II SA/Po 479/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lutego 2020 r. wniosku A. M. o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tut. Sądu z dnia [...] sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Po [...] w przedmiocie odrzucenia skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku okresowego postanawia: odmówić przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia Pismem z dnia [...] maja 2019 r. A. M. (zwany dalej skarżącym) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i zasiłku okresowego. W skardze zawarto wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Skarżący argumentował, że jest obywatelem [...], polski język nie jest jego językiem ojczystym, nie rozumie wszystkiego co jest napisane w tym języka prawniczego i polskiego prawa, a to spowodowało przez niego uchybienie terminu do wniesienia skargi. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej odrzucenie jako wniesionej po upływie terminu lub ewentualnie oddalenie. W międzyczasie na adres podany w skardze (ul. L. [...], [...]) nadano przesyłkę zawierającą odpis odpowiedzi na skargę. Przesyłka została zwrócona do Sądu po dwukrotnym awizowaniu (k. 22). Jak wynika z akt sprawy zostało ustalone przez pracownika Sądu, że skarżący przebywa w [...] ale wnosi o doręczanie przesyłek na adres podany w skardze (k. 24). Wobec powyższego uznano, że przesyłka zawierająca odpowiedź na skargę została doręczona (w trybie doręczenia zastępczego art. 44 § 3 i 4 k.p.a.) dnia [...] lipca 2019 r. Postanowieniem tut. Sądu z dnia [...] lipca 2019 r. Sąd odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Odpis postanowienia nadano na adres podany w skardze. Przesyłka z postanowieniem została zwrócona do Sądu po dwukrotnym awizowaniu (k. 26). Przesyłkę uznano za doręczoną skutecznie w dniu [...] lipca 2019 r. Termin na wniesienie zażalenia upływał więc z dniem [...] lipca 2019 r. Skarżący nie wniósł zażalenia. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. Sąd odrzucił skargę. Przesyłka pocztowa zawierająca ww. postanowienie została nadana na adres podany w skardze, a po dwukrotnym awizowaniu zwrócona do Sądu. Skutek doręczenia nastąpił w dniu [...] sierpnia 2019 r. (k. 35). Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. sygn. II SPP/Po [...] Starszy Referendarz Sądowy umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowił dla skarżącego adwokata. Korespondencja sądowa w sprawie o prawo pomocy była skutecznie doręczana na adres skarżącego podany w skardze, jak i we wniosku o przyznanie prawa pomocy: [...] [...]. Ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu pismem procesowym z dnia [...] stycznia 2020 r. wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tut. Sądu z [...] sierpnia 2019 r. o odrzuceniu skargi. Do wniosku załączono zażalenie na ww. postanowienie. Argumentując wniosek pełnomocnik wskazała, że Sąd błędnie uznał iż korespondencja kierowana do skarżącego została skutecznie doręczona w trybie tzw. doręczenia zastępczego. Skarżący wnosił o doręczanie mu pism w drodze wiadomości email, z uwagi na niepewność co do przebywania pod adresem wskazanym w skardze. Ponadto w jej ocenie Sąd nieprawidłowo ustalił, że skarżący przebywał na terenie [...] podczas gdy w okresie od 14 czerwca do [...] sierpnia 2019 r. przebywał na terenie [...] (por. notatka pracownika sądu k. 24). Zdaniem pełnomocnika brak zrozumienia skarżącego spowodowany był barierą językową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnić trzeba, że jak wynika z treści przepisu art. 85 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej p.p.s.a.), czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, jednakże zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.), a równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Podstawowymi przesłankami, które warunkują przywrócenie terminu jest zatem zachowanie wymogów formalnych z art. 87 § 1 i 4 p.p.s.a. oraz uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Zgodnie z treścią art. 65 § p.p.s.a., Sąd dokonuje doręczeń przez operatora pocztowego, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione przez sąd osoby lub organy albo za pomocą środków komunikacji elektronicznej, na warunkach określonych w art. 74a ww. ustawy. Wedle art. 70 § 1 p.p.s.a strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie miejsca zamieszkania, adresu do doręczeń, w tym adresu elektronicznego lub siedziby. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu (§ 2). Stosownie natomiast do treści art. 73 § 1 - 3 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 – art. 72 p.p.s.a., pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia adresata w określony tam sposób, wraz z informacją o możliwości odbioru pisma w terminie siedmiu dni. W przypadku niepodjęcia pisma we wskazanym terminie, powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma, w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, pozostawia się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Natomiast w myśl § 4 art. 73 p.p.s.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, o którym mowa w art. 73 § 1 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że postanowienie o odrzuceniu skargi zostało doręczone stronie w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a., tj. w dniu [...] sierpnia 2019 r., a tym samym termin do wniesienia zażalenia upłynął z dniem [...] sierpnia 2019 r. (środa). Rozpoznając wniosek w przedmiocie przywrócenia terminu, Sąd w pierwszej kolejności zobowiązany jest zbadać, czy przedmiotowy wniosek został złożony w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Wniosek o przywrócenie terminu został nadany w placówce pocztowej [...] stycznia 2020 r. (k. 55). Pełnomocnik skarżącego wskazała, że skarżący o tym że jego skarga z [...] maja 2019 r. została odrzucona dowiedział się dopiero od pełnomocnika ustanowionego z urzędu [...] stycznia 2020 r. (k. 48-49 akt). Sąd przyjmuje, że składając więc wniosek o przywrócenie terminu [...] stycznia 2020 r. pełnomocnik uczyniła to z zachowaniem 7-dniowego terminu. Został spełniony również wymóg z art. 87 § 4 P.p.s.a. bowiem do wniosku załączono zażalenie na postanowienie Sądu z [...] sierpnia 2019 r. (k.51-52). W sprawie spełnione zatem zostały warunki określone w art. 87 § 1 i § 4 p.p.s.a., co umożliwia merytoryczne rozpoznanie wniosku. Przechodząc do oceny okoliczności podanych przez stronę w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku, trzeba wskazać, że przywrócenia terminu może domagać się strona, która przyznaje, że nie dokonała czynności w terminie i jest w stanie uprawdopodobnić, iż stało się tak bez jej winy ze względu na wystąpienie okoliczności od niej niezależnych, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie była w stanie przeciwdziałać. Zatem brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd przyjmuje obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (zob. postanowienie NSA z dnia 23 września 2015 r., sygn. akt II FZ 750/15, dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1075/15). Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10 września 2010 r., II OZ 849/10). Natomiast do negatywnych przesłanek przywrócenia terminu zalicza się m.in. nieodebranie pisma z urzędu pocztowego (postanowienie NSA z 1 czerwca 2001 r., II SA/Po 54/01), niedostateczną staranność w prowadzeniu własnych spraw (postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2000r., SA/Sz 1117/99, niepubl.), nieznajomość prawa (wyrok NSA z 6 listopada 1998 r., I SA/Łd 153/97), czy choćby nieprzebywanie pod adresem, który podano jako miejsce, na który miały być kierowane pisma (postanowienie WSA w Warszawie z 7 lipca 2004 r., III SA/Wa 368/04). Dodać należy, że przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie NSA z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 354/08 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679). Odnosząc powyższe do całokształtu okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że w ocenie Sądu skarżący nie uprawdopodobnił, aby uchybienie terminu do wniesienia zażalenia było przez niego niezawinione. Wnosząc do Sądu skargę podał w niej adres do korespondencji (ul. [...] w P.). Z akt sprawy wynika, że skarżący wybiórczo odbierał korespondencję pod tym adresem, o czym świadczą akta postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Skarżący nie poinformował Sądu o innym adresie pod którym można doręczać mu korespondencję. Podał w skardze, aby doręczać mu korespondencję na adres e-mail. Należy wskazać, ze w dacie złożenia skargi nie obowiązywał jeszcze art. 74a p.p.s.a. który dotyczy komunikacji za pomocą środków elektronicznych. Przepis ten obowiązuje od [...] maja 2019 r. Norma z art. 74a p.p.s.a. wprowadziła możliwość dokonywania przez sąd administracyjny doręczeń pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej. Norma ta szczegółowo określa sytuacje, w których takie doręczenia pisma, adresowanego do strony tego postępowania, mogą mieć miejsce, jak również określa sposób dokonywania takich doręczeń tak w sposób właściwy, jak i zastępczo, jak wreszcie określa instytucję potwierdzenia doręczenia elektronicznego. Pisma sądu, odpisy pism i załączników w postępowaniu sądowym oraz orzeczeń, doręczane przez sąd w formie dokumentu elektronicznego opatrzone są bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Wobec tego komunikacja z sądem przy pomocy środków komunikacji elektronicznej nie polega na tym, że wymieniane są maile bezpośrednio ze skarżącym, a odbywa się to przy wykorzystaniu oficjalnych i sformalizowanych środków i stworzonej do tego platformy ePuap. W niniejszej sprawie skarżący zaniedbał wskazania adresu do doręczeń, a samo zawarcie wniosku o przysyłanie mu korespondencji na adres e-mail było niewystarczające. Sąd nie podziela argumentów pełnomocnika służących zakwestionowaniu znajdującej się w aktach sądowych notatki służbowej pracownika sądu. Pełnomocnik ograniczyła się jedynie do polemiki z treścią notatki, podając że skarżący został źle zrozumiany z uwagi na barierę językową. Sąd zwraca uwagę, że skarżący nadal komunikuje się w języku polskim (por. pisma skarżącego z listopada 2019 r.- w aktach sprawy). Nadto, pełnomocnik twierdząc, że skarżący nie przebywał w [...], jak to ustalił pracownik sądu, a na [...] - w żaden sposób tej okoliczności ani jej wpływu na termin złożenia zazalenia nie wykazała. Dodać trzeba, że niezależnie dokąd wyjechał skarżący, taki wyjazd, do innego kraju nie jest czynnością nagłą ani nie zaplanowaną. Po stronie skarżącego było więc podjęcie działań mających na celu zabezpieczenie jego interesów np. poprzez ustanowienie adresu do doręczeń. Mając zatem na uwadze, że przeszkoda uniemożliwiająca stronie dokonanie określonej czynności procesowej w terminie ustawowym musi zostać odpowiednio uprawdopodobniona oraz musi mieć charakter obiektywny, nieusuwalny i niezależny tzn. taki na który strona nie miała żadnego wpływu, stwierdzić należy, iż strona nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu i nie uwiarygodniła, że zadbała w sposób należyty o własne interesy. Powyższe wyklucza zatem możliwość przywrócenia terminu do dokonania przedmiotowej czynności. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.