II SA/Po 626/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę Decyzją z dnia (...) kwietnia 2012 r., znak (...), Prezydent Miasta O. na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt .4, art. 38 ust. 1 pkt. 1, art. 38 ust. 2 pkt 1, art. 39 ust. 3 pkt 1, art. 38 ust. 4 i 5, art. 101 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 2, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 178 poz. 1362 ze zm.), art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm.), dalej jako "K.p.a." przyznał B. H. zasiłek okresowy w wysokości (...) zł miesięcznie na okres od dnia (...) kwietnia 2012 r. do dnia (...) czerwca 2011 r., nadając zarazem temu rozstrzygnięciu rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w świetle powołanych wyżej przepisów oraz danych zawartych w rodzinnym wywiadzie środowiskowym, przeprowadzonym w dniu (...) kwietnia 2012 r., ustalono, że B. H. spełnia warunki przyznania zasiłku okresowego z powodu bezrobocia. Zgodnie z art. 38 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarujące a dochodem tej osoby, jednak nie mniej niż 50% tej różnicy. Wysokość tego świadczenia w analizowanej sprawie nie mogła przekroczyć kwoty 418,00 zł, a przy tym nie mogła być niższa niż kwoty 238,50 zł. Mając powyższe na względzie oraz biorąc pod uwagę zgłaszane przez B. H. potrzeby, organ orzekł o przyznaniu zasiłku w wysokości (...) zł. Wyjaśnił również, że pomoc w powyższej wysokości jest podyktowana również możliwościami ośrodka pomocy społecznej, na potwierdzenie czego przedstawiono zestawienie środków jakimi on dysponuje oraz wysokości udzielanych świadczeń. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł B. H., nie zgadzając się z wysokością przyznanego mu świadczenia. W odwołaniu podniesiono, że powinien on uzyskać omawiane wsparcie finansowe w pełnej wysokości, tj. w kwocie 477 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) maja 2012 r., nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podtrzymano stanowisko zaprezentowane przez organ I instancji dotyczące wysokości przyznanego świadczenia. Podkreślono, że przy udzielaniu wnioskowanej pomocy kierować się należało ogólnymi zasadami wyrażonymi na gruncie ustawy (sytuacja materialno bytowa strony, wielkość środków będących w posiadaniu organu przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej, ilość wniosków ubiegających się o pomoc), z uwzględnieniem kryteriów zawartych w art. 38 ust. 2 i 3 ustawy. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. H. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, iż nie uzyskuje żadnego dochodu, nie dotyczą go więc ograniczenia w wysokości zasiłku, a zatem świadczenie powinno być przyznane w kwocie 477 zł, stanowiącej minimum socjalne. Skarżący wyjaśnił również, że wstrzymano mu należną dopłatę do mieszkania z uwagi na to, że zalega z opłatami na mieszkanie, co ma związek z z brakiem zatrudnienia. Zwrócił się o przyznanie mu odszkodowania w wysokości 150 tys. zł. Żądanie powyższe uzasadnił bezprawnym działaniem organów z tytułu pozbawiania go dużej części świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Swoje stanowisko skarżący podtrzymał w pismach z dnia (...) czerwca 2012 r., (...) sierpnia 2012 r., (...) października 2012 r. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia (...).10.2012 r. skarżący zwrócił uwagę na konieczność respektowania Dyrektywy Unijnej , nakładającej obowiązek wypłat zasiłków socjalnych w wysokości 40% średniej krajowej. Dnia (...) listopada 2012r. skarżący złożył pismo procesowe, w którym zarzucił wadliwą kolejność rozpoznania spraw, które wpłynęły do tut. Sądu wskutek złożonych przez B. H. skarg. Zażądał zasądzenia z tego tytułu kwoty 5 mln. odszkodowania od skarbu Państwa. Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 06 grudnia 2012 r. skarżący podtrzymał prezentowane zarzuty oraz wniósł o zasądzenie odszkodowania w kwocie 150 tys. zł. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa unijnego. Skarżący wniósł również o zapoznanie się przez Sąd ze skargą kasacyjną, która znajduje się w aktach sprawy II SA/Po 113/12 w kwestii regulacji art. 38 ustawy o pomocy społecznej, a także o przeprowadzenie dowodu z dokumentu jak na k. 19 akt sądowych II SA/Po766/12. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dopuścił jako dowód w sprawie dokument złożony na k. 19 akt sądowych w sprawie II SA/Po 766/12 oraz dokument skargi kasacyjnej z dnia 09 października 2012 r. złożonej w sprawie II SA/Po 113/12. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia prawidłowości przyznania B. H. zasiłku okresowego w wysokości (...) zł w okresie od (...) marca 2012 r. do (...) czerwca 2012 r. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że podstawową zasadą udzielania pomocy społecznej stanowi, wyrażona w art. 3 ustawy o pomocy społecznej zasada dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powyższej ustawy). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podając jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Konsekwentnie sam fakt spełnienia ustawowych kryteriów przyznania pomocy nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej pomocy w żądanej wysokości. Organ udzielający świadczenia z pomocy społecznej winien dostosować rodzaj, formę i rozmiar świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, uwzględniając równocześnie posiadane możliwości finansowe oraz konieczność udzielenia pomocy wszystkim osobom spełniającym formalne kryteria jej przyznania (art.3 ust. 3 i 4). Samo udzielenie pomocy nie może zastępować wnioskodawcy konieczności podejmowania działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, lecz ma jedynie umożliwić mu pokonanie trudności, w jakich się znalazł. Przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, osobie lub rodzinie, których dochód nie przekracza odpowiedniego kryterium dochodowego. Jak wynika z art. 38 ust. 2 i 3 cytowanej ustawy, zasiłek okresowy wynosi od 50% do 100% kwoty, stanowiącej różnicę pomiędzy właściwym kryterium dochodowym a osiągniętym dochodem, przy czym w przypadku osób samotnie gospodarujących kwota tego zasiłku nie może przekraczać 418 zł miesięcznie. Samo przyznawanie zasiłku okresowego należy do zadań własnych gminy (art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o pomocy społecznej), zaś środki na jego wypłatę są finansowane w części z dotacji celowej (w wysokości określonej w art. 38 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej - 50% różnicy pomiędzy właściwym kryterium dochodowym a osiągniętym dochodem), oraz z zasobów własnych gminy (w kwocie przewyższającej 50% różnicy pomiędzy właściwym kryterium dochodowym a osiągniętym dochodem), co wynika z treści art. 147 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej. Sąd podkreśla, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, że z redakcji art. 38 ustawy o pomocy społecznej, w którym to przepisie nie określono sztywno wysokości zasiłku okresowego, wynika, że kwestia wysokości zasiłku okresowego została pozostawiona uznaniu administracyjnemu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 1034/07, LEX 501111; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 280/11, LEX 795651). Uznaniowość decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego nakłada na organy pomocy społecznej obowiązek dokonania ustaleń i szczegółowego rozważenia potrzeb wnioskodawcy, przy równoczesnym uwzględnieniu zestawienia rozmiarów udzielanej pomocy, ilości beneficjentów, środków wydatkowanych i wzglądu na możliwości pomocy społecznej. Równocześnie organy administracji publicznej orzekając w sprawie zasiłku okresowego obowiązane są do kierowania się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej, w tym zasadą pomocniczości oraz zasadą udzielania pomocy w rozmiarze odpowiadającym okolicznościom konkretnej sprawy, przy uwzględnianiu możliwości pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt I OSK 58/07, LEX 376839). Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że organy administracji publicznej prawidłowo uznały o konieczności przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. Z materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe. Okoliczność ta znajduje swoje potwierdzenie we wniosku z dnia (...) kwietnia 2012 r. oraz w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia (...) kwietnia 2012 r. Dokumenty te wskazują zarazem, iż B. H. nie osiąga żadnego dochodu, a jego jedynym źródłem utrzymania są środki finansowe, otrzymywane w ramach pomocy społecznej. Nie ma on pracy na stałe, ani dorywczej, a ponadto nie korzysta z dodatku mieszkaniowego. W tym miejscu powtórzyć należy, że decyzję, o jakiej mowa w art. 38 ustawy o pomocy społecznej cechuje charakter uznaniowy. Wysokość przyznanego zasiłku okresowego została bowiem – w granicach, zakreślonych przez ustawodawcę – pozostawiona do oceny właściwego w danej sprawie organu administracji publicznej, który winien kierować się w tym opisanymi wyżej przesłankami. Ustawa o pomocy społecznej gwarantuje jedynie, iż wysokość rozważanego świadczenia musi mieścić się w przedziale od 50% do 100% różnicy pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem rzeczywiście osiąganym przez osobę zainteresowaną, przy czym w przypadku wnioskodawców, którzy tak jak skarżący, samodzielnie prowadzą gospodarstwo domowe, zasiłek okresowy nie może wynieść więcej niż 418 zł. Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 127 poz. 1055), a więc aktu obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 477 zł. W kontekście kontrolowanej sprawy oznacza to zatem, iż wedle art. 38 ust. 2 i 3 powołanej ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy w przypadku skarżącego powinien wynieść nie mniej niż 238,50 zł (tj. 50% różnicy 477 zł tytułem kryterium dochodowego oraz 0 zł tytułem braku dochodów) i nie więcej niż 418 zł. Organy administracji publicznej rozstrzygając w niniejszej sprawie o wysokości przyznanej kwoty uwzględniły powyższe wyliczenia. Wysokość przyznanego świadczenia mieści się we wskazanym przedziale. Za przekonujące uznać należy rozważania organów co do wysokości przyznanego świadczenia. W szczególności zgodnie z zacytowanymi w uzasadnieniu normami odniesiono się nie tylko do aktualnej sytuacji materialnej i osobistej skarżącego, a w związku z tym do jego potrzeb, ale także uwzględniono możliwości finansowe organu I instancji. Powtórzyć należy za organami, że o konieczności limitowania faktycznego zakresu pomocy organu administracji, pozostającymi w jego dyspozycji środkami finansowymi stanowi art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Przy czym wysokość tych środków została w decyzji przedstawiona, tak jak i informacje co do liczby, wysokości przyznanych świadczeń w okresie od stycznia 2012 do marca 2012r. oraz co do liczby, wysokości planowanych świadczeń za następny kwartał. Wyjaśniono, że kwota przyznanego zasiłku jest zbliżona do średniej wartości tego rodzaju świadczeń przyznawanych przez ośrodek pomocy społecznej. Na kwotę przyznanego zasiłku zgodnie z wymaganiami art. 147 ust. 7, art. 38 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wykorzystano dotację celową oraz fundusze wydatkowane z budżetu Gminy. Kwota przyznanego świadczenia uwzględnia zatem wszelkie wymogi , w tym zawarte w art. 2 ust.1, art. 3 ust.1-4 ustawy o pomocy społecznej. Sąd nie dopatrzył się sprzeczności w działaniach administracji z normami prawa europejskiego, także w odniesieniu do wysokości przyznanego świadczenia. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że Wojewódzki Sąd Administracyjny był wyłącznie uprawniony do kontroli zasadności przyznania zasiłku okresowego za czas od (...) kwietnia 2012 r. do (...) czerwca 2012 r. Nie był on natomiast uprawniony do wydania orzeczenia o wypłacie skarżącemu odszkodowania. Sąd administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygania w tym przedmiocie. Takiego uprawnienia nie statuuje żaden przepis prawa. Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że zaskarżona decyzja odpowiadała prawu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.