III SA/Po 108/21

Dnia 10 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi Spółki A. w W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] grudnia 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 roku stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Sygn. akt III SA/Po [...] Uzasadnienie A. s.c. jako płatnik składek wnioskiem z [...] maja 2020 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za [...] 2020 roku wskazując na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy (FP), Fundusz Solidarnościowy (FS), Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) lub Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP) za osoby ubezpieczone za okres [...] 2020 r. Decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] ZUS [...] Oddział w P. na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm., dalej: ustawa COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej: usus) odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FS, FGŚP oraz FEP za okres od [...] 2020 r. W uzasadnieniu organ przywołał przepis art. 31zo ust. 1a ustawy COVID-19 i stwierdził, że z analizy zapisów na koncie płatnika w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że na dzień [...].02.2020 r. zgłoszono osoby wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego, natomiast nie zgłoszono żadnej osoby do ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji na podstawie złożonego wniosku nie przysługuje stronie prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r. Decyzję doręczono stronie [...] czerwca 2020 r. A. s.c. [...] lipca 2020 r. zwróciła się do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż przedmiotowe zwolnienie przysługuje jej na podstawie art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 odnoszącego się do płatników zgłaszających do ubezpieczenia społecznego do 10 ubezpieczonych. ZUS [...] Oddział w P. (z up. Prezesa ZUS) decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: Kpa) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 utrzymał w mocy decyzję z 16 czerwca 2020 r. W uzasadnieniu przytoczono treść przepisów art. 31zq ust. 3 i 8 oraz art. 138 § 1 pkt 2 i 3 Kpa, by wskazać, że ze złożonego [...] maja 2020 r. wniosku RDZ wynika, iż strona zwróciła się o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone za marzec – maj 2020 r. Z analizy zapisów na koncie płatnika w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że na dzień [...].02.2020 r. nie zgłoszono ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych. Ponadto spółka została wyrejestrowana ZUS ZWPA od [...].04.2020 r. Wskazano, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano błędną podstawę prawną, albowiem do stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie znajduje art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19. Stwierdzono jednocześnie, że ów błąd nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, a decyzja z [...] czerwca 2020 r. została wydana zgodnie ze stanem prawnym na dzień jej wydania. Nie zachodzą więc przesłanki do jej zmiany czy uchylenia. U. s.c. (następca prawny A. s.c. – jak wynika z wyjaśnień ZUS zawartych w odpowiedzi na skargę) [...] grudnia 2020 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na ww. decyzję ZUS z [...] listopada 2020 r. wskazując, że art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 nie warunkuje udzielenia zwolnienia ze składek od zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego co najmniej jednego ubezpieczonego, a jedynie należy spełnić wymóg nieprzekroczenia maksymalnej liczby osób. Warunkiem jest bycie zgłoszonym jako płatnik składek. Spółka przestała zaś być płatnikiem składek dopiero od [...] kwietnia 2020 r. W odpowiedzi ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Dodano, że z analizy konta płatnika wynika, iż zgłosił prowadzenie działalności gospodarczej w okresie od [...].09.2019 r. do [...].03.2020 r. oraz w okresie 1-30.09.2020 r. Na dzień [...].02.2020 r. płatnik miał zgłoszone osoby wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego, nie zgłaszał zaś ubezpieczonych do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Dlatego odmówiono zwolnienia. Organ wyjaśnił, że od [...] stycznia 2020 r. skarżąca zmieniła nazwę na U. s.c. (w załączeniu zgłoszenie zmiany danych indentyfikacyjnych płatnika składek). W piśmie z [...] lutego 2021 r. skarżąca potwierdziła, że na dzień [...].02.2020 r. jako płatnik miała zgłoszone osoby do ubezpieczenia zdrowotnego, a nie miała zgłoszonych osób do ubezpieczenia społecznego. Niemniej skoro warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jest zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego mniej niż 10 ubezpieczonych, to oznacza przedział między 0 a 9, a nie jak przyjął organ od 1 do 9 ubezpieczonych. Na wezwanie Sądu z [...] czerwca 2021 r. organ uzupełnił przesłane akta administracyjne o dowód nadania przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wynika z niego, że przesyłkę zawierającą ów wniosek nadano [...] lipca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż z uwagi na wniosek skarżącej spółki i brak sprzeciwu organu Sąd rozpoznał sprawę - na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 121 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: Ppsa) - w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Ppsa uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Podobnie, sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa), albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 Ppsa). Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Co istotne z punktu widzenia okoliczności niniejszej sprawy, w myśl art. 134 § 2 Ppsa sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Ostatnio powołany przepis reguluje zakaz reformationis in peius, a więc zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego. Zakaz ten nie dotyczy sytuacji, w której zaskarżony akt lub czynność dotknięte są naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności. W takim wypadku sąd administracyjny uwzględni skargę, mimo że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego (Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, publ. LEX/el. 2019). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Stosownie do przepisu art. 156 § 1 Kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie mamy do czynienia z kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, a więc wydaniem decyzji z rażącym naruszeniem prawa polegającym na merytorycznym rozpoznaniu przez organ wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego z uchybieniem terminu. Zważywszy, iż przedmiotem zakończonej, a kontrolowanej przez tutejszy Sąd, sprawy jest odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie w sprawie zastosowanie znalazły przepisy ustawy COVID-19 (pełny tytuł ustawy i jej publikator podano na wstępie). Zgodnie z art. 31zq ust. 7 tej ustawy odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji. Przepis art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 określa zaś, że od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio przepisy Kpa zważyć należy, że z kolei w myśl art. 127 § 3 zdanie drugie Kpa do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zgodnie z art. 129 § 1 Kpa odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Stosownie zaś do art. 129 § 2 Kpa odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Reasumując, na gruncie przepisów ustawy COVID-19 i stosowanych odpowiednio przepisów Kpa należy przyjąć, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługujący płatnikowi od decyzji ZUS odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wnosi się, za pośrednictwem ZUS, do Prezesa ZUS, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Z akt niniejszej sprawy wynika, że ZUS [...] Oddział w P. decyzję z [...] czerwca 2020 r. odmawiającą A. s.c. (poprzednia nazwa skarżącej U. s.c.) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. doręczył stronie [...] czerwca 2020 r. Okoliczność tę potwierdza znajdujące się w aktach sprawy urzędowe poświadczenie doręczenia (elektronicznego). W pouczeniu decyzji organ podał prawidłowo m.in., że od decyzji tej można złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS, za pośrednictwem Oddziału ZUS, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, względnie wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem ZUS, w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. W związku z powyższym skarżąca, chcąc skorzystać z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w ustawowym terminie, powinna była uczynić to nie później niż do [...] lipca 2020 r. Tymczasem, jak wynika z koperty przesyłki stanowiącej dowód nadania pisma w placówce pocztowej [o nr [...]], wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawie A. s.c. złożyła [...] lipca 2020 r., a więc 4 dni po upływie ustawowego terminu. Co istotne ów wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zawierał wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku. Zgodnie z art. 134 Kpa, który jak wskazano wyżej na mocy art. 127 § 3 zdanie drugie Kpa znajduje odpowiednio zastosowanie do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 Kpa. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. Organ odwoławczy, w razie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 Kpa i nawet nieznaczne przekroczenie terminu do złożenia odwołania zobowiązuje organ do stwierdzenia uchybienia terminu do jego złożenia. Rozpoznanie bowiem odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony na wniosek strony, stanowiłoby rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa), uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji organu II instancji, bowiem prowadzi do weryfikacji decyzji ostatecznej korzystającej z ochrony trwałości na podstawie art. 16 § 1 Kpa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 lutego 2006 r., II OSK 478/05; z 19 czerwca 2018 r., I OSK 1772/16, z 18 kwietnia 2018 r., II OSK 2673/17, z 21 marca 1997 r., SA/Łd 2990/95; z 29 stycznia 1997 r., SA/Gd 1482/96; z 15 listopada 1995 r., SA/Ka 2111/94; z 27 listopada 1996 r., SA/Łd 2665/95, z 30 listopada 2007 r., I SA/Wa 1297/07, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym stwierdzić należy, iż ZUS [...] Oddział w P. rozpatrując merytorycznie wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydając zaskarżoną decyzję z [...] grudnia 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję organu z [...] czerwca 2020 r. dopuścił się rażącego naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 i art. 129 § 2 i art. 127 § 3 oraz art. 16 § 1 Kpa. Zważywszy bowiem, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożono [...] lipca 2020r., tj. po upływie 14-dniowego terminu od doręczenia decyzji, powinien był - na podstawie art. 134 Kpa w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 – wydać postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uchybienie organu jawi się Sądowi jako rażące naruszenie prawa z powodu rażącego naruszenia ww. przepisów procesowych. Organ dysponował bowiem pełnym materiałem świadczącym o tym, kiedy doręczono stronie decyzję z [...] czerwca 2020 r. (urzędowe poświadczenie doręczenia), a następnie w jakim dniu złożyła ona wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (koperta jako dowód nadania wraz z wnioskiem). W tym stanie sprawy konieczne stało się skorzystanie przez Sąd z uprawnienia, jakie przyznaje mu przepis art. 134 § 2 Ppsa i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Ziściła się bowiem przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W związku ze stwierdzoną kwalifikowaną wadą zaskarżonej decyzji Sąd nie odniósł się do zarzutów skargi i nie oceniał, czy zasadna był odmowa zwolnienia skarżącej jako płatnika z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Ponownie rozpoznając sprawę organ – kierując się normą określoną w art. 153 Ppsa - uwzględni powyższą ocenę prawną Sądu i wyda odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. Wobec wydania zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.