II SA/Po 958/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 03 czerwca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosków R. G. i R. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. G., R. G. i R. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2015r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o udzieleniu pozwolenia na użytkowanie budynku gospodarczego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K.Witkowicz-Grochowska Skarżący R. G. i R. G. w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej wnieśli o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wnioskach złożonych na formularzach PPF skarżący wskazali, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczyli, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwójką małoletnich dzieci. Posiadają udziały we własności nieruchomości w postaci drogi, rów, której całość stanowi [...] m². Oświadczyli, że nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych czy wierzytelności oraz innych wartościowych ruchomości poza samochodem osobowym o wartości [...]zł. Skarżący podali, że oboje utrzymują się z działalności gospodarczej oraz z umowy o pracę w Spółce A Sp.j. w łącznej wysokości około [...] zł. W części dotyczącej stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków wskazali, że koszty utrzymania wraz z wyżywieniem wynoszą około [...] zł, a opłaty za media i mieszkanie wynoszą [...] zł. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm., dalej "p.p.s.a."), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a takimi osobami w niniejszej sprawie są skarżący) następuje, gdy wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawców wynika, że skarżący nie mają dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów skargi kasacyjnej. Z oświadczeń skarżących zawartych we wnioskach o prawo pomocy wynika, że utrzymują się z deweloperskiej działalności gospodarczej oraz z wynagrodzenia z tytułu umów o pracę. Uzyskiwane przez nich dochody netto pozwalają na pokrycie wszystkich koniecznych kosztów utrzymania skarżących i rodziny, skoro nie podali, że mają jakieś zaległości w tych płatnościach. Z istoty prawa pomocy wynika, że z pomocy państwa w tym zakresie skorzystać może tylko strona, która po zaspokojeniu koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponuje już żadnymi wolnymi środkami. Sytuacja finansowa i majątkowa skarżących tymczasem nie zalicza ich do grona takich osób i są w stanie wygospodarować łącznie z pozostałym skarżącym kwotę 100 zł. Podkreślić należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinni w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów postępowania sadowego (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nadto dysponują majątkiem, z którego może pozyskać dodatkowe środki celem ich przeznaczenia na poniesienia kosztów sądowych. Posiadają udziały we własności nieruchomości, które mogą być przedmiotem obrotu i stanowią źródło dodatkowego dochodu poprzez ich sprzedaż. Z tego względu posiadanie nieruchomości stanowi negatywną przesłankę przyznania prawa pomocy. Zauważyć należy, że skarżący dotychczas ponosili koszty sądowe zainicjowania skargi w wysokości 200 zł oraz za uzasadnienie wyroku (100 zł). Aktualnie wymagana opłata od skargi kasacyjnej stanowi połowę wpisu od skargi, zatem jej wysokość (100 zł) nie uzasadnia zwolnienia od tej opłaty. Co więcej skarżący są zobowiązani do ponoszenia kosztów sądowych wspólnie z trzecim skarżącym i to w sposób solidarny. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K.Witkowicz-Grochowska