II SA/Po 323/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Spółki A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego z dnia [...] lutego 2017r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca Spółka A sp. z o. o. z siedzibą w L. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zgodnie z treścią punktu 3 Pouczenia na stronie 4 wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 28v.). W uzasadnieniu wniosku Skarżąca argumentowała, że Urząd Marszałkowski zajął konta Spółki od 22 lutego 2017r., co utrudnia płynność finansową Spółki, dalszy jej rozwój i produkcję. Spółka wskazała, że posiada zaległości płatnicze wobec wykonawców z powodu odmowy kredytowania przez bank, gdzie zajęto rachunek i wszczęto egzekucję. Bank obsługujący Spółkę wypowiedział umowę kredytu. Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł, zysk netto za 2016r. wyniósł [...] zł. Aktualny stan środków w kasie wynosi [...] zł, zobowiązania wynoszą [...] zł z tytułu dostaw i usług, pożyczki i kredytu bankowego, stan konta na trzech rachunkach bankowych aktualnie wynosi [...] zł, [...]zł i [...] zł. Na dzień 31 marca 2017r. strata Spółki wynosi [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") Spółka wyjaśniła, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na wniosek Marszałka Województwa i zajęte są trzy rachunki bankowe Spółki. W związku z bieżącymi opłatami za energię elektryczną, telefony i obsługę księgową Spółka ponosi koszty w wysokości około [...]zł miesięcznie, które pokrywa z dopłat od udziałowca, w części zapłacone są bieżące koszty utrzymania - Spółka została wezwana do zapłaty za energię. Spółka zatrudnia trzech pracowników, jeden przebywa na urlopie bezpłatnym, drugi na zwolnieniu lekarskim (wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy pokrywa ZUS). Nadto Spółka wyjaśniła, że budowa obiektów została rozpoczęta z pożyczki od udziałowca oraz z dochodów z lat poprzednich. Spółka złożyła wnioski o kredyt leasingowy, z uwagi na czynności egzekucyjne Marszałka Województwa banki nie udzielają Spółce kredytów, wypowiedziana została umowa kredytowa w rachunku bieżącym. Spółki ani udziałowca nie stać na zapłatę opłaty w sprawie. Przedłożono następująca dokumentacje źródłową: - deklarację CIT-8 za 2015r., z której wynika dochód brutto w wysokości [...]zł., - deklarację CIT-8 za 2016r., z której wynika przychód w wysokości [...]zł, koszty uzyskania przychodu [...]zł, dochód [...]zł., - deklaracje VAT-7 za okres od stycznia do kwietnia 2017r. - zawiadomienia z 22 lutego 2017r. o zajęciu wierzytelności w wysokości [...]zł z trzech rachunków bankowych Spółki, - wezwanie Spółki z maja 2017r. skierowane do Marszałka Województwa, do zwrotu pobranych należności, - wezwanie z kwietnia 2017r. do zapłaty przez Spółkę należności z tytułu pobranej energii elektrycznej w wysokości [...]zł., - wyciąg z rachunku bankowego Spółki w mBanku, z którego wynika że udzielono Spółce pożyczek w wysokości po [...]zł w listopadzie 2016r. i lutym 2017r., wydatki wyniosły po [...]zł i [...]zł, saldo rachunku wyniosło [...]zł, [...]zł i [...]zł., - wyciąg z rachunku bankowego Spółki w Raiffeisen Polbank, na który wpływają środki z tytułu płatności bezpośrednich w kwocie [...]zł i [...]zł, zwrotu z Urzędu Skarbowego w kwotach: [...]zł w marcu 2017r., [...]zł w lutym 2017r., [...]zł w lutym 2017r., [...]zł w styczniu 2017r., [...]zł w listopadzie 2016r. i dokonywane są wypłaty własne [...]zł w marcu 2017r., [...]w lutym 2017r., [...]zł w styczniu 2017r. [...]zł w listopadzie 2016r. płatności rat w wysokości [...]zł w lutym 2017r., spłaty pożyczki w wysokości [...]zł, zapłaty za faktury, w tym za energię elektryczna w wysokości [...]zł., - wyciąg z Alior Banku gdzie Spółka dysponuje kredytem w kwocie [...]zł, z wyciągu wynika, że na rachunek dokonywane są wpłaty gotówkowe lub przelewem na poczet zaciągniętego kredytu w kwotach [...]zł w marcu 2017r., [...]zł w lutym 2017r., [...]zł w styczniu 2017r., [...]zł w grudniu 2016r., [...]zł w listopadzie 2016r., - umowę Spółki z 2002r. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 "P.p.s.a."). Powołane we wniosku okoliczności powinny uzasadniać to wyjątkowe traktowanie, bowiem instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane z udziałem w sprawie. Z powyższego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na Spółce wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca zatem musi przedstawić argumentację, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie chociażby części kosztów postępowania sądowego i uprawdopodobnić podnoszone okoliczności dokumentacją źródłową. