II SA/Po 76/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi Firmy Handlowej "A" Sp. jawna z siedzibą w K. na decyzję Wojewody z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie sprzeciwu wobec zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak Postanowieniem z dnia 02 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Po 76/14, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania Firmie Handlowej "A" Sp. jawna z siedzibą w K. prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów postępowania ze skargi na decyzję Wojewody z dnia (...) listopada 2013 r. w przedmiocie sprzeciwu wobec zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych. W uzasadnieniu powyższego postanowienia podniesiono, że skarżąca – Firma Handlowa "A" Sp. jawna z siedzibą w K. wniosła o częściowe zwolnienie od koszów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego ponad 200 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że w 2013 r. przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości ponad (...) zł. Obroty w I kwartale 2014 r. zmniejszyły się o 50 % i przedsiębiorstwo wykazuje stratę. Skarżąca posiada majątek, ale jest on potrzebny do prowadzenia działalności gospodarczej, są to głównie magazyny. We wniosku o prawo pomocy skarżąca wskazała, że kapitał zakładowy wynosi (...) zł., wartość środków trwałych wynosi (...) zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy to (...) zł, stan rachunku bankowego wynosi (...) zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i majątkowej Spółki, zwrócono się, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012, poz. 270, ze zm.) o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi współwłaściciel Spółki podał, że skarżąca nie ma żadnych lokat, nie zaciąga kredytów, nie ma zajęć komorniczych, nie posiada samochodów, zatrudnia 4 pracowników na podstawie umów o pracę na czas nieokreślony. Nadto wskazano, że roboty budowlane finansowane są przez firmę, która dzierżawi pomieszczenia i skarżąca Spółka nie posiada środków na remont. Do pisma dołączono wyciąg z rachunku bankowego Spółki za okres od października 2013 r. do 31 marca 2014 r., z którego wynika, że salda po każdej transakcji są dodatnie i na koniec okresu stan rachunku wyniósł (...) zł. Z zeznania rocznego jednego ze wspólników za 2012 r. ustalono, że jego przychód w tytułu prowadzonej działalności, odpowiednio do wysokości posiadanych udziałów w Spółce, wyniósł (...) zł, koszty uzyskania przychody – (...) zł, co dało stratę w przeliczeniu na tego wspólnika w wysokości (...) zł. Z przedstawionego wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów Spółki wynika, że roczny przychód Spółki za 2013 r. wyniósł (...) zł, koszty uzyskania przychodu (...) zł, co daje stratę w wysokości (...) zł. Przychody Spółki w I kwartale 2014 r. wyniosły (...) zł, koszty uzyskania przychodu (...) zł, co daje stratę w tym okresie w wysokości (...) zł. Z deklaracji VAT Spółki za okres od stycznia do marca 2014 r. wynika, że z tytułu dostawy towarów i świadczenia usług Spółka uzyskała (...) zł. w styczniu, (...) zł w lutym i (...) zł. w marcu, a z tytułu nabycia towarów i usług wydatkowała (...) zł w styczniu, (...) zł w lutym i (...) zł w marcu. W ocenie referendarza, w przypadku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy ciężar wykazania przesłanek uzasadniających jej przyznanie spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. Tymczasem, w przedmiotowej sprawie, z oświadczeń zawartych we wniosku o prawo pomocy oraz jego uzupełnienia wynika, że sytuacja majątkowa i finansowa Spółki nie uzasadnia twierdzenia, że uiszczenie pozostałej części wpisu sądowego (ponad uiszczone 200 zł) w wysokości 300 zł spowoduje zachwianie płynności finansowej Spółki, w taki sposób, że nie będzie w stanie dalej funkcjonować. Spółka posiada kapitał zakładowy oraz dysponuje środkami trwałymi o wartości przekraczającej wysokość należnej opłaty sądowej. W czasie gdy składała wniosek o prawo pomocy jej wydatki wynosiły około (...) zł, dysponowała zatem środkami na uiszczenie 300 zł. tytułem uzupełniającego wpisu sądowego. Nadto zauważyć należy, że z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że nie wpływają na niego główne należności od kontrahentów, ani nie są dokonywane płatności w tytułu ponoszonych kosztów uzyskania przychodu, na rachunek przekazywane są środki w odpowiedniej wysokości celem uiszczenia należności publicznoprawnych. Przedłożony rachunek nie odzwierciedla zatem rzeczywistych środków jakimi Spółka realnie dysponuje i rozporządza. Odnosząc się do wykazywanej przez skarżącą straty z działalności gospodarczej, podniesiono, że w porównaniu do roku 2012 strata ta uległa znacznemu zmniejszeniu – z kwoty około (...) zł (strata jednego wspólnika (...) zł x 2 wspólników, co wynika z KRS) do kwoty około (...) zł w 2013 r. Oznacza to, że sytuacja Spółki w okresie roku obrotowego w sposób istotny poprawiła się. W 2013 r. wzrósł także przychód Spółki do (...) zł (w stosunku do (...) zł w 2012r.), co oznacza że działalność jest opłacalna. Wbrew temu, co podnosiła Spółka, przychody za I kwartał 2014 r. są o około (...) zł wyższe niż w 2013 r. w tym samym okresie. Podniesiono dodatkowo, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych sam fakt ponoszenia straty z działalności gospodarczej nie jest wystarczającą przesłanką do przyjęcia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy Spółka mimo to swoją działalność nadal kontynuuje. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych). Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Zwrócono wreszcie uwagę na deklarację VAT, z których wynika, że aktualnie zasadnicze przychody Spółki wzrastają, by w marcu 2014 r. sięgnąć kwoty przekraczającej (...) zł. Wprawdzie koszty uzyskania tych przychodów również wzrastały, ale poprzez przyznanie prawa pomocy nie można obciążać Skarbu Państwa kosztami prowadzenia prywatnej działalności gospodarczej nastawionej na zysk. Wydatki na prowadzenie działalności gospodarczej, które należą do sfery prywatnych decyzji Spółki nie mogą wyprzedzać obowiązku poniesienia należności publicznoprawnej, jakim jest wpis sądowy od sprawy zainicjowanej przez Spółkę. Tym bardziej, że niniejsze postępowanie dotyczy przedmiotu działalności gospodarczej wnioskującej Spółki. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł współwłaściciel Firmy Handlowej "A" Sp. jawna z siedzibą w Kórniku, podnosząc, że brak zwolnienia od kosztów sądowych uniemożliwi Spółce wniesienie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012r. poz. 270) postanowienie, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego. Przepis art. 246 § 2 powołanej powyżej ustawy, wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, jaką jest w niniejszej sprawie wnioskująca Spółka. I tak, w zakresie częściowym przyznanie prawa pomocy następuje, gdy Spółka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Równocześnie, jak wskazuje bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2011 r., sygn. akt II OZ 839/11, LEX 966294). W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać przy tym należy, że stosowanie do treści art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX 1240770). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Jak wskazuje analiza akt sprawy skarżąca nie spełnia powołanych powyżej przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Przedłożone przez skarżącą informacje zawarte we wniosku o przyznania prawa pomocy, oraz uzupełnione w wykonaniu wezwania referendarza sądowego wskazują, że w 2013 r. przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości ponad (...) zł. Obroty w I kwartale 2014 r. zmniejszyły się o 50 % i przedsiębiorstwo wykazuje stratę. Skarżąca posiada majątek, ale jest on potrzebny do prowadzenia działalności gospodarczej, natomiast jej kapitał zakładowy wynosi (...) zł., wartość środków trwałych wynosi (...) zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy to (...) zł, stan rachunku bankowego wynosi (...) zł. Z zeznania rocznego jednego ze wspólników za 2012 r. ustalono, że jego przychód w tytułu prowadzonej działalności, odpowiednio do wysokości posiadanych udziałów w Spółce, wyniósł (...) zł, koszty uzyskania przychody – (...) zł, co dało stratę w przeliczeniu na tego wspólnika w wysokości (...) zł. Z przedstawionego wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów Spółki wynika, że roczny przychód Spółki za 2013 r. wyniósł (...) zł, koszty uzyskania przychodu (...) zł, co daje stratę w wysokości (...) zł. Przychody Spółki w I kwartale 2014 r. wyniosły (...) zł, koszty uzyskania przychodu (...) zł, co daje stratę w tym okresie w wysokości (...) zł, natomiast z deklaracji VAT Spółki za okres od stycznia do marca 2014 r. wynika, że z tytułu dostawy towarów i świadczenia usług Spółka uzyskała (...) zł. w styczniu, (...) zł w lutym i (...) zł. w marcu, a z tytułu nabycia towarów i usług wydatkowała (...) zł w styczniu, (...) zł w lutym i (...) zł w marcu. Ze złożonych dokumentów wynika więc jednoznacznie, że Spółka posiada kapitał zakładowy oraz dysponuje środkami trwałymi o wartości przekraczającej wysokość należnej opłaty sądowej. W szczególności w momencie złożenia wniosku o prawo pomocy jej wydatki wynosiły około (...) zł, a więc dysponowała środkami pozwalającymi na uiszczenie 300 zł. tytułem uzupełniającego wpisu sądowego. Należy przy tym podzielić wątpliwości referendarza, że skoro, z uwagi na fakt, że z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że nie wpływają na niego główne należności od kontrahentów, ani nie są dokonywane płatności w tytułu ponoszonych kosztów uzyskania przychodu, to istnieje prawdopodobieństwo przedłożony rachunek nie odzwierciedla rzeczywistych środków jakimi Spółka realnie dysponuje i rozporządza. W ocenie Sądu, z całokształtu oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata. Mieć bowiem należy na względzie, że strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że jedyną przesłanką do przyznania prawa pomocy nie może być strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych skarżących. Wykazanie w danym okresie podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej prowadzonej działalności. O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu kontynuują oni działalność gospodarczą, która w okresie trzech miesięcy przynosi przychód. Nadto wysokość tego przychodu świadczy o prowadzeniu działalności w znacznym rozmiarze. Jak podnosi się w orzecznictwie, skoro działalność nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, to należy partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu należy wskazać, że choć przywołane w orzeczeniu referendarza argumenty, że skoro skarżąca w 2013 r. odnotowywała wzrost sprzedaży świadczonych przez siebie usług, to logicznym jest, że działalność gospodarcza strony wciąż się rozwija i spółka będzie osiągać coraz większe przychody, są zbyt daleko idące, to jednak wadliwość powyższych założeń nie przesądza, aby możliwym było przyznanie skarżącej prawa pomocy. Na podstawie zgromadzonych w aktach dokumentów nie można bowiem definitywnie stwierdzić zarówno, że działalność gospodarcza skarżącej rozwija się, jak i że sytuacja majątkowa strony nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ta druga okoliczność – o czym była już mowa – uzasadniała odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak