III SA/Po 595/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych – Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Szymon Widłak Protokolant st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu w na rozprawie w dniu 10 grudnia 2009r. przy udziale sprawy ze skargi E. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji II. przyznaje adwokat E. T. kwotę [...] (trzysta dziewięć 80/100) złotych od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/Sz. Widłak /-/M. Lorych – Olszanowska /-/W. Długaszewska W dniu [...] E. B. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od [...] roku do [...] roku w łącznej kwocie [...] zł wskazując, że spłata zadłużenia pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla rodziny oraz, że ze względu na stan zdrowia i zerowe dochody zmuszona była zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Decyzją z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił E. B. umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres od [...] do [...] w łącznej kwocie [...], ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] do [...] w łącznej kwocie [...] zł, Fundusz Pracy za okres od [...] do [...] w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że ustalił, iż wnioskodawczym nie prowadzi już działalności gospodarczej i nie posiada majątku ruchomego, ani nieruchomości, jednak brak majątku nie ma charakteru trwałego, tylko ogranicza się do tymczasowego braku środków materialnych. Ponadto uznał, że w sprawie nie wykazano istnienia szczególnych względów osobistych lub zdrowotnych, uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdyż powołując się na swój zły stan zdrowia wnioskodawczyni nie przedłożyła zaświadczenia stwierdzającego niezdolność do pracy, co mogłoby świadczyć o braku możliwości podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania dochodu w przyszłości. W kwestionariuszu o stanie majątkowym zainteresowana wskazała bowiem, że nie posiada żadnych zobowiązań finansowych, a w bieżącym utrzymaniu pomagają jej dzieci, głównie córka, która pracuje za granicą. W 2006 roku wnioskodawczyni osiągnęła dochód w kwocie [...] zł przy przychodach w wysokości [...] zł i kosztach uzyskania w wysokości [...] zł. Organ zaznaczył również, że zaświadczenia lekarskie potwierdziły zapalenie wątroby oraz depresję w okresie od [...] do [...], a Naczelnik Urzędu Skarbowego nie wydał postanowienia o braku majątku, z którego można egzekwować należności. W takich okolicznościach organ nie stwierdził całkowitej nieściągalności zaległości z tytułu zaległych składek zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazując, że sytuacja materialna zainteresowanej została wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej, a przyczyną powstania zadłużenia było systematyczne nie spłacanie składek w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej w latach [...]. Mimo braku całkowitej nieściągalności składek organ biorąc pod uwagę art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie stwierdził także przesłanek ich zastosowania, uznając, że zainteresowana powołując się na zły stan zdrowia nie udokumentowała swojej niezdolności do pracy, ani ewentualnie ponoszonych kosztów leczenia. W dniu [...] wnioskodawczyni złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności podtrzymując, że nadal znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Decyzją z dnia [...]., nr [...], Prezes ZUS na podstawie art. 138 §1 pkt 1 KPA w związku z art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1 do 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 roku, nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...]. W uzasadnieniu organ uznał, że decyzja organu i instancji została wydana prawidłowo i powtórzył te same argumenty, stwierdzając, że nie została udowodniona przewlekła choroba E. B., ani konieczność sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny, co spowodowałoby niemożność uzyskiwania dochodów. Wnioskodawczyni w dniu [...] zaskarżyła powyższą decyzję do WSA w Warszawie. Wyrokiem z dnia 17 marca 2008r., sygn. akt: V SA/Wa 2985/07, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organ administracyjny nie przeprowadził wnikliwego postępowania dowodowego, jak również nie dokonał wyczerpującej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej pod kątem dochodów wnioskodawczyni, jej możliwości zarobkowania z uwzględnieniem wieku, sytuacji rodzinnej i zdrowotnej oraz porównania z podstawowymi potrzebami wnioskodawczyni i jej rodziny we wszystkich sferach życia, tj. wydatków na mieszkanie, żywność, leki oraz kosztów utrzymania syna. W konsekwencji organ nie wyjaśnił czym kierował się przyjmując, iż nie występuje sytuacja, w której opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Nie ustalono tym samym możliwości płatniczych wnioskodawczyni, a w efekcie nie ustalono, czy zapłata należności z tytułu składek nie doprowadzi do pozbawienia jej rodziny środków do życia. Z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynikało także, aby organ w sposób kompleksowy i zgodny z zasadami postępowania dowodowego rozważył wszystkie okoliczności i dowody występujące w sprawie mogące mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, i by wyciągnął następnie na tej podstawie prawidłowe wnioski kierując się przy tym przesłankami wynikającymi z przepisów prawa materialnego. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998r.Nr 137 poz.887 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 06.1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz.1071 ze zm.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ZUS Oddział w P. z dnia [...], nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetki za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ zbadał aktualną sytuację skarżącej i ustalił, że wnioskodawczyni jest wdową i stara się o rentę po mężu, a obecnie pozostaje pod opieką lekarza rodzinnego i psychologa. Na jej miesięczne koszty utrzymania składają się: czynsz [...]zł, prąd [...]zł, leki [...] zł. Wnioskodawczyni w 2008r. nie osiągnęła żadnych dochodów i nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Wnioskodawczyni nie ma nikogo na swoim utrzymaniu, a wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z córką, która wróciła z Anglii i od [...] pracuje w Polsce z wynagrodzeniem ok. [...] zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z córką i synem w wynajmowanym mieszkaniu, ale nie udokumentowała aktualnych dochodów rodziny, ani też ewentualnych zaległości w opłatach za bieżące rachunki. Wydatki związane z opłatami za czynsz, prąd i zakup lekarstw, znacznie przekraczają dochody córki, a zatem organ uznał, iż istnieją inne dochody, których wnioskodawczyni nie podała. Wnioskodawczyni nie przedłożyła również dokumentów potwierdzających jej stan zdrowia. Po analizie zebranych w sprawie dokumentów organ uznał, że nie wynika z nich, aby zachodziły szczególnie uzasadnione okoliczności określone w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwalające na umorzenie należności. Stwierdził również, że nie zachodzą wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku przesłanki umorzenia należności z powodu całkowitej nieściągalności składek. Na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...], nr [...], E. B. w dniu [...] złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, przywołała dotychczasowe okoliczności sprawy i zarzuciła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych uchybienia w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę wniesioną w dniu [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko i argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji sprawowana jest w oparciu o kryteria zgodności z prawem, a według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w powyżej określonych granicach należało uznać, ze skarga okazała się uzasadniona, tyle, że nie z powodów w niej wskazanych. Sąd uwzględnił bowiem skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela pogląd utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a mianowicie, że organem wydającym decyzje w trybie wskazanym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (zobacz wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2009r., sygn. akt II GSK 691/08, wyrok NSA z dnia 29 maja 2007r., sygn. akt II GSK 340/06). Ze zwrotu " stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" wynika jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować powyższy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku jest natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie rozpatrywana przez ten sam organ, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu, znajduje to potwierdzenie w treści przepisów art. 83 ust. 6 i 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Prezes Zakładu podpisuje zaś wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzje, ponieważ zgodnie z art. 73 ust. 1 powołanej ustawy reprezentuje Zakład na zewnątrz. W zaskarżonej decyzji, jako organ, który wydał decyzję został wskazany Prezes Zakładu Ubezpieczeń. Organem wydającym decyzję z dnia [...], był natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. To, że Prezes Zakładu wydał decyzję, od której wniesiono skargę wynika nie tylko z nagłówka tej decyzji. W uzasadnieniu decyzji i w odpowiedzi organu na skargę również wyraźnie jest mowa o decyzji wydanej przez "Prezesa" ZUS. Wobec powyższego decyzja ta została wydana przez organ niewłaściwy, co stanowi, wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt. 1 kpa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS (pkt. 1 wyroku). O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd postanowił zaś w oparciu o art. 152 cytowanej ustawy (pkt. 2 orzeczenia), a o kosztach, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 250 p.p.s.a. /-/S. Widłak /-/M. Lorych – Olszanowska /-/W. Długaszewska