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający szczegółowe informacje o wszelkich posiadanych przez stronę aktywach albo ich braku jest warunkiem koniecznym do dokonania prawidłowej oceny i przyjęcia że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. W związku z tym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez Spółkę prowadzącą działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, w 2016r. jej przychody przekroczyły [...] zł., koszty jego uzyskania wyniosły [...] zł i rok zamknął się zyskiem w wysokości przekraczającej [...] zł. Spółka powoływała się na okoliczność, że od lutego 2017r. ma zajęte rachunki bankowe, co utrudnia płynność finansową Spółki i dalszy jej rozwój, wypowiedziano jej umowę kredytu na kwotę [...]zł, na dzień 31 marca 2017r. Spółka ma stratę w wysokości [...]zł. Prawo pomocy nie może jednak być Spółce przyznane. Podkreślić przy tym należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Spółka powinna wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania sądowego, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie Spółce prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim podmiotom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez Spółkę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Spółka winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest aktualnie obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, że dla oceny możliwości płatniczych Spółki w zakresie poniesienia kosztów postępowania mają znaczenie przychody i koszty prowadzenia działalności gospodarczej oraz jej sytuacja majątkowa. Fakt ponoszenia straty z działalności gospodarczej nie jest bowiem wystarczającą przesłanką do przyjęcia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy skarżąca Spółka mimo to swoją działalność nadal kontynuuje. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad tym przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych). Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej (por. post. NSA z 25 września 2012r., sygn. akt I GZ 228/12, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). Z przedstawionej dokumentacji źródłowej wynika, że pomimo zajęcia rachunków bankowych Spółka kontynuuje swoją działalność: w kwietniu 2017r. dokonała zakupów towarów i usług na kwotę [...]zł., w marcu 2017r. na kwotę [...]zł, w lutym 2017 r. na kwotę [...]zł. Z rachunków bankowych Spółki wynika, że do czasu zajęcia rachunków dokonywane były wpłaty gotówkowe oraz przelewy w znacznych kwotach na poczet obsługi kredytu, zapłaty za faktury i inne należności Spółki. Spółka korzystała także z pożyczek od udziałowca. Nadto sama Spółka oświadczyła, że jej aktualna działalność jest finansowana z dopłat od udziałowca w kwocie [...] zł miesięcznie. Z przedstawionej umowy Spółki wynika, że dopłaty te nie podlegają zwrotowi (§15 Umowy). Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę. W tej sytuacji nie ma powodów do taktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Mając na uwadze fakt, że Spółka swoją działalność nadal kontynuuje to nie uprawdopodobniła swoich twierdzeń o aktualnym braku jakichkolwiek środków finansowych na zapłacenie kosztów postępowania, w tym opłaty od skargi w wysokości 500 zł. Skoro Spółka swoją działalność nadal prowadzi, nadto korzysta z dopłat od udziałowca i nie złożyła żadnych dowodów na okoliczność utraty płynności finansowej to brak przesłanek pozytywnego załatwienia wniosku o zwolnienie od kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika bowiem obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych i obowiązku poniesienia kosztów związanych z tym postępowaniem. Podkreślić przy tym należy, że koszty sądowe, stanowiąc należności publicznoprawne, należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności przed innymi wydatkami Spółki. Ubiegając się o przyznanie prawa pomocy Spółka powinna w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego opierając się o treść wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnienie przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie uzasadniają zwolnienia Spółki od kosztów postępowania chociażby w części. W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §2 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska