II SA/Po 775/06

Dnia 29 kwietnia 2008. Katarzyna Witkowicz-Dwornicka – Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2008r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.T. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Dwornicka Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2007r. oddalił wniosek A.T. o przyznanie prawa pomocy w całości argumentując, że złożone przez skarżącą oświadczenie dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów jest niewiarygodne i nie potwierdza istnienia przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zostało uznane za prawidłowe przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2007r. oddalił zażalenie skarżącej argumentując, że Sąd I instancji miał podstawy do przyjęcia, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wobec powyższego skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W odpowiedzi skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF i domagała się zwolnienia jej od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że ze względu na wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżąca argumentowała, że samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe, rodzice są schorowani otrzymują świadczenie rentowe i w związku z tym skarżąca nie może liczyć na ich pomoc finansową. Wnioskodawczyni oświadczyła, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje około [...] zł netto miesięcznie, a z gospodarstwa rolnego - około [...] zł, łącznie około [...] zł. miesięcznie. Ponosi koszty dojazdu do pracy w wysokości około 250 zł miesięcznie. Podała, że inne miesięczne koszty bieżącego utrzymania wynoszą 50 zł za gaz, 100 zł za energię, 90 zł za telefon oraz 3.000 zł rocznie za węgiel, co łącznie daje 740 zł miesięcznie. Oświadczyła, że spłaca pożyczkę zakładową oraz kredyt konsumpcyjny, ale nie podała wysokości rat. W części dotyczącej posiadanego stanu majątkowego skarżąca wymieniła, że posiada dom o powierzchni [...] m² i gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. Wnioskodawczyni oświadczyła, że działkę rolną wykorzystuje na uprawę warzyw dla własnych celów. Podała, że nie uzyskuje dochodów z tej uprawy, gdyż zbiory przeznacza na własny użytek. W rubryce 9 wniosku dotyczącej innych, dodatkowych informacji o stanie majątkowym skarżąca wskazała, że "wydzierżawiam pozostałe [...] ha gruntu jedynie za zapłatę podatku rolnego oraz utrzymanie gruntu w należytym stanie". Wobec powyższego, treść wniosku o prawo pomocy złożonego na formularzu zawierała nieścisłości, co do sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni. Oznaczało to, że wniosek nie sprostał wymaganiom określonym w przepisie art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wnioskodawczyni została, więc zobowiązana do przedłożenia dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych w trybie art. 255 powyższej ustawy. W odpowiedzi wnioskodawczyni przedłożyła pismo, w którym podała, że jedynym uzyskiwanym dochodem jej jest wynagrodzenie z umowy o pracę w Urzędzie Pocztowym, które wynosi około [...] zł miesięcznie. Oświadczyła, że nie uzyskuje innych stałych lub dodatkowych dochodów, nie prowadzi działalności gospodarczej, ani produkcji rolnej. Powtórzyła, że posiada jedynie grunt rolny o powierzchni [...] ha, na którym stoi budynek mieszkalny, obora i stodoła oraz z uwagi na pracę w [...] nie ma realnych możliwości by uprawiać go rolniczo. Nieruchomość ta przeznaczona jest na cele mieszkalne i nie przynosi zysków, a wymaga bieżących napraw. W dalszej części pisma wnioskodawczyni podała, że [...] hektarowy grunt oddała w dzierżawę w zamian za utrzymanie go w należytym stanie oraz za uiszczenie podatku do Urzędu Gminy. Na wezwanie do przedłożenia rocznego zeznania podatkowego za 2006r. i za 2007r., jeżeli już składała, skarżąca odpowiedziała, że nie sporządziła kopii zaznania za 2006r., więc go nie przedłoży, a zeznania za 2007r. jeszcze nie złożyła, przedłożyła natomiast kserokopię PIT-11 za rok 2006r. Wnioskodawczyni wezwana o podanie wysokości dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oświadczyła, że nie stanowi ona dochodu, przeznaczona jest na zasilenie i ochronę gruntu, jest to kwota niewielka, którą przekazała dzierżawcy. Oświadczyła, że nie posiada żadnych maszyn i urządzeń rolniczych oraz samochodów. Na wezwanie do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie 6 miesięcy skarżąca oświadczyła, że ich nie gromadzi, ale bieżący stan konta wskazuje na debet w wysokości 2.351,27 zł. Skarżąca podała, że nadal spłaca zaciągnięty w banku kredyt konsumpcyjny w wysokości 16.000 zł z miesięczną ratą w wysokości 357,57 zł. Przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez banko PKO BP SA za miesiąc luty 2008r., z którego wynika, że saldo końcowe było dodatnie i wynosiło [...] zł., a z tytułu dopłat z ARiMR otrzymała kwotę [...] zł. Dysponuje także możliwością skorzystania z odnawialnego kredytu w rachunku bankowym do kwoty 2.500 zł., którym pokrywa powyższy debet. W części wezwania dotyczącej ponoszonych kosztów utrzymania oświadczyła, że kwestię ta opisała we wniosku i dodała, że nie zbiera rachunków związanych z utrzymaniem i nabyciem artykułów spożywczych i przemysłowych bowiem "nie jest to potrzebne, nie stanowi ani ulgi w podatkach, ani innej korzyści". Podała, że w lipcu czeka ją operacja kolana i rehabilitacja. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolite jest stanowisko, że każde prawomocne orzeczenie wiąże strony i sąd co do ustaleń w nim zawartych (sygn. akt II GZ 14/06, II GZ 25/05, II GZ 101/05). Oznacza to, że strony i sąd mają obowiązek przyjmować, że rozstrzygnięta kwestia prawna kształtuje się tak jak ustalono w orzeczeniu. W konsekwencji, należy podzielić pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 9 grudnia 2002r. (sygn. akt III RN 144/02), w którym Sąd ten stwierdził, że z przymiotu prawomocności postanowienia w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych, odmawiającego takiego zwolnienia, wypływa obowiązek strony do zapłaty wymaganych kosztów i faktu tego nie zmienia obowiązek sądu do ponownego wezwania do ich zapłaty, ze wskazaniem kwoty i skutków jej nie uiszczenia (por. post. NSA z dnia 18 kwietnia 2004r., sygn. akt II FZ 110/05, pos. NSA z dnia 4 marca 2005r., sygn. II FZ 58/05 i post. NSA z dnia 26 kwietnia 2005r., sygn. II FZ 125/05). Ponowne złożenie wniosku o prawo pomocy, nawet dokonane w terminie wskazanym w wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i z tej przyczyny nie ma wpływu na bieg, określonego w ustawie, terminu do wykonania nałożonego obowiązku. Tylko wydanie i uprawomocnienie się postanowienia odmiennej treści w tym przedmiocie powoduje utratę mocy postanowienia pierwszego. Wobec tego, mając na uwadze treść uprzednich orzeczeń Sądów Administracyjnych rozstrzygających o niezasadności wniosku o prawo pomocy, skarżąca winna w pierwszej kolejności wykazać jaka jest jej rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa, a następnie wykazać, że kondycja ta nie pozwala na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Zgodnie z treścią art. 246 §1 pkt 1 cytowanej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że na wnioskodawczyni spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma możliwości poniesienia najmniejszych nawet wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątku od zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane z jej udziałem w sprawie (art. 199 powyższej ustawy). Nie można więc stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tego dobrodziejstwa jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Wobec tego do uwzględnienia przedmiotowego wniosku nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej, a na wnioskodawczyni ciąży obowiązek złożenia szczegółowego oświadczenia przekonującego, że rzeczywiście zasługuje na skorzystanie z prawa pomocy, chociażby w części. Skoro wnioskodawczyni została wezwana w trybie art. 255 cytowanej ustawy do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych to wynikało z tego, że treść zawarta we wniosku okazała się niewystarczająca dla ustalenia jej rzeczywistej kondycji finansowej. Na etapie wniosku złożonego na formularzu niemożliwa była ocena, czy wnioskodawczyni spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy. Wniosek zawierał bowiem wewnętrzne sprzeczności, z jednej strony skarżąca podawała, że jej jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie z umowy o pracę, ale w innym miejscu wniosku wskazała, że czerpie również dochody z gospodarstwa rolnego (k. 141 akt). Wątpliwość budziło także oświadczenie, że uprawę warzyw na powierzchni