II SA/Po 449/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 października 2009 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia 1. ustanowić dla W. K. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu, 2. w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalić. /-/Wiesława Batorowicz Pismem z dnia 20 maja 2009 r. W. K. wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2009 r. (Nr [...]) w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] września 2008 r. Nr [...]o odmowie przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego. Skarżący wniósł o przyznanie w sprawie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 sierpnia 2009 r. ustanowiono dla skarżącego adwokata z urzędu i odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, iż w sprawie z zakresu pomocy społecznej skarżący jest z mocy ustawy zwolniony od obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w terminie sprzeciw, w którym domagał się zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygniecie w tym zakresie uznał za chybione i krzywdzące. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, zaś ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). W konsekwencji należy merytorycznie rozpoznać cały wniosek o przyznanie prawa pomocy. Art. 199 powołanej ustawy stanowi, iż strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, zaś art. 239 pkt 1 lit. a tej ustawy wskazuje, iż nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, jednakże zapadło ono w sprawie w sprawie głównej dotyczącej przyznania dodatku mieszkaniowego. Dodatek mieszkaniowy należy zaś do pomocy społecznej rozumianej szeroko jako pomoc ze środków publicznych zmierzająca do umożliwienia zaspokojenia najważniejszych potrzeb życiowych przez osoby w złej sytuacji materialnej. Przyjąć należy zatem, że również strony skarżące działanie lub bezczynność organów w sprawach z zakresu dodatków mieszkaniowych korzystają z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a wskazanej ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2005 r., I OZ 1417/05 oraz postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2007 r., I OZ 797/07, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd podmioty wnoszące skargi na decyzje odmawiające przyznania tego rodzaju wsparcia, z mocy prawa, nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 - art. 213 powołanej ustawy). W konsekwencji trzeba uznać, że zwolnione od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z mocy ustawy są także osoby wnoszące skargę do sądu administracyjnego na inne orzeczenia organów administracji wydane w toku prowadzenia spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej, w tym na postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w postaci dodatku mieszkaniowego. W związku z powyższym, niezależnie od faktycznej sytuacji materialnej skarżącego, w sprawie brak podstaw do uwzględnienia wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych, od których poniesienia jest ustawowo zwolniona; wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Odmiennie należy ustosunkować się do tej części wniosku skarżącego, w której domaga się ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu. Na potrzeby postępowania o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczył, iż jest rencistą i po uiszczeniu opłat oraz alimentów pozostaje mu "do życia" [...] zł; samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe; brakuje mu pieniędzy na wykup leków i żywności - żyje w ubóstwie, a z reny po odjęciu kwoty alimentów wypłacana jest mu kwota [...] zł. Wnioskodawca oświadczył także, iż dysponuje jedynie mieszkaniem spółdzielczym o powierzchni 72 m², nie posiada żadnych wartościowych ruchomości czy oszczędności. Stosownie do dyspozycji art. 246 powołanej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całkowitym zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (§ 1 pkt 1). Z kolei dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym konieczne jest wykazanie, iż osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (§ 1 pkt 2). Przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 262 przywołanej ustawy). Podkreślić należy wyjątkowość instytucji prawa pomocy, która może być stosowana jedynie wobec osób rzeczywiście ubogich, a więc ze względu na okoliczności życiowe pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalne. Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem, a zatem zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu, osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że jego aktualna sytuacja materialno-osobista (stan zdrowia wnioskodawcy i jego zasoby majątkowe) nie pozwala na pełne zaspokojenie bieżących potrzeb koniecznego utrzymania. Wnioskodawca utrzymuje się z renty, a wysokość aktualnych dochodów znajduje się na poziomie, który nie pozwala na poczynienie oszczędności, nie dysponuje także wartościowym majątkiem ruchomym, czy nieruchomościami, z których to składników majątkowych mógłby uzyskać dodatkowe dochody celem wsparcia domowego budżetu. Posiadane mieszkanie skarżący przeznacza na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, a nie wskazał, by przynosiło mu ono jakieś dodatkowe dochody. Warto także zauważyć, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy koresponduje z sytuacją opisaną we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego, zawartym w aktach administracyjnych. Informacje zawarte we wniosku o prawo pomocy oraz dane z akt administracyjnych wskazują na to, że aktualnie wnioskodawca nie ma możliwości wygospodarowania środków na pokrycie wolnorynkowego wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Stąd też, w celu zagwarantowania skarżącemu prawa do sądu, należało w tym zakresie uwzględnić jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 w zw. z art. 262 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. /-/Wiesława Batorowicz