III SA/Po 501/20

Dnia 24 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję. Dnia [...] maja 2020 r. K. C. złożyła do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec – maj 2020r. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r.poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z 31 zo ust 2 i ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm., dalej ustawa z 2 marca 2020 r.) umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z [...] maja 2020 r. (błędnie oznaczonego w treści decyzji jako wniosek z [...] maja 2020 r.) o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu organ podał, że prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres kwiecień 2020 r. przysługuje, jeżeli prowadzona była działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnieni, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W sprawie ustalono, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W skardze skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i zwolnienie jej z opłacania składek. Podała, że opłacenie składki nie jest przeszkodą w pozytywnym rozpatrzeniu wniosku. Skarżąca zwróciła nadto uwagę na ówczesną sytuację związaną z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-COV-2 w Polsce i związanym z tym kryzysem gospodarczym w Polsce, a więc i trudną sytuację dla przedsiębiorców. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Należy zaznaczyć, że odpowiedź na skargę udzielona przez organ dotyczyła decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] czerwca 2020 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres maj 2020 r. Tymczasem powyższa decyzja nie była przedmiotem skargi skarżącej i nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Niezależnie jednak od błędnego oznaczenia decyzji, organ podał, że zgodnie z art. 31 zo ust. 2 ustawy z 2 marca 2020r. zwolnienie z obowiązku opłacenia składek dotyczy składek nieopłaconych a skarżąca opłaciła składki za miesiąc maj 2020 r. (skarżąca skarżyła decyzję dotycząca składek za miesiąc kwiecień 2020 r.) i tym samym postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co skutkowało jego umorzeniem. Odpowiedź organu na właściwą decyzję wpłynęła do sądu [...] czerwca 2021, przy czym organ zajął tożsame stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z przywołanym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W związku z powyższym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] maja 2021 r. sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Zarządzenie znajduje oparcie również w §3 zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. oraz zarządzenia nr 26/20 Prezesa WSA w Poznaniu z 19 października 2020 r. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Sąd uznał, że skarga wniesiona przez skarżącą zasługuje na uwzględnienie z uwagi na fakt, że wydając zaskarżoną decyzję organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak stanowi art. 104 § 2 k.p.a., decyzja rozstrzyga sprawę co do istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji. Zgodnie zaś z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania, jako orzeczenie formalne, kończy postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania administracyjnego powinno więc być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 września 1998 r. sygn. akt IV SA 1634/96; niepubl.), co wynika z wystąpienia trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 689/07). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na konieczność rozróżnienia pojęcia bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego od jego bezzasadności. Są to dwa odrębne pojęcia, nie są równoznaczne, a które często są ze sobą mylone, Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 572/09). W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2004 r. sygn. akt IV SA 3439/02; wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09). Natomiast, jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt I SAB/Wa 72/05; wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1393/09). O bezprzedmiotowości postępowania, w rozumieniu art. 105 k.p.a., można mówić, wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Po zapoznaniu się z aktami sprawy, wynika z nich, że organ umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 31 zo ust. 2 i 4 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19. z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania z powodu opłacenia przez skarżącą składek za kwiecień 2020 r. Zdaniem składu orzekającego w sprawie, niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art. 31zo i n. ww. ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej (rozstrzygającej sprawę co do istoty), odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, a nie umorzeniem postępowania. Powód umorzenia postępowania przez organ mógł być zatem jedną z przesłanek do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, z uwagi na brak spełnienia przez skarżącą warunków uprawniających do zwolnienia, które zostały wskazane w art. 31zo ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19. Skarżąca zasadniczo nie kwestionowała faktu opłacenia składek, niemniej wskazała, że nie jest to przeszkoda do rozpatrzenia wniosku. Między stanowiskiem skarżącej a stanowiskiem organu istniał konflikt co do merytorycznej kwestii rozpatrzenia złożonego wniosku, a tym samym nie sposób uznać, że sprawa była bezprzedmiotowa. Zaskarżona decyzja narusza również przepisy dotyczące sporządzenia uzasadnienia faktycznego sprawy. Organ w uzasadnieniu powołał się na treść art. 31 zo ust. 2 ustawy z 2 marca 2020r., zgodnie z którym: na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W ten sposób sformułowana decyzja pozbawiona jest w istocie uzasadnienia faktycznego . Organ, wskazując na opłacenie składek przez skarżącego , nie wskazał dowodów na których się oparł, naruszając tym samym przepis art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Mając powyższe okoliczności na uwadze, sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję, gdyż została wydana z naruszeniem art. 105 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić powyższe rozważania, stan rozpatrzenia wniosku oraz przepisy obowiązujące w chwili ponownego rozstrzygania sprawy.