III SA/Po 197/08

Dnia 28 maja 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Barbara Koś Maria Kwiecińska ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2008 roku przy udziale sprawy ze skargi W. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany aktu urodzenia o d d a l a s k a r g ę /-/B. Koś /-/M. Lorych – Olszanowska /-/M. Kwiecińska Decyzją z dnia 25 stycznia 2008r. Nr [...] Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z dnia [...].12.2007r. znak [...]. Uzasadniając swoją decyzję wskazał na następujący stan faktyczny i prawny. Wnioskiem z dnia 13 .11.2006t. W. K. zwrócił się do Wojewody Wielkopolskiego o unieważnienie aktu urodzenia Nr [...] z dnia [...]r. sporządzonego przez Urząd Stanu Cywilnego w K. na podstawie zawiadomienia Starosty Powiatowego w K. z dnia [...] r. Nr [...], które stanowiło podstawę wpisania do wzmianki dodatkowej następujących danych osobowych: W. K., [...] A. i Z. z domu G. urodzony [...]r. w K. oraz o wydanie nowego aktu urodzenia, zawierającego jego zdaniem prawdziwe dane osobowe tj. W. K., urodzony [...]r. w W., [...] E. K. – urodzonego [...] roku w D. i K. K.- z domu K. Postanowieniem z dnia 30.11.2006r. Nr [...] Wojewoda Wielkopolski stwierdzając, iż nie jest organem właściwym do orzekania w tej sprawie wniosek przekazał według właściwości miejscowej Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego w K., który z kolei wniosek przekazał do Sądu Rejonowego w K. z uzasadnieniem, iż niezgodność z prawdą zdarzeń stwierdzonych w aktach Stanu Cywilnego może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Pismem z dnia 24.02,.2007r. skierowanym do Sądu Rejonowego w K., W. K. cofnął swój wniosek, co skutkowało wydaniem przez ten Sąd postanowienia z dnia [...] kwietnia 2007r. sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania sądowego. Kolejnym pismem skierowanym już bezpośrednio do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. ( pismo z dnia 19.11.2007r.) W. K. zwrócił się ponownie o zmianę aktu urodzenia i przywrócenie danych osobowych. Po rozpoznaniu powyższego wniosku Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K., na podstawie art. 4 i 7 ust. 1 ustawy z dnia 29.09.1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz. U. 2004 Nr 161 poz. 1688 z późń. zm.) decyzją z dnia [...]12.2007r. Nr [...] odmówił dokonania czynności o którą wniosła strona, uznając, iż nie jest organem właściwym. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego może jedynie, na podstawie art. 28 ustawy z dnia 29.09.1986r. prawo o aktach stanu cywilnego, sprostować oczywisty błąd pisarski. W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżący podniósł, iż w przedmiotowej sprawie nie chodzi o sprostowanie treści wydanego przez USC w K. aktu urodzenia, lecz o unieważnienie jednego z dwóch aktów urodzenia tej samej osoby. Do odwołania skarżący dołączył następujące dokumenty: - kserokopię zaświadczenia nr [...] z dnia [...]r. wydanego przez Zastępcę Dowódcy do Spraw Politycznych [...] Kompanii [...] Wojska Polskiego, potwierdzające zgłoszenie urodzenia dziecka w dniu [...] roku w [...] W. o imieniu- W., rodziców: ojciec- E. K. s. J. i M., ur.[...]r.. w D., matka- K. K. z d. K. ur.[...]r. W., c. F. i U. - kserokopię postanowienia wydanego przez Zastępcę Dowódcy do Spraw Politycznych [...] Kompanii [...] Wojska Polskiego z dnia[...]r. dotyczącego wyrażenia zgodny na objęcie czasowej pieczy rodzicielskiej i wychowawczej nad dzieckiem W. K., małżonków E.K. K. zamieszkałych w [...] przy [...]