II SA/Po 919/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2010r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2009r. nr [...] II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W. Batorowicz /-/ J. Szaniecka /-/ B. Drzazga Po rozpatrzeniu wniosku K. B., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P., Kierownik Zespołu ds. Realizacji Świadczeń Rodzinnych nr [...] [...] Centrum Świadczeń Rodzinnych decyzją z dnia [...] 2009 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki K. K. W uzasadnieniu organ, powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych, podał, iż z dokumentów przedłożonych przez stronę wynika, iż od dnia [...] października 2008 r. strona posiada uprawnienie do pobierania renty rodzinnej przyznanej po zmarłym ojcu K. K. przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w P. (decyzja z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...]), w związku z tym brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła wnioskodawczyni podając, iż jako osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego oraz innych zasiłków stałych, a jak wynika z przedłożonych dokumentów renta w kwocie [...] zł po zmarłym ojcu została przyznana jej córce K. K. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych i wskazując, iż z akt sprawy wynika, że decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2008 r. przyznano wdowie (K. B.) i dzieciom (M. K. i K. K.) rentę rodzinną po zmarłym T. K. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, iż wnioskodawczyni jako osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej. Zdaniem organu kluczowe dla niniejszej sprawy jest określenie, czy renta rodzinna przyznana wnioskodawczyni jest "rentą", o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która to ustawa nie definiuje tego pojęcia. W ocenie Kolegium użyte w tym przepisie pojęcie "renta" należy interpretować zgodnie z art. 4 pkt 11 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), zgodnie z którym określenie renta oznacza "rentę z tytułu niezdolności do pracy i rentę rodzinną". Skoro pojęcie renta użyte w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy interpretować jako rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz rentę rodzinną, to w konsekwencji, w obliczu obowiązujących przepisów w sprawie, brak podstaw do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnioskodawczyni zarzuciła zaskarżonej decyzji sprzeczność ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę wydania decyzji, z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez niezasadne przyjęcie, że decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2008 r. rentę rodzinną po zmarłym T. K. przyznano między innymi skarżącej K. B., oraz błędne ustalenie, iż skarżąca jest wdową po T. K., podczas gdy małżeństwo skarżącej z T. K. zostało rozwiązane przez Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia [...] 2000 r. sygn. akt [...]. Ponadto strona zarzuciła: błędne zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do jej sytuacji, w której jako osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem nie ma ustalonego prawa do świadczeń wymienionych w tym przepisie; naruszenie art. 29 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r. poprzez przyjęcie, że uprawnioną do renty rodzinnej po zmarłym jest także była żona zmarłego, podczas gdy katalog osób uprawnionych do renty rodzinnej nie wymienia tam byłego małżonka zmarłego. Do skargi zostały dołączone kserokopie dokumentów na potwierdzenie argumentacji przedstawionej przez stronę. Przy tak określonych zarzutach, rozwiniętych w uzasadnieniu, strona domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenia kosztów postępowania. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej "odrzucenie" (jeżeli brak formalny skargi w postaci braku podpisu strony na skardze, nie zostanie uzupełniony). Ponadto organ podniósł, iż dowody dołączone do skargi wskazują, że odmowa przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych była nieuzasadniona, w związku z powyższym organ rozważa wydanie decyzji w trybie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jednak nie jest to możliwe przed uzupełnieniem przez stronę podpisu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Strona uzupełniła w postępowaniu wyżej wskazany brak formalny skargi. Do dnia wyrokowania przez tutejszy Sąd, organ odwoławczy nie wydał w sprawie deczyji autokontrolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. W ocenie Sądu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), to jest z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1, art. 75 § 1 i art. 80 kpa. Organ administracji publicznej kierując się zasadą praworządności i prawdy obiektywnej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 7 i art. 77 § 1 kpa) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 kpa) i w ten sposób ustalić stan faktyczny sprawy, który może być następnie poddany ocenie prawnej. Art. 75 kpa z kolei stanowi, iż co do zasady jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być jednak dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Nadto ustalenia faktyczne i ocena dowodów winny być zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 kpa). W tym wypadku organy obydwu instancji nie dość wnikliwie zapoznały się z przedłożonymi przez stronę dokumentami i w konsekwencji błędnie ustaliły stan faktyczny, przy tym nie skorzystały z innych możliwości dowodowych celem wyjaśnienia stanu faktycznego - istotnych okoliczności sprawy. Skarżąca w odwołaniu zaprzeczyła, iżby posiadała uprawnienie do renty rodzinnej, gdyż jako osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym nie ma ustalonego prawa do tego świadczenia, a z przedłożonych dokumentów wynika, że renta po zmarłym ojcu została przyznana jej córce K. K. Z kolei w skardze do tutejszego Sądu wnioskodawczyni podniosła, iż błędne jest ustalenie, że skarżąca jest wdową po T. K., bowiem jej małżeństwo z T. K. zostało rozwiązane przez Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia [...] 2000 r. sygn. akt [...]. Ponadto oświadczyła, iż jako osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem nie ma ustalonego prawa do świadczeń wymienionych w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Swoje twierdzenia skarżąca poparła dołączonymi do skargi kserokopiami dokumentów. W ocenie Sądu zawarte w aktach decyzje Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego: z dnia [...] listopada 2008 r. znak [...] przyznająca od dnia [...] października 2008 r. rentę rodzinną po zmarłym T. K. i z dnia [...] grudnia 2008 r. znak [...] zmieniająca powyższą decyzję, jak i decyzja z dnia [...] marca 2009 r. znak [...] ustalająca nową wysokość renty zostały skierowane do K. B. Decyzje te nie wskazują imiennie, iż to właśnie stronie jako wdowie po zmarłym T. K. - ojcu dzieci: M. K. i M. K. przysługuje przedmiotowe świadczenie. Decyzja przyznająca rentę rodzinną jako osoby uprawnione wymienia bez wskazania imienia i nazwiska wdowę po T. K. oraz imiennie wyżej wskazane dzieci (ówcześnie małoletnie: M. urodzony [...] 2008 r., K. urodzona [...] 1992 r.). Trafnie skarżąca wskazała, iż z decyzji rentowej (zmieniającej rentę rodzinną) z dnia [...] grudnia 2008 r. wynika, iż osobom uprawnionym zostało przyznane jedno świadczenie w łącznej kwocie [...] zł, wskazując, iż dla jednej uprawnionej wynosi [...] zł. To istotnie zdaje się wskazywać, iż rentę rodzinną przyznano dwóm osobom, to jest imiennie wskazanym w decyzji dzieciom zmarłego T. K. i nie doszło do konkretyzacji wdowy po zmarłym. Wobec zaniechania przez organy obydwu instancji wyjaśnienia podstawowych okoliczności sprawy, to jest czy skarżąca jest wdową po T. K. oraz w jakim charakterze i w jakiej wysokości pobierała rentę rodziną przyznaną decyzją rentową z dnia [...] listopada 2008 r., to jest czy jako wdowa po T. K. i jako opiekun prawny córki K. K., czy też tylko jako opiekun prawny dziecka (rodzic), obydwie wydane w sprawie decyzje nie mogą się ostać w obrocie prawnym. Przedłożone przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym dokumenty, oraz inne dokumenty, na które strona powołała się w skardze (wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w P. oraz pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w P.), ewentualnie wsparte innymi dowodami pozwolą organom na prawidłowe ustalenie istotnych okoliczności sprawy, a w konsekwencji na rozstrzygnięcie co do tego, czy skarżąca korzysta z któregoś ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139 z 2006r., poz. 992 ze zm.) i załatwienie sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, iż sąd administracyjny nie może zastępować organów administracyjnych w ocenie materiału dowodowego i przeprowadzania (uzupełniania) postępowania dowodowego. Uzupełniające postępowanie dowodowe z dokumentów sąd może przeprowadzić z urzędu lub na wniosek stron jedynie jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości dla rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Okoliczności sprawy jednoznacznie wskazywały na naruszenie przepisów postępowania, a przedłożone przez stronę dokumenty powinny być uwzględnione w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym w celu poczynienia podstawowych ustaleń faktycznych. Należy przypomnieć, że sąd administracyjny jedynie kontroluje pod względem zgodności z prawem działanie organów administracyjnych, nie zaś je zastępuje w rozstrzyganiu spraw (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2009 r. sygn. I OSK 558/09 i z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. akt II OSK 12/06 oraz z dnia 20 grudnia 2006r. sygn. akt I FSK 259/06 dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z tych wszystkich powodów rzeczą zasadną było uwzględnienie skargi i uchylenie obydwu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią wyżej przedstawione rozważania i przeprowadzą wnikliwe postępowanie dowodowe celem ustalenia istotnych okoliczności sprawy, które następnie poddadzą ocenie prawnej. Wobec błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, dla rozstrzygnięcia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie miały znaczenia zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji (pkt I). Orzeczenie o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji znajduje swoje oparcie w treści art. 152 p.p.s.a. (pkt II). /-/ W. Batorowicz /-/ J. Szaniecka /-/ B. Drzazga