III SA/Po 261/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B., M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym, leśnym oraz w podatku od nieruchomości za rok 2014 postanawia: 1. odmówić M. B. przyznania prawa pomocy, 2. odmówić P. B. przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie M. B. oraz P. B. do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł skarżący złożyli wypełnione na urzędowym formularzu wnioski o przyznanie prawa pomocy z zakresie całkowitym. M. B. oraz P. B. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny to [...] zł z umowy o pracę P. B. M. B. nie posiada żadnych dochodów pozostając na utrzymaniu męża. Wnioskodawcy są współwłaścicielami gruntów rolnych o powierzchni [...] ha. Ponadto, według złożonych oświadczeń, posiadają do spłaty zobowiązania w wysokości około [...] zł, pozostałe po zakończeniu działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów. Zobowiązania te spłacane są z przychodów z dzierżawy części budynków, w których była wykonywana działalność gospodarcza. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia M. B. oraz P. B. wyrazili niezadowolenie ze stanowiska referendarza oraz podnieśli, że ich obecna sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w postanowieniu. W celu uzupełnienia informacji dotyczących sytuacji wnioskodawców zostali oni wezwani do wyjaśnienia oraz udokumentowania szeregu okoliczności związanych z ich aktualną i rzeczywistą sytuacją finansową. Z przesłanych informacji wynika, że wnioskodawcy posiadają nieruchomości położone w K. (grunt [...] m², budynki [...] m², budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez spółkę X Sp. z o.o.). Ponadto posiadają nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha - uprawa roślinna oraz las o powierzchni [...] ha. P. B. zastrzegł, że nieruchomość przy ul [...] w S. nie jest jego własnością tylko jego matki, a wnioskodawca tylko tam zamieszkuje. P. B. oświadczył, że posiada rachunek w Y. Prowadzi działalność gospodarczą, która opiera się wyłącznie na najmie pomieszczeń, zatrudnia dwie osoby - z czego jedna przebywa na urlopie wychowawczym. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem w spółce X Sp. z o.o., która należy do syna wnioskodawców. Spółka X prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, które w przeszłości służyły do prowadzenia jego własnej działalności gospodarczej. Z tego tytułu uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w 2013 roku P. B. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, a z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał roczny przychód w wysokości [...] zł, ponosząc stratę w wysokości [...] zł. Natomiast w 2014 roku P. B. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, jednocześnie uzyskując roczny przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, ponosząc stratę w wysokości [...] zł. M. B. w 2014 roku uzyskała przychód w wysokości [...] zł. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów "Z" za 2014 rok wynika, że wnioskodawca uzyskał roczny przychód w wysokości [...] zł, ponosząc koszty jego uzyskania w wysokości [...] zł. W roku 2015 wnioskodawca uzyskał natomiast przychód w miesiącu styczniu w wysokości [...] zł, w lutym [...] zł oraz w marcu [...] zł, ponosząc jednocześnie wydatki w styczniu [...] zł, w lutym [...] zł oraz w marcu [...] zł. P. B. wskazał nadto, że w ramach prowadzonej działalności rolniczej uprawia pszenżyto ([...] ha) oraz pszenicę ([...] ha). Ze złożonego w tym zakresie oświadczenia wynika, że uzyskany przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2014 roku wyniósł [...] zł, przy czym koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2014 roku były następujące: zasiew - [...] zł, zbiory - [...] zł, uprawa - [...] zł, środki ochrony roślin - [...] zł, ubezpieczenie - [...] zł, podatek rolny i podatek od nieruchomości - [...] zł. Wnioskodawca przesłał także: 1) zawiadomienie z dnia [...] sierpnia 2014 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o zajęciu prawa majątkowego, w którym wykazano dochodzone przez organ egzekucyjny należności w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami naliczonymi na dzień zawiadomienia, 2) wezwanie do zapłaty Q w W. - z nieczytelną datą wezwania oraz jego przedmiotem, 3) umowę pożyczki [...] w wysokości [...] zł, 4) zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z dnia [...] września 2013 r. na wniosek Y - należność główna w wysokości [...] zł i odsetki w wysokości [...] zł, 4) zawiadomienie Komornika przy Sądzie Rejonowym w [...] o zajęciu wierzytelności na rzecz A - z nieczytelnymi kwotami wierzytelności. Wnioskodawca posiada samochód [...] diesel, rok produkcji [...], o deklarowanej wartości rynkowej [...] zł, naczepę cysternę [...], rok produkcji [...], o deklarowanej wartości rynkowej [...] zł, ciągnik [...], samochód [...], rok produkcji [...], o deklarowanej wartości rynkowej [...] zł, samochód [...], rok produkcji [...], o deklarowanej wartości rynkowej [...] zł. Średniomiesięczne wydatki wnioskodawców zadeklarowano w następujący sposób: gaz, prąd - [...] zł, woda, kanalizacja - [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania - [...] zł; telefon - [...] zł; ubezpieczenie na życie - [...] zł, ubezpieczenie mieszkania - [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego - [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wnioski o zwolnienie od kosztów postępowania nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymaga podkreślenia, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże wystąpienie przesłanki braku zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 711/14, CBOSA). Takiej przesłanki w ramach rozpoznawanej sprawy wnioskodawcy nie wykazali. Przede wszystkim wskazać należy, że wykazania tej przesłanki nie można utożsamiać ze wskazaniem na ujemny wynik rachunkowy prowadzonej działalności gospodarczej. Opłacalność prowadzonej działalności nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów postępowania sądowego, decydują bowiem przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, które są skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 239/14, CBOSA). Jak wynika z informacji posiadanych przez Sąd wnioskodawcy - prowadzący wspólne gospodarstwo domowe - dysponują i obracają środkami pieniężnymi, które znacznie przekraczają wysokość wpisu od skargi ([...] zł), a które nie wskazują na brak możliwości poniesienia także i pozostałych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wystarczy wskazać, że P. B. w 2014 roku tylko z działalności gospodarczej, która zgodnie z jego oświadczeniem opierać się ma wyłącznie na wynajmie pomieszczeń - chociaż z przedłożonej na ten cel podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że dotyczy ona stacji paliw płynnych - uzyskał przychód w wysokości [...] zł. W 2015 roku przychód z tej działalności wyniósł natomiast w miesiącu styczniu [...] zł, w miesiącu lutym [...] zł oraz w miesiącu marcu [...] zł. Przychód tylko z tego źródła wielokrotnie przewyższa zatem obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Zważyć przy tym należy, że nie jest to jedyne źródło przychodów wnioskodawcy. Wnioskodawca uzyskuje bowiem przychody także z działalności rolniczej na gruntach rolnych o powierzchni [...] ha (przychód ze sprzedaży wytworzonych płodów rolnych w 2014 roku wyniósł [...] zł), czy z umowy o pracę w spółce X Sp. z o.o. (przychód z umowy o pracę w 2013 roku [...] zł, w 2014 roku [...]). W ocenie Sądu, fakt prowadzenia przeciwko wnioskodawcom postępowań egzekucyjnych nie może stanowić uzasadnienia dla zwolnienia ich od równolegle ciążącego na nich obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowego, w tym wpisu od skargi. Nie uzasadnia to potrzeby kredytowania stronie należnych opłat sądowych. Wnioskodawcy decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinni byli przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz poniesienia innych kosztów tego postępowania. W sprawie nie przekazano jednocześnie pełnych danych, które w sposób rzetelny przedstawiałyby sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawców. Przede wszystkim nie przedłożono wyciągów z rachunków bankowych (wyciągów dokumentujących obroty na kontach bieżących, kredytowych, pożyczkowych, leasingowych itp.). Nie przedłożono również ewidencji środków trwałych firmy P. B., pomimo złożenia oświadczenia o jej przedłożeniu. Nie ujawniono wysokości dopłat otrzymanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do prowadzonej działalności rolniczej. Wnioskodawcy konsekwentnie uchylają się od przekazania pełnych informacji dotyczących powiązań majątkowych i rodzinnych ze spółką X Sp. z o.o., która przynależy do syna wnioskodawców, a która prowadzi działalność w oparciu o ich mienie. Powstanie tego podmiotu gospodarczego (spółka X Sp. z o.o. została utworzona w 2009 roku) zbiega się z umniejszeniem przychodów wnioskodawcy z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (sprawa o sygn. akt III SA/Po 33/11). Nadto wnioskodawca deklaruje, że nieruchomość położona w S. przy ul. [...] należy do jego matki. Tymczasem w wyjaśnieniach składanych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy prowadzonego na przełomie 2011 i 2012 roku wskazywał, że jego matka zmarła. Wnioskodawca oświadczył wówczas, że dom należy do "jego nieżyjącej matki" (sprawa o sygn. akt III SA/Po 936/11). Wnioskodawcy uchylają się także od wykazania, że zastosowane środki egzekucyjne są skuteczne, a zatem nie można przyjmować, że prowadzone postępowania egzekucyjne (zajęcie rachunku bankowego, zajęcie nieruchomości, czy też zajęcie innych wierzytelności) wykluczają możliwość poniesienia przez nich pełnych kosztów postępowania. Nota bene z przedstawionej przez wnioskodawców dokumentacji nie wynikają deklarowane we wniosku o przyznanie prawa pomocy zobowiązania na kwotę [...] zł. Oświadczenia majątkowe wnioskodawców, zawarte na urzędowych formularzach wniosków o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione dokumenty, nie zawierały pełnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej stron. W związku z tym w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawcy nie wykazali braku zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.