. - kserokopię pisma [...] Komp. [...] Wojska Polskiego z dnia [...]r. dotyczącego zameldowania W. K., ur. [...]r. miejscowości [...], - kserokopię pisma z dnia [...]r. Wojewódzkiego Ośrodka Adopcyjno- Opiekuńczego w S., w którego treści poinformowano, że dnia [...]r. Z. K. z d. G. zamieszkała w K. przy ul. [...], zabrała do adopcji z domu Matki i Dziecka w S. dziecko płci [...], o nazwisku W. K. [...] K., ur. [...]r. Gm. M. Rozpoznając sprawę organ odwoławczy wystąpił do Kierowników USC w P. oraz w S. z prośbą o udzielenie odpowiedzi czy na podstawie dołączonych do odwołania dokumentów dokonano rejestracji urodzenia dziecka – W. K. ur. [...]r. . w [...] W., [...] E. K. i K. K. z domu K. W odpowiedzi uzyskał informacje, że w znajdujących się archiwach tych urzędów księgach urodzeń byłego USC [...] nie znaleziono aktu urodzenia dziecka o powyższych danych osobowych. W tych warunkach organ odwoławczy uznał, iż żądanie W. K., dotyczące unieważnienia istniejącego aktu urodzenia na nazwisko W. K., [...] A. i Z. z domu G., urodzony [...]r. w K., stanowi w istocie rzeczy żądanie ustalenia niezgodności aktu stanu cywilnego z prawdą. Akty Stanu Cywilnego ( w tym akt urodzenia określonej osoby) stanowią zgodnie z treścią art. 4 ustawy z dnia 29.09.1986r. – Prawo o aktach Stanu Cywilnego ( Dz. U. z 2004r. Nr 161 poz. 1688 ze zm.) wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Ich niezgodność z prawdziwym stanem rzeczy może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym i zasada ta rozciąga się również na te dane zawarte w akcie stanu cywilnego, które zostały wpisane w formie wzmianek, na podstawie orzeczeń sądowych lub decyzji administracyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 25 stycznia 2008r. oraz w piśmie uzupełniającym z dnia 13.04.2008r. W. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając naruszenie art. 47 i art. 51 ust. 4 Konstytucji RP, poprzez ograniczenie jego prawa do decydowania o swoim życiu osobistym oraz ograniczeniu jego prawa do żądania sprostowania, oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą, a ponadto naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego przez wydanie decyzji opartej na błędnie ustalonym stanie faktycznym oraz art. 29 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, przez błedną jego interpretację. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż w okresie od dnia [...] ( tj. od momentu wycofania się władz niemieckich z gminy M.- obecnie M.) do [...] tj. utworzenia administracji polskiej na tym terenie, w miejscowości - gminie M. nie prowadzono rejestru urodzeń i nie sporządzano aktów urodzenia. W tym czasie władzę na tym terenie sprawowało Wojsko Polskie. W tych warunkach dołączony do odwołania dokument - zaświadczenie Z - cy Dowódcy Samodzielnej [...] Kompanii Podwozu Wojska Polskiego z dnia [...] roku Nr [...] posiada moc aktu urodzenia, ponieważ zawiera precyzyjny opis zdarzenia określający urodzenie dziecka, jego imię, nazwisko, imiona rodziców oraz miejsce urodzenia. Błędna jest zatem konkluzja zawarta w zaskarżonej decyzji, iż skarżący domaga się ustalenia niezgodności aktu urodzenia z prawdą, a w konsekwencji że jego wniosek winien być rozpoznany na drodze postępowania sądowego. Skarżący domaga się bowiem w trybie art. 29 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach Stanu Cywilnego, unieważnienia w drodze decyzji administracyjnych jednego z dwóch aktów stwierdzających to samo zdarzenie i uznanie wojskowego dokumentu Nr [...] z dnia [...] roku za rzeczywisty jego akt urodzenia. Podniósł ponadto , na co również wskazał we wniosku z dnia [...] 2007 roku, iż jego wniosek o przywrócenie prawdziwych danych osobowych rozpoznawany był już uprzednio przez Sąd Rejonowy w K. Sąd ten postanowieniem z dnia [...] 