II SAB/Po 10/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 07 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. D. na przewlekłość Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w przedmiocie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy p o s t a n a w i a odrzucić skargę /-/ I. Paluszyńska A. D. (dalej jako Skarżący) pismem z dnia 24 marca 2014 r. (data nagłówkowa pisma) wystąpił ze skargą na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych[...] – w sprawie z wniosku o rentę z dnia [...] sierpnia 2013 r. oraz w sprawie z wniosku o rentę z dnia [...] sierpnia 2013 r. Skarga została zaadresowana do Sądu Okręgowego [...] i oddana w ww. Inspektoracie ZUS w dniu [...] września 2014 r. Skarga została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w dniu 17 listopada 2015 r. (data prezentaty) i zarejestrowana pod sygn. akt II SAB/Po 126/15. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. akt II SAB/Po 126/15 WSA w Poznaniu odrzucił ww. skargę Skarżącego. Sąd wskazał, że skarga nie należy do właściwości sądu administracyjnego; stosownie do art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 101, z późn. zm. - zwanej dalej k.p.c.) sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosownie do przepisu art. 2 k.p.c. powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Postanowienie stało się prawomocne. Pismem z dnia 18 listopada 2015 r. Skarżący wystąpił do WSA w Poznaniu, za pośrednictwem ZUS w [...] z pismem; napisał, że w trybie art. 37 k.p.a. skarży naruszenie prawa strony do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez organ administracji państwowej, w sprawie nierozpoznania Jego skargi na bezczynność ZUS [...] z dnia [...] września 2014 r., a dotyczącej wniosku o rentę z dnia [...] sierpnia 2013 r. Pismo zostało przekazane Sądowi przez pełnomocnika ZUS razem z aktami do sprawy IV SAB/Po 126/15. Pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. adresowanym do ZUS Skarżący zażądał nadania biegu skardze z dnia 18 listopada 2015 r. to jest nadania odrębnego biegu i nie mieszania ze skargą z dnia [...] września 2014 r. Pismo zostało przekazane Sądowi w dniu 15 stycznia 2016 r. (data prezentaty). Wykonując zarządzenie sędziego sprawozdawcy w sprawie o sygn. akt II SAB/Po 126/15, z dnia 27 stycznia 2016 r., skarga z dnia [...] listopada 2015 r. została zarejestrowana jako nowa skarga. Pełnomocnik ZUS, przekazując ww. pismo – skargę z dnia [...] listopada 2015 r. poinformował Sąd, że Skarżący był informowany przez organ rentowy odrębnym pismem, że jego skarga została skierowana do Sądu. Stanowisko to powtórzył w piśmie z dnia 11 stycznia 2016 r. przekazując żądanie Skarżącego o uznaniu pisma z dnia 18 listopada 2015 r. za samodzielną skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga (pismo z dnia 18 listopada 2015 r.) Skarżącego podlega odrzuceniu z tych samych powodów i na tej samej podstawie prawnej co skarga odrzucona w sprawie II SAB/Po 126/15. Normy kształtujące podstawy systemu sądownictwa, zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zakładają określenie właściwości sądów administracyjnych przez ustawodawcę w sposób pozytywny. Zgodnie bowiem z art. 175 ust. 1 ustawy zasadniczej, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne. Ustrój i właściwość sądów i postępowanie przed nimi określają ustawy (art. 176 ust. 2). Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177). Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej (art. 184). Ostatnią z powołanych norm konstytucyjnych ustawodawca rozwinął w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Zasadę pozytywnego określenia właściwości sądów administracyjnych konkretyzują w głównej mierze przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.). W pierwszej kolejności należy powołać art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem – w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4 p.p.s.a., tj. mających za przedmiot: (1) decyzje administracyjne; (2) postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; (3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; (4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. (dodanym od 15 sierpnia 2015 r.) kontrola ta obejmuje także bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1–3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Z kolei, zgodnie z art. 3 § 3 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Pozytywne określenie właściwości oznacza, że dopuszczalna jest skarga do sądu administracyjnego tylko na prawne formy działania organów administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-8 p.p.s.a. oraz w sytuacjach przewidzianych przez ustawy szczególne, z zastrzeżeniem wynikającym z art. 5 p.p.s.a. Skarga na inne formy działania jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 lub 6 p.p.s.a., oczywiście ze szczególnym uwzględnieniem prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz powołanej już zasady domniemania właściwości sądów powszechnych (art. 177 Konstytucji). Ze skargi jednoznacznie wynika, że Skarżący zarzuca bezczynność i przewlekłość postępowania Dyrektorowi oddziału ZUS – w sprawie o rentę. W związku z tym wskazać trzeba, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 101, z późn. zm. - zwanej dalej k.p.c.) sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosownie do przepisu art. 2 k.p.c. powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Katalog spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętych właściwością sądów powszechnych, określają przepisy art. 476 § 2 i 3 k.p.c., które wskazują, że są to sprawy dotyczące ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent, innych świadczeń w sprawach, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Analogiczne unormowanie zawiera również art. 180 § 2 k.p.a., stanowiący, że przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych, o zaopatrzeniach emerytalnych i rentowych, o funduszu alimentacyjnym, a także sprawy wynikające z przepisów o innych świadczeniach wypłacanych z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne. Z powyższymi przepisami proceduralnymi koresponduje art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121), zwanej dalej ustawą, stanowiący, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, 2) przebiegu ubezpieczeń, 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji organu Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Co istotne, zgodnie z ust. 3 art. 83 ww. ustawy odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Nie ulega wątpliwości, że sądem o którym mowa w tych przepisach jest sąd powszechny, nie zaś sąd administracyjny. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych nie podlegają kognicji sądów administracyjnych ( tak NSA w postanowieniu z 16.01.2013r., I OSK 3103/12, wyrok WSA we Wrocławiu z 27.02.2015r., IV SAB/Wr 13/15) Mając powyższe na względzie uznać należało, że analizowana skarga nie należy do właściwości sądu administracyjnego i podlega odrzuceniu, tak jak skarga zarejestrowana pod sygn. akt II SAB/Po 126/15, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co orzeczono w sentencji. Sąd zaznacza, że podziela pogląd dotyczący przesłanki odrzucenia skargi wskazanej w art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a., że nie można przyjąć, że sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami została już prawomocnie osądzona, jeżeli skarga została odrzucona prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego, ponieważ orzeczenie takie oznacza jedynie, że sąd sprawy nie rozpoznawał z powodu jej niedopuszczalności (M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, 3. wydanie. Warszawa 2015, s. 363 i wskazana tam literatura i orzecznictwo). /-/ s. I. Paluszyńska