II SA/Po 880/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...], w wyniku rozpoznania sprawy z odwołania K. D., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy. K. D. – prowadząca "Sklep Spożywczo-Przemysłowy ul. [...], B. , [...] N. T. " – w dniu [...] lipca 2020 r. wystąpiła do Burmistrza [...] z wnioskiem o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika – W. G.. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Burmistrz [...] (dalej: Burmistrz; organ I instancji) odmówił K. D. (dalej również: skarżąca; strona) przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika (W. G.) stwierdzając, że wniosek został złożony po upływie trzymiesięcznego terminu do jego wniesienia, co oznacza brak spełnienia materialnoprawnego warunku określonego w art. 122 ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 910). W odwołaniu od decyzji Burmistrza skarżąca podniosła, że złożenie wniosku o zwrot kosztów kształcenia młodocianego pracownika po terminie jest spowodowane zaistniałą sytuacją związaną z COVID-19, która utrudniła dostarczenie wniosku oraz brakiem kontaktu z młodocianą uczennicą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ odwoławczy; organ II instancji), motywując swoje rozstrzygnięcie, podzieliło ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 122 ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe pracodawcom, którzy zawarli umowę o kształcenie młodocianego pracownika, dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu i zdania odpowiedniego egzamin. Wskazując na stan faktyczny sprawy, organ II instancji stwierdził, że K. D. złożyła w dniu [...] lipca 2020 r. wniosek (datowany na [...] lipca 2020 r.) o dofinansowanie kształcenia młodocianego pracownika W. G., natomiast młodociana uczennica zdała egzamin przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w P. w dniu [...] marca 2020 r. Wobec tego Kolegium uznało, że ostateczny termin do złożenia wniosku upływał w dniu [...] czerwca 2020 r. Organ odwoławczy zauważył również, że termin do złożenia wniosku o dofinansowanie kształcenia młodocianych pracowników jest terminem prawa materialnego, zatem nawet małe uchybienie (przekroczenie) terminu skutkuje negatywnym rozpatrzeniem wniosku; termin do złożenia przedmiotowego wniosku jest przy tym terminem nieprzywracalnym. Poza tym stwierdził, że "zawieszenie biegu terminu dotyczącego terminów procesowych w związku z COVID-19, nie obejmowało materialnych czynności określonych w przepisach prawa materialnego – w przedmiotowej sprawie [czynności podejmowanych] w terminach określonych w ustawie Prawo oświatowe". K. D. w skardze na decyzję Kolegium wniosła o uchylenie tego orzeczenia i przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, ponieważ odmowa przyznania dofinansowania narusza słuszny interes strony oraz zasady współżycia społecznego. W uzasadnieniu skargi strona podnosząc, że dołożyła wszelkich starań, aby złożyć wniosek w terminie, skupiła się na przedstawieniu powodów, dla których wniosek ten złożyła dopiero [...] lipca 2020 r. Kolegium w odpowiedzi na skargę podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpozna na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. (aktualnie: Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.). Przedmiotowa sprawa została uprzednio skierowana do rozpoznania w takim trybie, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie odpowiedniego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] grudnia 2020 r. i [...] sierpnia 2021 r. (k. 1v i 29 akt sąd.). Strony zostały powiadomienie o powyższym i Sąd zapewnił im możliwość wypowiedzenia się w sprawie. Omawiana regulacja stanowi lex specialis względem ogólnych zasad określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, z późn. zm.) – dalej: p.p.s.a. Pozwala na odstępstwo od ujętej w art. 10 i art. 90 p.p.s.a. zasady jawnego rozpoznania spraw (na rozprawie). W następnej kolejności warto zauważyć, że zgodnie z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy (na podstawie akt sprawy) i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Podstawę prawną rozstrzygnięcia organów orzekających stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (aktualnie Dz.U. z 2021 r., poz. 1082). Przepis art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego przewiduje, że pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca