II SA/Po 334/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Cz. z dnia [...] 2009r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/T. Świstak /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Zieliński Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2010 r. znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania M. B., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] 2009 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Cz. przez Zastępcę Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Cz. U podstaw podjętego w tej sprawie przez organ administracji rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Organ I instancji decyzją z dnia [...] 2009 r. wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm. zwanego dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 2 pkt 3, art. 12, art. 25 i art. 27 ust. 1-3 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm. zwanej dalej: "p.o.u.a.") orzekł o obowiązku zwrotu przez skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego należności w kwocie 1713,59 zł z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną Z. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz do zwrotu kwoty 125 zł tytułem odsetek ustawowych od w/w kwoty naliczonych na dzień wydania decyzji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że na mocy decyzji z dnia [...] 2008 r., nr [...] Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Cz. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego Z. B. w wysokości 350 zł miesięcznie na okres od dnia od [...] 2008 r. do [...] 2009 r., w łącznej wysokości 4200 zł. Odsetki naliczone od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia wydania decyzji wynoszą 125 zł. Wysokość kwoty zadłużenia wynika z wielkości wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej pomniejszonej o wpłaty dokonane przez stronę za pośrednictwem Komornika Sądowego. W odwołaniu od powyższej decyzji M.B. podniósł, że egzekucję alimentów bieżących i zaległych prowadzi komornik, zaś GOPS Cz., chcąc odzyskać dług od niego bezpośrednio, chce go otrzymać z dwóch źródeł i w podwójnej wysokości. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2010 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powołując się na treść art. 27 p.o.u.a., organ odwoławczy podniósł, iż dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami, oraz wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odnośnie odsetek organ II instancji zacytował art. 27 ust. 1a p.o.u.a. Organ odwoławczy wskazał, iż mając na uwadze zakończenie okresu świadczeniowego dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu należności w kwocie 1713,59 zł. Nadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze poinformowało skarżącego, iż zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 i 3 p.o.u.a. może on wystąpić z wnioskiem do organu właściwego wierzyciela o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odroczenie ich płatności albo rozłożenie na raty, przy czym wniosek taki może być rozpatrzony dopiero po uprawomocnieniu się decyzji Wójta Gminy Cz. z dnia [...] 20099 r., nr [...]. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. B. wniósł o zwolnienie go z obowiązku spłaty powstałego zadłużenia w funduszu alimentacyjnym, albowiem obowiązek ten został jego zdaniem z wniosku GOPS Cz. "przełożony na komornika sądowego", oraz wskazał, iż komornik pomimo zajęcia jego wynagrodzenia za pracę i innych wierzytelności nie przekazuje pieniędzy do GOPS Cz. i co za tym idzie GOPS Cz. powinien za niezapłacone alimenty i powstający dług alimentacyjny "ścigać" komornika, a nie skarżącego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i wskazując, iż wysokość zadłużenia wynika z wielkości wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej, umniejszonej o wpłaty dokonane przez M.B. za pośrednictwem Komornika Sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych. Stosownie do art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej: p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to obowiązek wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż przesłanki formalne, jakie powinna spełniać każda decyzja administracyjna określa przepis art. 107 k.p.a. Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji. Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, zwłaszcza tych, które nakładają na strony określone nakazy lub zakazy. Chodzi, więc o to, aby adresaci tych decyzji wykonali nałożone na nich obowiązki bez zbędnej zwłoki nie w obliczu groźby użycia środków przymusu, ale w przekonaniu, że nałożony na nich obowiązek jest zgodny z prawem. Innymi słowy, strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji, bowiem w przeciwnym wypadku nie mają one możliwości obrony swoich słusznych interesów przed organem odwoławczym, jak i przed sądem administracyjnym (J. Zimmermann, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 1997 r., V SA 1512/96, OSP 1998, z. 2, poz. 29). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że decyzja organu I instancji nie spełniła przesłanki formalnej, jaką powinna spełniać decyzja administracyjna. Nie zawiera, bowiem uzasadnienia odpowiadającego wymogom cytowanego wyżej przepisu - art. 107 § 3 k.p.a. W decyzji z dnia 28 grudnia 2009 r., organ I instancji podaje bowiem finalną kwotę, do zwrotu której zobowiązana jest strona, nie przedstawiając sposobu przeprowadzenia obliczeń oraz nie wskazując kiedy i jakie dokładnie kwoty zostały przez dłużnika alimentacyjnego uiszczone w okresie świadczeniowym. Również w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek wskazania w jaki sposób wielkość ta została ustalona, a w szczególności brakuje wykazu wpłat dokonywanych przez dłużnika w okresie świadczeniowym za pośrednictwem komornika sądowego, czy tez innego dowodu dokonywania tych wpłat, co stanowi oczywiste naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. nakazującego organowi administracji zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, czyli nie pomijający jakichkolwiek istotnych okoliczności sprawy administracyjnej, do jakich w realiach niniejszego postępowania niewątpliwie zalicza się wysokość i terminy wpłat na fundusz alimentacyjny dokonywanych przez dłużnika. Taki sposób procedowania przez organ I instancji skutkował nadto brakiem jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego decyzji odnośnie odsetek, w sytuacji gdy zgodnie z art. 