II SA/Po 73/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K. K. i S. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 2012 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] 2011 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...]2011r (Nr [...] ) wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm. dalej: u.e.l.d.o.) Wójt Gminy S. wydał decyzję o odmowie wymeldowania z miejsca stałego pobytu N. i P. małż. P. oraz ich małoletnich dzieci: W., O. i B. P. z mieszkania w J. [...], gm. S.. W uzasadnieniu wskazano, iż Właścicielami nieruchomości położonej w J. 13 gm S. są S. K. i jego żona K. K.. 12 marca 2009r. na prośbę swojego wuja S. K. do przedmiotowego mieszkania przybyli N i P P., wraz z dziećmi. Osoby te zostały w ww. lokalu zameldowane na pobyt stały. Mieli oni zaopiekować się S. K., od którego wyprowadziła się jego żona. S. K. sporządził testament, którym powołał N. i P. P. do spadku. W 2010r doszło do konfliktu między S. K. a państwem P.. S. K. porozumiał się ze swoją żoną i zażądał by P. wyprowadzili się z jego nieruchomości. Nie wytrzymując atmosfery konfliktu N. i P. P. wyprowadzili się z przedmiotowej nieruchomości, wraz z dziećmi i zamieszkali w wynajętym mieszkaniu w R., gdzie zameldowali się na pobyt czasowy na okres 5 lat, gdyż właściciel tego lokalu nie zgodził się na dokonanie ich zameldowania na pobyt stały. Zdaniem organu okoliczności sprawy wskazują na brak dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez państwa P. mieszkania w J., a ww. nie zamierzają definitywnie zerwać więzi z miejscem stałego pobytu i wyrażają wolę powrotu do tego mieszkania, co oznacza że w sprawie nie zaistniały przesłanki przemawiające za wymeldowaniem państwa P. ze spornego mieszkania. Opuszczenie miejsca stałego pobytu jest nie tylko fizycznym nieprzebywaniem w lokalu, ale i zamiarem opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Dlatego – zdaniem organu - opuszczenie lokalu powinno być dobrowolne, połączone z zabraniem wszystkich swoich rzeczy z zajmowanego lokalu i skoncentrowaniem swego centrum życiowego poza miejscem stałego pobytu. W niniejszej sprawie takie przesłanki nie zaistniały. Opuszczenie lokalu w J. przez państwa P. było - zdaniem organu – "w jakimś sensie wymuszone". Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli K. i S. małżonkowie K. i wskazali że państwo P. nie posiadają żadnego tytułu prawnego do lokalu w J. nr [...]. Decyzją z dnia [...] 2012r. Wojewoda Wielkopolski utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy., wskazując w uzasadnieniu, iż warunkiem niezbędnym do wydania decyzji o wymeldowaniu oparciu o przepis art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. jest łączne spełnienie zawartych w nim przesłanek: opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego. W orzecznictwie panuje pogląd, iż opuszczenie lokalu winno być dobrowolne i trwałe. Nie stanowi opuszczenia miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. sytuacja, gdy dana osoba co prawda fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana, ale wynika z to z działania czynników (osób lub sytuacji) przeciwnych zamiarowi jej dalszego pobytu i dalszej koncentracji w tym miejscu jej podstawowych czynności życiowych. Zdaniem organu odwoławczego okoliczności sprawy wskazują na brak dobrowolności i trwałości opuszczenia spornego lokalu, bowiem państwo P. opuścili lokal w trosce o swoje zdrowie, pod presją zachowań państwa K.. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnieśli K. K. i S. K.. Wskazali, iż zamierzają sprzedać nieruchomość w J. i przeprowadzić się "do miasta". Niestety wobec faktu zameldowania w tym lokalu państwa P., jego sprzedaż okazała się niemożliwa. Zarzuty dotyczące decyzji organów skarżący uzupełnili w piśmie procesowym z 18 czerwca 2012r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 25 czerwca 2012r uczestnik postępowania N. P. przedstawiła okoliczności opieki sprawowanej nad S. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz stosownie do art. 3 § 1 i 2 pkt 2 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to obowiązek wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Obowiązek meldunkowy służy zarówno prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, jak i ochronie interesów samych zainteresowanych meldunkiem oraz ochronie praw osób trzecich (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K. 20/01, OTK ZU A 2002/3/34). Trybunał Konstytucyjny wyeksponował rejestracyjny charakter meldunku i wskazał, że przedmiotem rejestru jest jedynie "przebywanie", a nie – "uprawnienie" do lokalu. "Ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu". Sprawy meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie), należące do kategorii zagadnień prawa administracyjnego, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania tudzież pozbawiania. Postępowanie w sprawie o wymeldowanie nie wkracza zatem w sferę stosunków cywilnoprawnych (np. własnościowych, najmu etc.), ani nie wpływa na stosunki prawne z zakresu prawa rodzinnego, choć pewne okoliczności faktyczne i prawne ukształtowane w wyniku tych postępowań mogą mieć znaczenie w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym w ramach ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, na ich tle bowiem dochodzić może do różnych zdarzeń, które muszą być brane pod uwagę przez organ administracyjny prowadzący postępowanie, w kontekście badania, czy doszło do spełnienia przesłanek przewidzianych w cytowanej normie prawnej, znajdującej zastosowanie w sprawie. Na podstawie przepisu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Przed przystąpieniem do omówienia poszczególnych, zawartych w skardze zarzutów, należy przybliżyć orzecznictwo sądów administracyjnych, wypracowane w istotnych dla sprawy kwestiach. W wyroku z dnia 11 maja 2010r. (sygn. akt II OSK 793/09) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż nie można uznać za dobrowolne takiego opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w ramach którego strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu (por. np. wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r. II OSK 626/07 oraz powołane tam orzecznictwo NSA). Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Jeżeli natomiast strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, to wówczas opuszczenia przedmiotowego lokalu nie można uznać za dobrowolne (wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r. II OSK 626/07 oraz powołane tam orzecznictwo NSA). miara dobrowolności dotyczy nie tylko sytuacji poprzedzającej bezpośrednie opuszczenie lokalu, ale obejmuje także uwzględnienie zdarzeń i zachowań strony opuszczającej, następujących po opuszczeniu tego lokalu, zmierzających, zwłaszcza jeżeli w ocenie osoby opuszczającej lokal opuszczenie to było w jakimś sensie wymuszone, do wykorzystania środków prawnych umożliwiających przywrócenie prawa do przebywania w tym lokalu, co eliminowałoby przypisanie osobie opuszczającej lokal intencję ułożenia sobie życia w innym miejscu. Z kolei w wyroku z dnia 22 sierpnia 2000r. (sygn. akt V SA 108/00) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 u.o.l.d.o. należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i że nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. W wyroku z dnia 26 maja 2011r. (sygn. akt II OSK 922/10) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż na wynik sprawy w przedmiocie wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Organy administracji publicznej mogą jedynie - przy ocenie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu - rozważać charakter i czas podjęcia środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu (domu) i powrotu do niego. Zamiar powrotu do przedmiotowego domu w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. (II OSK 922/10). Przedstawione powyżej poglądy sądów, Sąd orzekający w niniejszym sprawie w pełni podziela. Zauważyć należy, iż organy orzekające w przedmiotowej sprawie błędnie oceniły kwestię dobrowolności opuszczenia lokalu w J. nr [...] przez państwa P. Organy przyjęły, iż skoro państwo K. mieli "w jakimś sensie" wpływ na decyzję lokatorów, to w zakresie opuszczenia lokalu przez P. nie można mówić o dobrowolności. Zdaniem, Sądu nie ma wątpliwości, że strony pozostawały w konflikcie i niewątpliwe ten konflikt miał wpływ na podjęcie decyzji przez państwa P. o przeprowadzce. W ustalonym stanie faktycznym nie można jednak mówić o zmuszeniu lokatorów do opuszczenia lokalu. Materiał dowodowy wskazuje, iż N. i P. P. czując co najmniej dyskomfort w związku z wrogą wobec nich postawą właścicieli mieszkania postanowili przeprowadzić się do R. nr [...]. Nie można nie dostrzec zmiany okoliczności w stosunku do momentu ich wprowadzenia się do mieszkania w J. nr [...], kiedy to S. K. był im przychylny, z ich opieką wiązał swoją przyszłość, nadto uczynił ich swoimi spadkobiercami. Sytuacja ta uległa diametralnej zmianie a P. i N. P., wobec jednoznacznej postawy właścicieli wzywających ich do opuszczenia mieszkania, nie mieli żadnych realnych podstaw do oczekiwania, iż w przyszłości uzyskają prawo do dysponowania tym lokalem. Przy ocenie czy ich decyzja o opuszczeniu mieszkania w J. była dobrowolna należy mieć na względzie fakty, które nastąpiły później. Państwo P. przeprowadzili się do lokalu w R. nr [...]gdzie – jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji – podjęli próbę zameldowania się na pobyt stały, a gdy to się nie udało, zameldowali się na pobyt czasowy, aż na 5 lat do 15 grudnia 2015r. państwo P. – jak wynika z materiału dowodowego nie podjęli żadnej próby skorzystania z środków prawnych w celu doprowadzenia do ich powrotu do mieszkania w J. nr [...]. Z lokalu w J. nr [...] państwo P. zabrali wszystkie swoje rzeczy i meble. Zdaniem Sądu okoliczności te wskazują, iż opuścili to mieszkanie trwale, nie mając zamiaru do niego wracać. Szczególnie istotna jest okoliczność związana z próbą zameldowania się na pobyt stały w R., która wskazuje, iż państwo P. zamierzali jednocześnie zerwać swoje związki z dotychczasowym lokalem i założyć w nowym ośrodku swoje osobiste i majątkowe interesy. Zauważyć należy, iż mimo niepowodzenia w zamiarze zameldowania się w nowym miejscu na pobyt stały, państwo P. zameldowali się na pobyt czasowy, na bardzo długi okres 5 lat. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak m.in. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, niepublik.). Powyżej przedstawione okoliczności stoją w sprzeczności z twierdzeniem państwa P. o zamiarze powrotu do lokalu w J. nr [...]. Co więcej należy zauważyć, iż Państwo K. poza wezwaniem lokatorów do opuszczenia ich mieszkania nie podjęli w tym kierunku żadnych środków prawnych ani czynności faktycznych. Jak wskazano powyżej z ustalonego przez organy stanu faktycznego zdaje się jawić jako powód wyprowadzenia się N. i P. P., ich dyskomfort w dalszym zamieszkiwaniu pod jednym dachem ze S. K. W tym świetle przeprowadzka państwa P. wydaje się być ich świadomą i dobrowolną decyzją związaną z poszukiwaniem lepszych warunków do życia. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, iż orzekające w sprawie organy dopuściły się naruszenia przepisu materialnego – art. 15 ust 2 u.e.l.d.o. poprzez błędną jego wykładnię. Uchybienie to niewątpliwie doprowadziło do wydania decyzji o odmowie wymeldowania państwa P.. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. również decyzję organu I instancji. Ponowne rozpatrując sprawę organ I instancji winien zastosować się do wytycznych wskazanych w niniejszym uzasadnieniu, stosowanie do treści art. 153 p.p.s.a. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.