spełnia warunki określone w pkt 1 (w zakresie kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych), a młodociany pracownik (pkt 2) ukończył naukę zawodu i zdał – w zależności od statusu pracodawcy – odpowiedni egzamin: czeladniczy (lit. a) bądź zawodowy (lit. b), względnie młodociany pracownik (pkt 3) ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1. Z kolei zgodnie z art. 122 ust. 7 Prawa oświatowego dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Do wniosku należy dołączyć: 1) kopie dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1; 2) kopię umowy o pracę z młodocianym pracownikiem zawartej w celu przygotowania zawodowego; 3) kopię odpowiednio dyplomu, certyfikatu lub świadectwa, potwierdzającego zdanie egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, albo zaświadczenie potwierdzające zdanie tego egzaminu. Nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, że K. D. w dniu [...] lipca 2020 r. złożyła wniosek o przyznanie przedmiotowego dofinansowania w związku z zatrudnieniem młodocianego pracownika (W. G.), który w dniu [...] marca 2020 r. zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje w zakresie prowadzenia sprzedaży (dokumenty dołączone do wniosku). Okoliczności te znajdują swoje potwierdzenie w aktach administracyjnych. Nie budzi zatem sporu, że to ostatnie zdarzenie jest faktem prawnym, który powinien być wzięty pod uwagę przy ocenie zachowania warunku, o którym mowa w art. 122 ust. 7 Prawa oświatowego. Termin określony w art. 122 ust. 7 Prawa oświatowego jest zawitym terminem prawa materialnego i jako taki nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym też względzie stanowisko organów było trafne. Tego rodzaju termin ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych, a jego skuteczny upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożliwość jego realizacji. Materialna przesłanka w postaci dochowania przez pracodawcę trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku stanowi warunek skutecznego dochodzenia żądania, a uchybienie tego terminu skutkuje odmową przyznania dofinansowana (por. wyroki NSA z dnia 16 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 95/09 i 6 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 2253/12 oraz wyrok NSA z dnia 30 października 2009 r. sygn. akt I OSK 85/09 – dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rzecz jednak w tym, że w przedmiotowej sprawie strona złożyła wniosek z zachowaniem ustawowego terminu, o którym mowa w art. 122 ust. 7 Prawa oświatowego. Wskazany w tym przepisie trzymiesięczny termin, w dniu wniesienia przedmiotowego wniosku, tj. [...] lipca 2020 r., jeszcze nie upłynął. Wynikało to przepisów prawa materialnego, których organy nie wzięły pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy. Organy nie dostrzegły bowiem, że w tej sprawie nastąpiło wstrzymanie biegu terminu materialnoprawnego (termin ten nie rozpoczął swojego biegu) na podstawie art. 15zzr ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm. – dalej: ustawa o COVID-19). Przywołany przepis wszedł w życie w dniu 31 marca 2020 r. (został dodany przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. – Dz.U. z 2020 r., poz. 568), jednak wywołał skutek wsteczny, gdyż wyraźnie wskazał zakres jego stosowania stanowiąc, że "w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19" bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów – m.in. do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obwiązki (pkt 2) oraz terminów zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony (pkt 5) – nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Organ I instancji wprawdzie wskazał na przepis art. 15zzr ustawy o COVID-19, jednak nietrafnie uznał, że dotyczy on zawieszenia biegu terminów do dokonania czynności procesowych, a nie czynności określonych w przepisach prawa materialnego. Błąd ten powielił również organ odwoławczy, nie dostrzegając, że kwestie wstrzymania biegu terminów procesowych i sądowych zostały uregulowane w odrębnym przepisie art. 15zzs tej ustawy, który wszedł w życie w tym samym czasie, co przepis art. 15zzr. Idąc dalej, należy wyjaśnić, że stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał w Polsce już od dnia [...] marca 2020 r. (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego – Dz.U. z 2020 r., poz. 433). Stan epidemii obowiązuje zaś