II SA/Po 342/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. G., R. G. i R. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący R. G., reprezentowany przez r.pr. M. P., wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi jaką wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie powyższej opłaty od skargi. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy skarżący argumentował, że dochody z prowadzonej działalności gospodarczej są zbyt niskie, aby pokryć opłatę od skargi. Skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada działkę budowlaną o powierzchni [...] ha oraz budynek warsztatowy o powierzchni [...] m². Zaznaczył, że dysponuje oszczędnościami w kwocie [...] zł. Skarżący podał, że utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochód w wysokości [...]zł netto miesięcznie. W części dotyczącej stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków wskazał, że z tytułu kredytu płaci około [...]zł. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a."), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a.). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść opłaty od skargi. Z oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o prawo pomocy wynika, że utrzymuje się z prowadzenia działalności gospodarczej, która jak podał przynosi dochody. Uzyskiwane przez skarżącego dochody netto pozwalają na pokrycie wszystkich koniecznych kosztów jego utrzymania, skoro pozostają mu jeszcze oszczędności. Nie wskazał przy tym by miał jakieś zaległości w bieżących płatnościach swoich zobowiązań. Z powyższego wynika, że uzyskiwane dochody powalają na ponoszenie wszystkich kosztów utrzymania skarżącego oraz generowanie oszczędności, których wysokość pozwala na uiszczenie opłaty od skargi w niniejszej sprawie. Z istoty prawa pomocy wynika, że z pomocy państwa w tym zakresie skorzystać może tylko strona, która po zaspokojeniu koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponuje już żadnymi wolnymi środkami. Przedstawiona sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego, tymczasem nie zalicza go do grona takich osób. Podkreślić należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nadto dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci działki budowanej oraz budynku warsztatowego, z którego może pozyskać dodatkowe środki celem ich przeznaczenia na poniesienia kosztów sądowych. Posiadane nieruchomości mogą być przedmiotem obrotu i stanowić źródło dodatkowego dochodu poprzez ich sprzedaż, wydzierżawienie, czy wynajęcie. Z tego względu posiadanie nieruchomości stanowi negatywną przesłankę przyznania prawa pomocy, tym bardziej gdy skarżący ma działkę budowlaną o powierzchni [...] ha. Mając powyższe na uwadze skarżący nie wykazał, że nie ma możliwości finansowych na poniesienie kosztów opłaty od skargi w kwocie 500 zł. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącego R. G. o zwolnienie od opłaty od skargi. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska