II SA/Po 497/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lipca 2014r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2014r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty części nałożonej kary postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/K. Witkowicz-Grochowska Skarżący M. M. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku nie wskazał żadnych okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej, zdrowotnej czy finansowej uzasadniającej wniosek o prawo pomocy. Wnioskodawca podał, że od 2001r. jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku i był zarejestrowany w urzędzie pracy do 2012r. Podał, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, czy innych wartościowych ruchomości, Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, w szczególności nie podał stanu rodziny, dochodów osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ani wysokości kosztów swojego utrzymania, zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm. dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący podał, że nie posiada źródeł utrzymania, dzieci są pełnoletnie i prowadzą własne gospodarstwo domowe, od 1991r. ma rozdzielność majątkową z żoną. Obecnie nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nadto nie posiada nieruchomości, ani samochodu. Przedłożył zaświadczenie z urzędu skarbowego, z którego wynika że w 2013r. uzyskał 0,00 zł przychodu, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji przeciwko skarżącemu, z którego wynika, że należność główna wynosi [...] zł, zaświadczenie z urzędu pracy, z którego wynika, że był zarejestrowany w urzędzie do sierpnia 2012r. oraz kserokopię umowy z 3 października 1991r. o wyłączenie wspólności ustawowej. Nie udzielił odpowiedzi na wezwanie dotyczące osób z jakimi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz jakie te osoby uzyskują dochody i ponoszą koszty swojego utrzymania. Nie wypowiedział się co prowadzonej działalności gospodarczej oraz nie podał informacji dotyczącej posiadanych rachunków bankowych, nie przedłożył wyciągów z tych rachunków. Nadto nie wyszczególnił kosztów koniecznego utrzymania skarżącego oraz rodziny. Z uwagi na powyższe okoliczności ponownie zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a. o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano przede wszystkim do podania czy korzysta z pomocy społecznej, skoro nie ma żadnych źródeł utrzymania. Ponownie wezwano o udzielenie informacji, czy żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak, to z jakim wynikiem finansowym. Okoliczności ta jest istotna z punktu widzenia dochodów, jakie uzyskuje rodzina na pokrycie kosztów swojego utrzymania, rzeczywistych możliwości płatniczych w sytuacji, gdy skoro skarżący deklaruje, że nie ma żadnych źródeł utrzymania. Następnie ponownie wezwano skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach i o zajęciach komorniczych oraz o podanie czy należności z tego tytułu spłaca. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi skarżący realnie dysponuje. Informacja o spłacie należności egzekucyjnych wskazanych przez skarżącego również jest istotna z punktu widzenia aktualnej sytuacji finansowej oraz możliwości poniesienia przez niego kosztów niniejszego postępowania. Zobowiązano skarżącego do opisania posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości i podania jakie przynoszą dochody oraz jakich kosztów wymaga ich utrzymanie skoro z akt sprawy wynika, że jest właścicielem działki położonej w J. o numerze [...] przy ul. W. Nadto w zaświadczeniu z urzędu skarbowego z 10 czerwca 2014r. widnieje inny jeszcze adres w J. - os. T. K. Nadto wezwano do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania, gdyż wysokość ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje także na wielkość środków, jakimi rodzina skarżącego rzeczywiście rozporządza. Wezwanie z 25 czerwca 2014r. odebrane osobiście przez skarżącego w dniu 2 lipca 2014r. pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi z jego strony. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykazał. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżący swoją postawą uniemożliwił dokonanie takiej oceny. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Jednocześnie podkreślić należy, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy – żony (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżący zaniechał udzielania informacji w tym zakresie wskazując, że z żoną ma umowę o wyłączeniu wspólności majątkowej. Podkreślić jednak należy, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, bez względu na to czy mają rozdzielność majątkową czy nie. Z oświadczeń skarżącego wynika, bowiem, że mieszka razem z żoną, ona ponosi jego zobowiązania z tytułu kary za usunięcie drzew, a także koszty koniecznego utrzymania skarżącego, skoro on podaje że nie ma żadnych źródeł dochodu. Skarżący nie wyjaśnił również kwestii posiadanych nieruchomości, skoro z akt sprawy wynika, że postępowanie główne dotyczy kary za usunięcie drzew z będącej jego własnością działki. Wobec powyższego brak współpracy skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całości. Takie też stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 czerwca 2014r. (sygn. akt I OZ 499/14, dostępne www.cbios.nsa.gov.pl) stwierdzając, że skarżący nie uczynił zadość wezwaniu Sądu. W złożonym piśmie skarżący powtórzył, że jak wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie posiada żadnych źródeł dochodów. Nie przedstawił, zatem wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/K. Witkowicz-Grochowska