II SA/Po 612/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R.K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 października 2012 r. w sprawie ze skargi R.K. na pismo Wojewody Wielkopolskiego z dnia 29 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia Z. pełnomocnictwa do występowania w imieniu Prezydenta Miasta postanawia: odrzucić wniosek o przyznanie prawa pomocy /-/ J. Szaniecka Postanowieniem z dnia 6 września 2012 r. Sąd odrzucił skargę R.K., a postanowienie to, wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługujących środkach zaskarżenia oraz o prawie pomocy zostało osobiście odebrane przez skarżącego w dniu 15 września 2012 r. (k. 56 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 11 października 2012 r. odmówiono skarżącemu uzupełnienia postanowienia odrzucającego skargę. W dniu 25 października 2012 r. skarżący wniósł kolejne pismo, w którym domagał się wskazania, czy na postanowienie z dnia 11 października 2012 r. służy środek zaskarżania oraz złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o prawo pomocy. We wniosku o prawo pomocy zawarł tylko dane dotyczące jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Zarządzeniem z dnia 29 października 2012 r. udzielono skarżącemu odpowiedzi na pismo z 25 października 2012 r. Postanowieniem z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt II SA/Po 612/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania R.K. prawa pomocy. Referendarz, wskazując na art. 243 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej: P.p.s.a.), stwierdził, że skarżący pomimo pouczenia i udzielania mu dodatkowych wyjaśnień nie podjął w terminie otwartym do jego zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi żadnych czynności skutecznie zmierzających do jego zakwestionowania. Formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym ustanowienie pełnomocnika, został złożony w biurze podawczym Sądu dopiero w dniu 25 października 2012 r., a więc już po zakończeniu postępowania sądowego. W ocenie referendarza w takiej sytuacji wniosek o prawo pomocy nie mógł być uwzględniony. Pismem z dnia 15 listopada 2012 r. R.K. wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 30 października 2012 r. Wskazał w nim, że wniosek o ustanowienie adwokata złożył w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia z dnia 11 października 2012 r. (doręczenie miało miejsce 19 października 2012 r.). Następnie R.K. zaznaczył, że jego zdaniem postępowanie sądowe trwało do chwili wydania postanowienia Sądu z dnia 11 października 2012 r., a w istocie do chwili wydania pouczenia z dnia 25 października 2012 r. Dlatego uznał, iż wniosek o ustanowienie adwokata złożony został w trakcie postępowania sądowego, a nie po jego zakończeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając to na względzie Sąd, w wyniku złożonego terminie sprzeciwu R.K. ponownie rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony 25 października 2012 r. W ocenie Sądu wniosek złożony dnia 25 października 2012 r. nie mógł odnieść zamierzonego skutku, ponieważ był on spóźniony, a przez to niedopuszczalny. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Powyższe oznacza, że aby doszło do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym muszą zostać spełnione łącznie dwa warunki. Po pierwsze, strona postępowania musi wystąpić do sądu ze stosownym wnioskiem (w odpowiedniej formie), zaś po drugie wniosek ten musi zostać złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości działania przez sąd z urzędu w materii przyznania prawa pomocy, jak również uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez stronę po zapadnięciu prawomocnego wyroku (postanowienia), a więc już po zakończeniu postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r. sygn. akt I OZ 488/09, z dnia 7 stycznia 2010 r. o sygn. akt I OZ 1177/09, z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt II FZ 653/05, OSP z 2006/9/103). W niniejszej sprawie nie ulega żadnych wątpliwości, że skarżący odebrał osobiście postanowienie z dnia 6 września 2012 r. o odrzuceniu skargi w dniu 15 września 2012 r. (k. 56 akt sądowych). Oznacza to, że ostatnim dniem, w którym mógł wnieść skargę kasacyjną był 15 października 2012 r. Od 16 października 2012 r. postanowienie odrzucające skargę stało się prawomocne. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej R.K. nie zaskarżył postanowienia odrzucającego skargę, natomiast wystąpił o jego uzupełnienie (pismo z dnia 19 września 2012 r. - k. 58). Postanowienie o odmowie uzupełniania postanowienia skarżący otrzymał 19 października 2009 r. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w świetle art. 243 § 1 P.p.s.a. wniosek o prawo pomocy należało uznać za niedopuszczalny. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Postępowanie sądowe w tej sprawie zakończyło się niewątpliwie z upływem dnia 15 października 2012 r., który był ostatnim dniem, w którym skarżący mógł skutecznie wnieść skargę kasacyjną. Złożenie wniosku o uzupełnienie postanowienia o odrzuceniu skargi nie miało na powyższy termin żadnego wpływu i nie "podtrzymało" toku postępowania sądowego. Wynika to jednoznacznie z art. 159 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o uzupełnienie wyroku nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Sąd wyjaśnia też skarżącemu, że - podobnie jak złożenie wniosku o uzupełnienie postanowienia - na tok sprawy nie wpływają też takie czynności faktyczne jak np. odpowiedź na pytanie skarżącego. Formalnie "tok sprawy" następuje bowiem w następstwie skutecznie podejmowanych sprawie czynności i kończy się z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia ją kończącego. Jednocześnie Sąd uzupełniająco zauważa, iż przyjmuje się, że tylko w niektórych - indywidualnie rozpatrywanych przypadkach - możliwe jest uznanie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy może odnieść skutek po formalnym uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie. Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt I OZ 776/12 może to wyjątkowo nastąpić, gdy strona złoży wniosek o przyznanie prawa pomocy po uprawomocnieniu się orzeczenia a z jego treści wynika, że przedmiotem zaskarżenia jest to właśnie prawomocne orzeczenie, które strona pragnie wzruszyć przez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy celem wniesienia skargi kasacyjnej czy też wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W niniejszej sprawie taka wyjątkowa sytuacja ewidentnie nie miała miejsca. Po pierwsze, z akt sprawy jednoznacznie wynika, że postanowienie o odrzuceniu skargi zostało R.K. osobiście doręczone, a skarżący zapoznał się z jego treścią i jeszcze w terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej - tj. 19 września 2012 r. wystąpił o jego uzupełnienie. Pomimo to, skarżący w terminie do złożenia skargi kasacyjnej nie złożył za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika takiej skargi ani też nawet nie wystąpił o ustanowienie adwokata w celu jej sporządzenia. Po drugie, występując z wnioskiem (jak i następnie w sprzeciwie) skarżący nie wyraził woli złożenia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia, a raczej sugerował, że zmierza do zakwestionowania niezaskarżalnego postanowienia z dnia 11 października 2012 r. odmowie uzupełnienia postanowienia odrzucającego skargę. W świetle powyższych okoliczności Sąd stwierdza, że skarżący - mając ku temu faktycznie możliwości - przed upływem 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie podjął żadnych czynności w kierunku zaskarżenia postanowienia Sądu, a w szczególności nie zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika, który byłby uprawniony do sporządzenia skargi kasacyjnej (zob. postanowienie z dnia 25 czerwca 2005 r. sygn. akt I FZ 146/09, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy - nawet przyjmując szeroką interpretację art. 243 § 1 P.p.s.a. (I OZ 776/12) - nie sposób uznać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony "w toku postępowania". Nie dość bowiem, że wpłynął po terminie do złożenia skargi kasacyjnej, to nic nie wskazuje na to, że skarżący miałby ubiegać się o przyznanie adwokata właśnie w celu sporządzenia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu (ew. skargi o wznowienie postępowania). Jak wskazano, R.K. zdaje się raczej dążyć do zakwestionowania postanowienia z dnia 11 października 2012 r. W tym stanie rzeczy Sąd postanowił odrzucić w oparciu o art. 243 § 1 P.p.s.a. /-/ J. Szaniecka