1998 roku (sygn. akt Nr [...]) odrzucił wniosek, uzasadniając niedopuszczalność drogi sądowej w tej sprawie i wskazując jako właściwą drogę postępowanie administracyjne, skoro ustalenie danych dziecka nieznanych rodziców nastąpiło w drodze administracyjnej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjne zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 29 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach Stanu Cywilnego (Dz. U. 2004r. Nr 161 poz. 1688), który ostatecznie wskazuje skarżący jako podstawę prawną zgłoszonego żądania, stanowi iż "jeżeli dwa akty stanu cywilnego stwierdzają to samo zdarzenie unieważnia się jeden z nich." Unieważnienia dokonuje organ administracji państwowej wyższego stopnia, właściwy dla Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, który sporządził akt późniejszy. Pomijając zatem kwestię właściwości organu administracyjnego, w którego kompetencji leży wydanie decyzji o unieważnieniu aktu stanu cywilnego, należy wskazać, iż zgodnie z omawianym przepisem możliwość unieważnienia aktu w drodze postępowania administracyjnego wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek a mianowicie: - istnienia dwóch aktów stanu cywilnego, - stwierdzenia przez te dwa akty tego samego zdarzenia. Przesłanki te nie zachodzą w niniejszym przypadku. Skarżący dysponuje bowiem tylko jednym aktem urodzenia z dnia [...] r. Nr [...] sporządzonym na podstawie zawiadomienia Starosty Powiatowego w K. z dnia [...] r. Nr [...], w którym dokonano wzmianki dodatkowej o treści następującej: W. K., [...] A. i Z. z domu G. małżonków K., urodził się w K. dnia [...], (w aktach administracyjnych). W toku postępowania administracyjnego, ustalono przy tym, że w archiwalnych zasobach dawnego USC M. (obecnie USC w S. i P.) nie odnaleziono aktu urodzenia w roku [...] dziecka o nazwisku W. K., [...] E. K. i K. K. z d. K. (pismo USC w S. z dnia 11 stycznia 2008r.i USC w P. z dnia 16 stycznia 2008r. w aktach administracyjnych). Wbrew zarzutom podniesionym w treści skargi, zaświadczenie wojskowe wydane w czasie wojny i stwierdzające urodzenie dziecka o określonym imieniu i nazwisku z określonych rodziców, może stanowić dowód w postępowaniu sądowym zmierzającym do dostosowania treści aktu stanu cywilnego do stanu rzeczywistego, nie posiada jednak mocy prawnej aktu stanu cywilnego. Takim dokumentem, stanowiącym wyłączny dowód zdarzenia w nim stwierdzonego (art. 4 ustawy Prawo o aktach stany cywilnego), będzie jedynie odpis z księgi stanu cywilnego, a więc z rejestru prowadzonego w określonej formie i na określonych zasadach, przez właściwy organ, zgodnie z przepisami ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Dysponując określonymi dokumentami mogącymi służyć jako dowód w postępowaniu sądowym, zmierzającym do dostosowania treści aktu stanu cywilnego stwierdzającego zdarzenie niezgodne z prawdą do stanu rzeczywistego, skarżący nie dysponuje, wbrew jego zarzutom dwoma aktami stanu cywilnego, w rozumieniu art. 29 ustawy. O czym była już mowa wcześniej, zaświadczenie wydane przez Komendanta Wojskowego, takim aktem nie jest. Tym bardziej nie dysponuje skarżący dwoma aktami urodzenia stwierdzającymi to samo zdarzeni. Nie można bowiem mówić o tym samym zdarzeniu, jeśli treść dwóch aktów w zakresie podstawowych danych (w niniejszym przypadku data urodzenia, imię, nazwisko, imiona i nazwisko rodziców, nazwisko panieńskie matki) całkowicie się różnią. Zarówno w piśmiennictwie jak i orzecznictwie sądowym, wskazuje się, że nie jest możliwe unieważnienie na podstawie art. 29 ustawy ( a więc w drodze decyzji administracyjnej), jednego z dwóch aktów stanu cywilnego, jeżeli ich treść w zakresie podstawowych danych nie jest zgodna ( por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 1962 ZGR 273/62, a także Prawo o aktach stanu cywilnego – komentarz, orzecznictwo, Wydawnictwo Prawnicze Lewis Nexsis Sp. z o.o – Warszawa 2004r. str. 58). Reasumując należy stwierdzić iż w niniejszym przypadku nie zachodziła sytuacja, o której mowa w art. 29 ustawy, a wniosek skarżącego nie mógł zostać potraktowany, zgodnie z jego literalnym brzmieniem, jako wniosek o unieważnienie jednego z dwóch aktów stanu cywilnego, stwierdzających to samo zdarzenie. Skarżący domaga się bowiem w istocie rzeczy, jak prawidłowo przyjął organ administracji, przywrócenia prawdziwych, zgodnych z rzeczywistością danych osobowych, wskazując, iż są to dane wynikające z przedłożonych przy odwołaniu zaświadczeniach wojskowych, nie zaś dane wynikające z aktu urodzenia z dnia [...]r. Nr [...]. Dostosowanie jednak treści aktu stanu cywilnego stwierdzającego zdarzenie niezgodne z prawdą do stanu rzeczywistego, może nastąpić jedynie w postępowaniu sądowym, czy to w trybie przewidzianym w art. 30 i 32 ustawy (unieważnienie aktu i ustalenie jego nowej treści), czy też w trybie sprostowania, przewidzianego w art. 31 ustawy. W jednym i drugim przypadku właściwym do orzekania, zgodnie z art. 33 ustawy jest Sąd powszechny. Co się zaś tyczy kwestii, na którą wskazywał skarżący, powołując się na stanowisko zajęte przez Sąd Rejonowy w K., a mianowicie, że w niniejszym przypadku, podstawą do sporządzenia aktu urodzenia skarżącego była decyzja administracyjna, a więc bez jej wzruszenia, sprostowanie (unieważnienie) tego aktu na drodze sądowej nie jest możliwe, należy wskazać, iż weryfikacja ostatecznych decyzji administracyjnych może nastąpić jedynie w trybie nadzwyczajnym, takim jak wznowienie postępowania unormowane w art. 145 i nast. kpa, lub stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156 i nast. kpa). Środki te wydają się jednak być niewystarczające w niniejszej sprawie. Powołane we wniosku skarżącego z dnia 13 listopada 2006 roku (i przedłożone na rozprawie w dniu 15 maja 2008 roku) decyzje - Starosty [...] Nr [...] w sprawie nadania imienia i ustalenia daty urodzenia dziecka nieznanych rodziców oraz Wojewody Poznańskiego Nr [...] w sprawie nadania nazwiska temu dziecku, zostały wydane odpowiednio w maju i czerwcu [...] roku. Obowiązujące w tym czasie przepisy Dekretu z dnia 25 września 1945 roku Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 48 poz. 272) przewidywały w art. 63 Dekretu iż w razie znalezienia dziecka nieznanych rodziców, władza administracji ogólnej I instancji, po przeprowadzeniu stosownego postępowania, ustali przypuszczalny wiek dziecka, nada mu imię i ustali jakie imiona mają być wpisane do aktu urodzenia jako imiona rodziców, a następnie wystąpi do władzy administracji ogólnej drugiej instancji o nadanie mu nazwiska, po czym zarządzi sporządzenie aktu urodzenia. Przepis ten uległ jednak zmianie w październiku 1950 roku przekazując kompetencje w tym względzie "władzy opiekuńczej" a więc sądom powszechnym. Konsekwentnie również w kolejnych przepisach o aktach stanu cywilnego, a więc w dekrecie z dnia 8 czerwca 1955 roku Prawo o aktach Stanu Cywilnego - art. 41 Dekretu (Dz. U. Nr 25 poz. 151 ze zm.) jak i obecnie obowiązującej ustawy z dnia 29 września 1986 roku Prawo o aktach Stanu Cywilnego - art. 52 ustawy (Dz. U. 2004 r Nr 161 poz. 1688) ustalenie daty urodzenia dziecka nieznanych rodziców, nadanie mu imienia i nazwiska oraz określenia imion rodziców i ich nazwiska rodowego następuje w postępowaniu sądowym (przed Sądem opiekuńczym). Z przytoczonych wyżej przepisów wynikają dwa wnioski. Przede wszystkim należy stwierdzić, iż w dacie wydania decyzji przez Starostę [...] i Wojewodę Poznańskiego tj. maj i czerwiec [...] roku o nadaniu W. K. imienia i nazwiska, a także określeniu daty jego urodzin oraz imion i nazwisk rodziców, właściwymi do orzekania w tych sprawach były organy administracji, co sprawia, że unieważnienie tych decyzji w trybie art. 156 kpa wydaje się być praktycznie