II SAB/Po 93/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2013 r. sprawy ze skargi M. F. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w O. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. zobowiązuje Prezesa Sądu Rejonowego w O. do załatwienia wniosku M. F. z dnia (...) w terminie 14 dni od dnia wpływu do siedziby Sądu Rejonowego w O. odpisu prawomocnego wyroku tutejszego Sądu, II. stwierdza, że bezczynność organu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, III. zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego w O. na rzecz skarżącego kwotę (...) zł (...) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Złożonym za pomocą poczty elektronicznej wnioskiem z dnia (...) czerwca 2013 r. M. F. zwrócił się do Prezes Sądu Rejonowego w O. o udzielenie informacji publicznej "poprzez wykonanie ksero z listów przewodnich jakiekolwiek wpłynęły do SR od Prokuratora Rejonowego w P. A. U. [też referenta sprawy od maja 2012 r.] po dniu (...) września 2012 r. A tyczących nazwisk poszkodowanych: M. W. – F. lub M. F.. Jeżeli zostały złożone już akta w SR, to proszę uprzejmie też o ksera z okładek takowych akt". Wnioskodawca zwrócił się o przesłanie powyższych informacji drogą elektroniczną, wskazując równocześnie, że w przypadku, gdyby nie było to możliwe, może on stawić się osobiście w siedzibie Sądu i dokonać wglądu w akta sprawy oraz wykonać kopie samodzielnie. Pismem z dnia (...) lipca 2013 r. Prezes Sądu Rejonowego poinformował M. F., że uwzględnienie jego wniosku nie jest możliwe w trybie przepisów ustawy z dnia 06 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2001 r. Nr 112, poz. 1198 ze zm.), gdyż zgodnie z art. 1 ust. 2 powołanej powyżej ustawy, jej stosownie jest wyłączone, jeżeli informacje objęte wnioskiem podlegają udostępnieniu na podstawie innych przepisów. Ponieważ jego wniosek w całości odnosi się do informacji zawartych w aktach spraw Sądu Rejonowego w O. o sygnaturach (...),(...) (w których postępowanie zostało już zakończone) oraz (...) (w której postępowanie jest w toku), wnioskodawca, jako strona postępowania, ma zapewniony dostęp do akt sprawy w oparciu o przepisy Rozdziału 17 ustawy z dnia 06 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ze zm., dalej K.p.k.). I tak, w świetle art. 156 – 159 K.p.k. może on w każdym czasie przeglądać akta, czynić z nich odpisy, fotografować je, skanować, a także uzyskać ich uwierzytelnione kopie. W dalszej części pisma wyjaśniono, że w przypadku spraw o sygnaturach (...) oraz (...) w Sądzie pozostaje jedynie ich część sądowa, zaś akta główne postępowań przygotowawczych, których sprawy te dotycząc zostały zwrócone właściwym prokuratorom, odpowiednio w Prokuraturze Rejonowej w P. oraz Prokuraturze Rejonowej w O. M. F. wniósł w dniu (...) lipca 2013 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w przedmiocie bezczynności Prezesa Sądu Rejonowego w zakresie udzielenia informacji publicznej, podnosząc, że zwracał się do Prezesa jedynie do przedstawienie zewnętrznych okładek spraw. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił również motywy swojego działania wskazując na nieprawidłowości w działaniu organów prokuratury oraz Sądu Rejonowego w O. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w O. podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia bezczynności Prezesa Sądu Rejonowego w O. w przedmiocie udzielenia skarżącemu informacji publicznej. Rozpoznając przedmiotową sprawę należy w pierwszej kolejności wskazać, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa, o ile odnosi się do faktów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 03 września 2007 r., sygn. akt IV SAB/Gl 28/07, Baza NSA). Równocześnie, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt. 4 lit. a ustawy o dostępie do informacji publicznej, udostępnieniu, na zasadach określonych w powołanej powyżej ustawie, podlega informacja publiczna m.in. o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść aktów administracyjnych i innych rozstrzygnięć. Podmiotami obowiązanymi do jej udzielenia są natomiast organy władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej). Przepis art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej precyzuje, że udzielenie informacji publicznej powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. W powyższym terminie organ, do którego złożono wniosek, jest obowiązany do dokonania czynności materialno-technicznej, jaką jest udzielenie informacji publicznej lub też wydania decyzji administracyjnej o odmowie udzielenia informacji publicznej albo o umorzeniu postępowania w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 powołanej powyżej ustawy, przy czym sama odmowa udostępnienia informacji publicznej odnosi się jedynie do sytuacji, gdy przedmiotem postępowania jest informacja publiczna w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w kontekście ustawy o dostępie do informacji publicznej bezczynność w zakresie jej udzielenia ma miejsce wówczas, gdy w prawnie określonym terminie, podmiot zobowiązany do udzielenia informacji nie udzielił jej, nie wydał decyzji o odmowie jej udzielenia, nie wyjaśnił przyczyn braku możliwości udostępnienia informacji, nie poinformował pisemnie wnioskodawcy, że nie posiada żądanej informacji lub, jeśli objęta wnioskiem informacja nie ma charakteru informacji publicznej, nie powiadomił pisemnie wnioskodawcy o tym fakcie. