lipca 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 138/08 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.ogv.pl). Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika zarazem, że skarżący przeniósł swój dotychczasowy ośrodek spraw życiowych z miejscowości Ł. W. do G. jeszcze przed wszczęciem postępowania przez organ I instancji. W konsekwencji odbieranie korespondencji przez matkę skarżącego nie mogło wywoływać skutku z art. 43 k.p.a. Poza tym, wbrew twierdzeniom organu II instancji, zastosowanie w niniejszej sprawie nie mógł również znaleźć art. 41 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego. W razie zaniedbania tego obowiązku doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawnych. Należy jednak zauważyć, że przepis ten powinien być stosowany jedynie w przypadku zmiany miejsca zamieszkania w toku postępowania administracyjnego, a nadto po uprzednim pouczeniu strony o wspomnianym obowiązku informacyjnym i konsekwencjach jego zaniechania. Taka konkluzja wynika m.in. z zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej, statuowanej w art. 9 k.p.a. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawy wynika natomiast, że zmiana przez skarżącego miejsca zamieszkania nastąpiła jeszcze przed wszczęciem postępowania przez organ I instancji. Poza tym w aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek dowodu, który wskazywałby na otrzymanie przez M. G. wymienionego pouczenia. Tym samym nie można także uznać, że przesłanie korespondencji na poprzedni adres zamieszkania wywoływało skutek w postaci doręczenia. Pogląd ten został również zaaprobowany w orzecznictwie (zob. wyrok NSA z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 491/11; wyrok NSA oz. w Łodzi z dnia 7 lutego 1995 r., sygn. akt SA/Ł 381/95 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1616/05, niepubl. – Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach). W konsekwencji należy zatem w ocenie Sądu uznać, że pisma kierowane przez organ I instancji do M. G. nie były skutecznie doręczone, co z kolei oznacza, że nie został on również wezwany do stawienia się w siedzibie organu I instancji w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Uwaga ta prowadzi zatem do wniosku, że uznanie skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych było przedwczesne, skoro nie miał on możliwości wywiązania się z ciążących na nim obowiązków. Tym samym zaskarżone decyzje okazały się wadliwe, co uzasadniało wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], oraz wskazaną wcześniej poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2014 r., z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 41, art. 43, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Rozpatrując ponownie sprawę, organy administracji publicznej powinny prawidłowo doręczyć pisma skarżącemu z uwzględnieniem jego aktualnego miejsca zamieszkania. Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a.