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym zgodnie z ust. 1a tegoż przepisu odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Powyższe regulacje prawa materialnego jednoznacznie przesądzają o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji, do jakich należy nie tylko globalna wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji (zarówno wpłat jak i wypłat). Dopiero poczynienie takowych ustaleń i przedstawienie ich w uzasadnieniu decyzji pozwoli stronie (a także sądowi administracyjnemu) na dokonanie faktycznej kontroli ich prawidłowości oraz na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek. Oczywistym jawi się, iż w uzasadnieniu decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 27 ust. 2 p.o.u.a. winny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania, wraz ze wskazaniem na podstawie jakiej stopy procentowej, od jakich kwot i od jakich dat odsetki te są naliczane, a za niewystarczające uznać należy podanie jednie globalnej wysokości odsetek. Brak powyższych elementów w uzasadnieniu decyzji organu I instancji uniemożliwia stronie skuteczną ochronę swych praw oraz zrozumienie podstaw nałożonych na nią obowiązków. Wszystkie wskazane powyżej uwagi dotyczące decyzji organu I instancji odnieść można również wprost do orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., które utrzymało decyzję pierwszoinstacyjną w mocy nie eliminując w żaden sposób wskazanych powyżej braków, pomimo że z treści odwołania M. B. wprost wynikało, iż kwestionuje on nałożony na niego w zaskarżonej decyzji I instancji obowiązek, właśnie ze względu na egzekwowanie od niego alimentów bieżących i zaległych przez komornika sądowego. Zauważyć przy tym należy, iż organ II instancji w jakikolwiek sposób nie odniósł się do zarzutów podnoszonych przez M. B. w odwołaniu poprzestając na prostym zacytowaniu brzmienia przepisów ustawy, co stanowiło również samoistną i oczywistą obrazę przepisów postępowania - art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., mogącą niewątpliwie mieć wpływ na wynik postępowania drugoinstancyjnego. Za zupełnie niezrozumiałe uznać natomiast należy, umieszczenie w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. niemającego jakiegokolwiek związku ze sprawą pouczenia o trybie procedowania w przedmiocie umorzenia, odroczenia płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny, w jakimkolwiek piśmie procesowym nie powoływał się na okoliczności uzasadniające podejmowanie takowych rozstrzygnięć, a jedynie kwestionował zgodność z prawem nałożenia na niego obowiązku zwrotu należności otrzymanych przez osobę uprawnioną z funduszu świadczeń alimentacyjnych. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie nie tylko przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia, ale także daje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji możliwość polemiki ze stanowiskiem organu i to zarówno, jeśli idzie o ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, jak i dokonaną przez organ wykładnię przepisów prawa będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Nieuzasadnienie zaś decyzji w sposób właściwy narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art. 7 - 10 k.p.a.), a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: 25 listopada 2009 r., sygn. I OSK 558/09, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, z dnia 16 marca 1998 r., sygn. II SA 96/98, publ. Lex nr 41681; z dnia 28 października 1998 r., sygn. I SA/Gd 1651/96; z dnia 13 grudnia 1988 r., sygn. II SA 497/88 publ. ONSA 1989, nr 2, poz. 68, Lex nr 10079 i z dnia 8 maja 1998 r., sygn. I SA/Lu 380/97 – nie publik.). Wobec powyższego, skoro decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadała wymogom art. 107 § 3 k.p.a., nie zawierała bowiem odpowiedniego uzasadnienia faktycznego, a materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie dawał możliwości konwalidowania tego braku przez organ odwoławczy, to organ ten winien był decyzję tę uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia. Wskazane wyżej uchybienia procesowe, jakich dopuściły się organy obu instancji skutkowały koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec zaistnienia wskazanych powyżej uchybień brak było możliwości rozpoznania przez Sąd zarzutów skargi sprowadzających się do zakwestionowania zgodności z prawem nałożenia na M. B. obowiązku zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń w określonej w decyzji z dnia [...] 2009 r. wysokości, albowiem wskazane powyżej braki dotyczące zebranego materiału dowodowego i kompletności uzasadnień wydanych w sprawie decyzji obu instancji, uniemożliwiały sądowi merytoryczną kontrolę zaskarżonej decyzji i utrzymanej przez nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Podkreślić w tym miejscu należy, iż Sąd, nie może przeprowadzać samodzielnie odpowiednich ustaleń i obliczeń, albowiem sądy administracyjne nie dokonują własnych ustaleń, a ich rolą jest jedynie kontrola organów administracji publicznej, polegająca - między innymi - na stwierdzeniu, czy wydawane przez te organy decyzje lub inne akty są zgodne z prawem. Warunkiem umożliwiającym taką kontrolę jest prawidłowe uzasadnienie decyzji, gdyż tylko ono wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się organ przy jej wydaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2009 r., sygn. I OSK 558/09 publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy sprawy, a wyniki poczynionych ustaleń uzewnętrznić w uzasadnieniu wydanej decyzji administracyjnej, a nadto winien odnieść się do podnoszonych przez M. B. zarzutów dotyczących rzekomego nieprzekazywania przez komornika sądowego na rzecz organu właściwego wierzyciela alimentacyjnego całości egzekwowanych od niego kwot. Uwzględnienie skargi czyniło koniecznym orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.). /-/ T. Świstak /-/ D. Rzyminiak -Owczarczak /-/ J. Zieliński