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się również pogląd, że skargę na bezczynność organu w postępowaniu o udzielenie informacji publicznej można złożyć nie tylko wobec "milczenia" organu, ale również w sytuacji, w której powstał spór między wnioskodawcą, a adresatem wniosku, co do charakteru żądanej informacji oraz co do zasad i trybu jej udostępnienia. W przedmiotowej sprawie Prezes Sądu Rejonowego w O. uznał, że informacja, o udzielenie której wnioskuje skarżący, nie może być mu udzielona w trybie określonym przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej, lecz na zasadach określonych w K.p.k., dotyczących dostępu do akt sprawy. Stanowisko powyższe uznać należało za błędne. Bezsprzecznie Prezes Sądu Rejonowego, jako podmiot, który kieruje sądem i reprezentuje go na zewnątrz, mieści się w pojęciu organu władzy publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2004 r., sygn. akt II SAB/Po 58/04, Baza NSA). Zwraca bowiem uwagę fakt, że w ustawie o dostępie do informacji publicznej z pojęciem organów władzy publicznej utożsamiono wszystkie organy administracyjne funkcjonujące w istniejącym aparacie władzy, a także te podmioty, których w sensie organizacyjnym nie zalicza się do administracji, a które są powołane w drodze ustawy do organizacji i realizacji zadań publicznych (por. M. Jabłoński, K. Wygoda, Ustawa o dostępie do informacji publicznej - komentarz, Wrocław 2002, powołany za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06 marca 2008 r. sygn. akt OSK 1918/07, Baza NSA). Zgodnie z art. 1 § 2 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 427 ze zm.) sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie nienależącym do sądów administracyjnych, sądów wojskowych oraz Sądu Najwyższego oraz wykonują inne zadania z zakresu ochrony prawnej, powierzone w drodze ustaw. Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, że sądy powszechne realizują zadania publicznej, o jakich mowa w art. 61 ust. 1 Konstytucji RP i art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, a organem właściwym do udzielenia informacji publicznej jest prezes sądu. Jak wskazuje analiza pisma Prezesa Sądu Rejonowego w O. z dnia (...) lipca 2013 r. utożsamia on uregulowany przepisami K.p.k. dostęp do akt postępowań sądowych (zarówno zakończonych, jak i toczących się), z realizacją prawa do informacji publicznej, jaką jest możliwość uzyskania informacji o niektórych dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Niewątpliwie, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 października 2009 r. sygn. akt I OSK 714/09 (Baza NSA), akta (sądowe, administracyjne) jako zbiór różnego rodzaju informacji, to jest takich, które są informacja publiczną i takich, które jej nie stanowią, nie są w całości informacją publiczną i nie powinny być co do zasady w całości udostępniane na zasadach określonych w ustawie od dostępie do informacji publicznej. Określone w art. 3 ust. 1 pkt. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej prawo do uzyskania informacji w postaci wglądu do dokumentów urzędowych, nie jest równoznaczne z "wglądem do akt sprawy", czy też z "prawem przeglądania akt sprawy". W konsekwencji dostęp do akt spraw prowadzonych przed organami państwa pozostaje poza regulacją ustawy o dostępie do informacji publicznej. W przedmiotowej sprawie oznaczało to, że dostęp do całych akt spraw toczących się przed Sądem Rejonowym w O. mógł być realizowany jedynie w trybie określonym w przepisach K.p.k. Jednakże już w przypadku spraw zakończonych przepisy K.p.k. nie miały zastosowania, gdyż jak przyjmuje się powszechnie w orzecznictwie, zasady określone w przepisach postępowania karnego nie znajdują zastosowania do postępowań już zakończonych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 04 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 7/13, Baza NSA). Równocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej znajdują zastosowanie nie tyle w zakresie dostępu do akt (wyodrębnionego zbioru dokumentów i innych nośników różnorodnego rodzaju informacji co do zasady mającego na celu utrwalenie przebiegu postępowania) postępowań karnych, lecz w zakresie dostępu do informacji publicznej (o działaniu organu władzy publicznej w tej konkretnej sprawie), w tym do poszczególnych dokumentów będących nośnikami informacji publicznej zawartych w aktach tego postępowania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1113/04 i z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1918/07, Baza NSA). Podkreślić bowiem należy, że to nie tyle akta postępowania jako całość, lecz właśnie zawarte w tych aktach nośniki informacji publicznej stanowią źródło informacji o działaniu organów władzy publicznej. W związku z tym na podstawie danych zawartych w takich aktach może być udzielona informacja publiczna, co nie jest równoznaczne z obowiązkiem udostępnienia