niemożliwe. Drugim wnioskiem płynącym z przytoczonych przepisów jest to, że skoro materia rozstrzygnięta wskazanymi decyzjami administracyjnymi (ustalenie danych osobowych dla dziecka nieznanych rodziców) od roku 1950 podlega jurysdykcji sądowej, nie jest możliwym (ani też celowym) wznowienie postępowania administracyjnego w tej sprawie. Ponowne bowiem orzekanie w tej kwestii przez organy administracji nie jest dopuszczalne w obecnym stanie prawnym. Już tylko na marginesie należy więc wskazać, iż zgodnie art. 151 § 2 Kpa, w wypadku wznowienia postępowania, gdy w wyniku upływu czasu nie można uchylić decyzji, organ administracji państwowej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności z powodu których nie uchylił tej decyzji. Decyzja stwierdzająca wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa nie eliminuje jednak zaskarżonej decyzji ostatecznej z obrotu prawnego, która nadal kształtuje stosunek prawny ( por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks Postępowania Administracyjnego - Komentarz wyd. C.H. Beck W-wa 1996r, str. 667). Hipotetyczne zresztą wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej o nadaniu dziecku nieznanych rodziców imienia i nazwiska nie może prowadzić do sytuacji, którą zainteresowany jest skarżący, a mianowicie do ujawnienia w akcie stanu cywilnego jego rzeczywistych danych, przeciwnie prowadzi do stanu pierwotnego, sprzed wydania decyzji, gdy dziecko nie miało ustalonego imienia i nazwiska. W aktualnym stanie prawnym pierwotne ustalenie imienia i nazwiska dziecka nieznanych rodziców, czy też w sytuacji istniejącego już aktu stanu cywilnego ( aktu urodzenia ) jego sprostowanie lub unieważnienie dokonane może być jedynie w drodze postępowania sądowego, zgodnie z przepisami art. 30 i 31 w związku z art. 33 ustawy oraz art. 52 ustawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ( por. Uchwała z dnia 20 września 1965r III CO 5/64, postanowienie z dnia 18.01.1967r III CR 370/66 ) ukształtował się pogląd, iż akt stanu cywilnego z chwilą wpisania go do księgi ma byt samodzielny oderwany od orzeczenia organu państwowego, leżącego u jego podłoża i jako taki może być sprostowany lub unieważniony wyłącznie w drodze postępowania sądowego. Wprawdzie powyższe orzeczenia zostały wydane w nieco innym stanie faktycznym i prawnym niż istniejący w sprawie niniejszej, jednakże wskazane w nich argumenty, w dużej mierze znajdują odniesienie do sprawy niniejszej. W konkluzji, należy uznać, iż sprostowanie ( unieważnienie) aktu Stanu Cywilnego – aktu urodzenia dziecka u podłoża którego leżą decyzje administracyjne o nadaniu imienia i ustalenia daty urodzenia oraz nadaniu nazwiska, wydane w trybie przepisu art. 63 Dekretu z dnia 25 września 1945r. – Prawo o aktach Stanu Cywilnego ( Dz.U. Nr 48, poz. 272 ) w brzmieniu obowiązującym do 1 października 1950r., odbywa się w drodze postępowania sądowego i nie wymaga wcześniejszego wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznych decyzji administracyjnych, na podstawie których akt stanu cywilnego powstał. Z powyższych względów należało stwierdzić, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Nie narusza ona również wbrew zarzutom podnoszonym w skardze przepisów art. 47 i 51 Konstytucji, przesądza ona bowiem o właściwości organów administracji państwowej do podejmowania określonych rozstrzygnięć ( tu sprostowania lub unieważnienia aktu urodzenia), nie zaś materii o której mowa w powołanych przez skarżącego przepisach Konstytucji. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym ( Dz U Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), skargę należało oddalić. /-/ B. Koś /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ M. Kwiecińska za nieobecnego sędziego /-/ Barbara Koś K.P.