od dnia [...] marca 2020 r. (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz.U. z 2020 r., poz. 491). Dlatego też, mimo że przepisy art. 15zzr i art. 15zzs ustawy o COVID-19 weszły w życie 31 marca 2020 r., to ustawodawca w sposób wyraźny określił w nich, że skutek w postaci wstrzymania (nierozpoczęcia) biegu terminów, jak i zawieszenia biegu terminów już rozpoczętych obowiązuje w okresie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Natomiast zgodnie z art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r., poz. 875) z dniem 16 maja 2020 r. uchylone zostały przywołane przepisy art. 15zzr i art. 15zzs ustawy o COVID-19 z jednoczesnym wprowadzeniem, na podstawie art. 68 ust. 6 i 7 ustawy zmieniającej, siedmiodniowego terminu, po którym terminy wstrzymane rozpoczynają swój bieg, zaś zawieszone biegną dalej. Mając zatem na uwadze to, że ustawa zmieniająca z dnia [...] maja 2020 r. weszła w życie dnia [...] maja 2020 r. (art. 76 tej ustawy), ustanie przyczyny powodującej wstrzymanie rozpoczęcia, jak i zawieszenia biegu terminów, o których mowa w art. 15zzr i art. 15zzs, nastąpiło z dniem [...] maja 2020 r. Oznacza to, że od dnia [...] maja 2020 r. zaczęły biec terminy, które zostały wstrzymane, tj. nie rozpoczęły swojego biegu przed dniem ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, zaś terminy zawieszone rozpoczęły swój dalszy bieg (por. stanowisko NSA w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2020 r. sygn. akt I FZ [...], dostępnym jw.). W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na treść art. 15zzr ust. 1 ustawy o COVID-19 i przepisów ustawy zmieniającej z dnia [...] maja 2020 r., trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o dofinansowanie, o którym mowa w art. 122 ust. 7 Prawa oświatowego, rozpoczął swój bieg dopiero z dniem [...] maja 2020 r. W konsekwencji, w dniu [...] lipca 2020 r. – tj. w dacie złożenia wniosku o dofinansowanie – termin ten jeszcze nie upłynął, zatem nie doszło do jego uchybienia. Skarżąca złożyła przedmiotowy wniosek w terminie. Tak samo należałoby ocenić sytuację nawet w razie przyjęcia – do czego jednak w ocenie Sądu nie ma dostatecznych podstaw – że skutek wstrzymania lub zawieszenia biegu terminu należy odnosić do daty [...] marca 2020 r., tj. wejścia w życie przepisu art. 15zzr ustawy o COVID-19. W takim wypadku bieg terminu do złożenia wniosku, liczony od [...] marca 2020 r. (daty zdania odpowiedniego egzaminu przez młodocianego pracownika), uległby zawieszeniu już [...] marca 2020 r., a rozpoczął swój dalszy bieg [...] maja 2020 r. W każdym z wariantów uprawnione jest przyjęcie, że [...] lipca 2020 r. (data złożenia wniosku) termin ten nie upłynął. Podsumowując, należy stwierdzić, że po stronie organów doszło do oczywistego błędu w wykładni i zastosowaniu przepisów prawa materialnego, tj. art. 15zzr ust. 1 ustawy o COVID-19 w związku z przepisami ustawy zmieniającej z dnia [...] maja 2020 r oraz art. 122 ust. 1 i 7 Prawa oświatowego. Na skutek tych uchybień został wadliwie ustalony stan faktyczny co do ustalenia początkowej daty, od której należy liczyć termin 3 miesięcy na złożenie wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika. W konsekwencji, organy błędnie przyjęły, że skarżąca w dniu [...] lipca 2020 r. złożyła przedmiotowy wniosek z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 122 ust. 7 Prawa oświatowego. To z kolei stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wszystko to niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy, skoro doprowadziło do odmowy przyznania dofinansowania. Stwierdzone uchybienia uzasadniały zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. i uchylenie obydwu wydanych w tej sprawie decyzji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rzeczą organów będzie merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącej (o ile spełnia wymogi procesowe) z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku. Wniosek ten został bowiem złożony z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 122 ust. 7 Prawa oświatowego. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie powołanych przepisów orzekł jak w pkt I sentencji. O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 w związku z art. 210 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonych przez skarżącą kosztów sądowych (wpis od skargi w kwocie [...]zł).