około [...] ha, odliczając nawet powierzchnię gruntu przeznaczoną na zabudowę budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarskimi, w całości przeznacza na potrzeby swojego jednoosobowego gospodarstwa domowego. Zwłaszcza, że jak sama podnosiła, pracując w [...] nie jest w stanie wykonywać prac rolniczych. W części wniosku dotyczącej całego posiadanego majątku nieruchomego (rubryka 7) skarżąca wskazała, że dysponuje jedynie gruntem rolnym o powierzchni [...] ha, ale w innym miejscu wniosku podała, że posiada jeszcze grunt rolny o powierzchni [...] ha, który wydzierżawia (rubryka 9). Brak jednoznacznego i konkretnego oświadczenia, w istotnej kwestii dotyczącej stanu posiadanych nieruchomości, również budzi wątpliwości co do wiarygodności podanych informacji w tym przedmiocie. Odpowiedź na wezwanie do uzupełniania wniosku o prawo pomocy nie wyjaśniła powyższych wątpliwości. Z okoliczności sprawy nie wynika, czy skarżąca wydzierżawia [...] ha grunt, a jeżeli tak to, czy uzyskuje z tego tytułu dodatkowe dochody, czy też może sama go uprawia z pomocą innych osób, np. rodziny. Nie potwierdziła bowiem żadnym dokumentem, że oddała go w dzierżawę i to jedynie w zamian za opłacenie należności podatkowych. Z drugiej strony, dopłaty obszarowe do gruntu przysługują producentowi rolnemu, który aktywnie prowadzi produkcję rolną (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, Dz.U. Nr 35, poz. 217 ze zm.). Z jedynego przedłożonego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego wynika tymczasem, że dopłatę tą, jak ją ocenia w "znikomej kwocie" wynoszącej 2.419,60 zł., otrzymała właśnie ona. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła tych wątpliwości ograniczając się do zaprzeczenia, że uzyskuje dochody z tego tytułu. Wnioskodawczyni zaniechała także przedłożenia dokumentacji źródłowej dokumentującej jej rzeczywistą sytuację finansową, poza jedynym wyciągiem z rachunku bankowego za luty 2008r. i informacją o dochodach za 2006r. Należy mieć bowiem na uwadze, że skarżąca z przedmiotowym wnioskiem występuje już kolejny raz. Poprzednio odmówiono jej prawa pomocy z powodu braku wykazania jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Wiedziała, więc że konieczne jest złożenie szczegółowych i jasnych oświadczeń oraz dostarczenie wszelkiej dokumentacji potwierdzającej podnoszone przez skarżącą twierdzenia. O wymogach dotyczących przyznania prawa pomocy skarżąca wiedziała przynajmniej od 1 lutego 2007r., kiedy została wezwana do uzupełnienia pierwszego wniosku o prawo pomocy. Od tego czasu, działając zapobiegliwie i we własnym interesie, mogła gromadzić niezbędne dokumenty. Tymczasem, ponowny wniosek skarżącej, jak i jego uzupełnienie, w swojej treści w zasadzie nie różni się od wniosku pierwotnie złożonego i prawomocnie oddalonego. Co więcej skarżąca, mimo kolejnego wezwania w niniejszej sprawie nie dostrzegła potrzeby gromadzenia stosownych faktur i rachunków dokumentujących wysokość ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania, a także wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy, które najdokładniej odzwierciedlają wysokość środków, jakimi skarżąca dysponuje. Oświadczenia skarżącej okazały się gołosłowne, nie można ich zweryfikować, co uniemożliwia realną ocenę jej możliwości płatniczych. Przewidziane przepisami powyżej cytowanej ustawy postępowanie dotyczące przyznania prawa pomocy (art. 246 §1 pkt 1, art. 252 §1) nie uprawnia do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy nie są znane dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni, gdyż uchyl się ona od złożenia stosownych oświadczeń i dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Oceniając cały zebrany materiał dowodowy, nadal nie sposób ustalić rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni, a w konsekwencji jej możliwości płatniczych. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że wnioskodawczyni nie przedstawiła przekonującej argumentacji, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, chociażby w części. Wobec powyższego wniosek o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, co skutkować musiało jego oddaleniem (art. 246 §1 pkt 1 cytowanej ustawy). Mając powyższe na względzie na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak we wstępie. /-/ K. Witkowicz-Dwornicka