całości akt postępowania. Powoduje to, że na zasadach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej mogą być udostępnione również niektóre dokumenty znajdujące się w aktach toczących się spraw. Co istotne, za informację publiczną uznaje się również okładki akt (por. powołany powyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 04 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 7/13, Baza NSA). Podjęte powyżej rozważania prowadzą do wniosku, że stanowisko Prezesa Sądu Rejonowego w O., przyjęte w piśmie z dnia (...) lipca 2013 r., byłoby prawidłowe, jedynie odnośnie toczącej się obecnie sprawy o sygn. (...), o ile skarżący zwróciłby się o zapewnieniu mu, w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej dostępu, do całych akt powyższej sprawy. Tymczasem analiza wniosku skarżącego z dnia (...) czerwca 2013 r. oraz skargi do sądu administracyjnego wskazuje, że skarżący zwrócił się do Prezesa o przesłanie informacji w postaci listów przewodnich, które wpłynęły do Sądu Rejonowego od Prokuratora Rejonowego w P. A. U. po dniu (...) września 2012 r., a dotyczących M. W. – F. lub M. F., a w przypadku, gdyby na ich podstawie zostały już założone akta w Sądzie, skarżący zwrócił się o udostępnienie ich okładek. Tym samym skarżący zwrócił się nie tyle o udzielenie mu informacji publicznej w postaci dostępu do akt sprawy, co dostępu do poszczególnych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W ocenie Sądu tak zakreślony przedmiot wniosku mieścił się w zakresie informacji publicznej określonej w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Tym samym uznać należało, że wobec braku udzielenia skarżącemu informacji publicznej w terminie określonym w art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, Prezes Sądu Rejonowego w O. pozostawał w bezczynności. Równocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że bezczynność organu nie wyczerpywała przesłanki rażącego naruszenia prawa (art. 149 § 1 zd. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zwraca uwagę fakt, że w terminie określonym przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej Prezes Sądu Rejonowego poinformował skarżącego, że nie udzieli mu informacji we wnioskowanym zakresie. Powyższe stanowisko, choć błędne, było wynikiem błędnej oceny faktycznej sprawy, co w ocenie Sądu, nie wyczerpuje przesłanki rażącego naruszenia prawa. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że złożony przez skarżącego w dniu (...) czerwca 2013 r. wniosek o udzielenie informacji publicznej został przesłany do organu drogą elektroniczną, przy czym nie został on przez skarżącego podpisany. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że w ustawie o dostępie do informacji publicznej brak jest wskazania jakichkolwiek wymagań formalnych wniosku, co powoduje, że może on przybrać każdą formę, o ile wynika z niego w sposób jasny co jest jego przedmiotem. W tym kontekście za wniosek pisemny uznać należy m.in. przesłanie zapytania pocztą elektroniczną i to nawet w sytuacji, w której do autoryzacji tego zapytania nie zostanie użyty bezpieczny podpis elektroniczny. Pogląd ten uzasadniony jest brakiem konieczności pełnego zidentyfikowania wnioskodawcy, a to z tego względu, że żądając udostępnienia informacji publicznej nie musi się on wykazać jakimkolwiek interesem prawnym lub faktycznym, aby informację taką otrzymać. Także cel ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz regulacja zawarta w jej art. 10 ust. 2, przewidująca że informacja publiczna, która może być niezwłocznie udostępniona, jest udostępniana w formie ustnej lub pisemnej bez pisemnego wniosku, uzasadnia wywód, iż postępowanie w sprawie udzielenia informacji publicznej jest odformalizowane i uproszczone. Z tego też względu brak autoryzowanego podpisu na wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie stanowi jego braku formalnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1277/08; z dnia 30 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1991/12; z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1013/12; oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Olsztynie z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 166/12; w Warszawie z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II SAB/Wa 450/12, Baza NSA). Stąd też uznać należało, że nadany w dniu (...) czerwca 2013 r. za pomocą poczty elektronicznej wniosek stanowił wniosek o udzielenie informacji publicznej podlegający rozpoznaniu na zasadach określonych w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej. Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że Przeze Sądu Rejonowego w O. pozostaje w bezczynności w przedmiocie udzielenia skarżącemu informacji publicznej w postaci listów przewodnich, które wpłynęły do Sądu Rejonowego od Prokuratora Rejonowego w P. A. U. po dniu (...) września 2012 r., a dotyczących M. W. – F. lub M. F., a w przypadku, gdyby na ich podstawie zostały już założone akta w Sądzie, udostępnienia ich okładek. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 149 § 1 orzekł jak w punkcie I sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.