III SA/Po 649/22

Dnia 3 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2022 roku sprawy ze skargi S.G. na czynność Starosty P. z dnia 17 maja 2022 roku, nr [...] w przedmiocie wpisania terminu ważności uprawnień do kierowania pojazdami I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności wpisu daty ważności uprawnień kategorii "B" w rubryce 11 prawa jazdy nr [...]; II. zasądza od Starosty P. na rzecz skarżącego kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego. Zaskarżoną czynnością materialnotechniczną z dnia 17 maja 2022r. Starosta P. wpisał w rubryce 11 prawa jazdy S.G. (dalej: skarżący) nr [...] datę ważności uprawnień kat. AM, A1, A2, A, B1, B – 17 maja 2037r. Powyższa czynność podjęta została po złożeniu przez skarżącego wniosku do Starostwa Powiatowego w P. Referat Wydziału Komunikacji w W. o wydanie prawa jazdy w związku z ubieganiem się o uzyskanie dodatkowych uprawnień do kierowania motocyklem (kategoria "A"). Do wniosku dołączył m.in. orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 30 czerwca 2021r. wymagane zgodnie z art. 11 ustawy o kierujących pojazdami, w którym stwierdzono brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+T. W pozycji "termin następnego badania" lekarz wpisał "wg rozporządzenia". Decyzją z dnia 17 maja 2022r. Starosta P. przyznał skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii A1, A2 i A i wydał prawo jazdy. Dokument został odebrany przez skarżącego 26 maja 2022r. Prawo jazdy obejmowało nowe kategorie i kategorie posiadane przez skarżącego wcześniej z podaną datą ważności do 17 maja 2037r. Skargą z 27 maja 2022r. skarżący zakwestionował wpisanie daty ważności uprawnień, które dotychczas przyznane miał bezterminowo. Podał, że podejmując decyzję o rozszerzeniu uprawnień o kategorię A miał świadomość, że to właśnie uprawnienie będzie miało termin ważności. Nie rozumie i nie zgadza się z ograniczeniem terminu ważności dla kategorii B, ponieważ o to nie wnioskował. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podał, że data ważności uprawnienia w dokumencie prawa jazdy skarżącego została wprowadzona do przedmiotowego dokumentu zgodnie z obowiązującymi przepisami ( § 9 ust. 1 pkt 2, § 10 ust. 3 pkt 10, § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz.U. 2016, poz. 231 ze zm.). Zdaniem organu nie mógł on pominąć dowodu z orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia 30 czerwca 2021r., w którym uprawniony lekarz stwierdziła brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E, T, jednocześnie ustalając termin następnego badania lekarskiego w zakresie wszystkich kategorii " wg rozporządzenia", tj. zdaniem organu na 15 lat. Pismem z dnia 23.08.2022r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022r., poz. 329). Organ zawiadomiony o złożeniu tego wniosku w terminie 14 dni nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na powyższe niniejsza sprawa na podstawie w/w art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na mocy art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że uwzględnienie skargi na czynność lub akt, o których mowa art. 3 § 2 pkt 4 i 4a następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd, że ich podjęcie nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ czynność organu polegająca na wpisie daty ważności uprawnień kategorii B dokumentu prawa jazdy skarżącego, była nieprawidłowa. W tym też zakresie skarżący zakwestionował przedmiotową czynność. Odnośnie formy załatwienia wniosku skarżącego o wydanie nowego dokumentu prawa jazdy, to stanowisko sądów administracyjnych w tym przedmiocie jest jednolite - wymiana dokumentu prawa jazdy realizowana przez wydanie nowego dokumentu w oparciu o przepis art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1268, zwanej dalej ustawą o kierujących pojazdami) stanowi czynność z zakresu administracji publicznej - czynność materialno-techniczną dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa, która na mocy art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. objęta jest kognicją sądów administracyjnych. Wynika to z charakteru tej czynności - skoro wydanie nowego dokumentu następuje z powodu zmiany stanu faktycznego wymagającego zmiany danych, to skutkiem takiej czynności organu nie jest powstanie lub odjęcie po stronie osoby wnioskującej o wymianę dokumentu jakichkolwiek uprawnień, czy też czasowe ich ograniczenie (wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt. I OSK 585/16, wyrok z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Po 848/13). W niniejszej sprawie skarżący domagał się wydania nowego dokumentu prawa jazdy w związku z uzyskaniem dodatkowych uprawnień do kierowania pojazdami kategorii A. Łącznie z wnioskiem złożył wymagane orzeczenie lekarskie z 30.06.2021r. . Dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów składającym się z pojazdu silnikowego i przyczepy lub naczepy jest wydane w kraju prawo jazdy (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kierujących pojazdami). Przepis ten określa zatem, że prawo jazdy jest dokumentem, który zaświadcza i potwierdza uprawnienie do kierowania pojazdami określonej kategorii. Uprawnienie do kierowania pojazdem jest natomiast prawem podmiotowym przyznanym konkretnej osobie, upoważniające do kierowania danego rodzaju pojazdem. Skarżący posiada już uprawnienie do kierowania pojazdami kat. B ważne bezterminowo. Stosownie do treści art. 18 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami: "Osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem jest obowiązana zawiadomić starostę o utracie tego dokumentu, jego zniszczeniu w stopniu powodującym nieczytelność, a także o zmianie stanu faktycznego wymagającego zmiany danych w nim zawartych, w terminie 30 dni od dnia zaistnienia tego zdarzenia". Z kolei zgodnie z ust. 2 pkt 2 ww. przepisu "na wniosek osoby uprawnionej w przypadkach, o których mowa w ust. 1, starosta wydaje, za opłatą, o której mowa w art. 10 ust. 1 lub w art. 16 ust. 1 oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej nowy dokument pod warunkiem zwrotu dokumentu wymagającego zmiany danych". Zgodnie z procedurą określoną powyższym przepisem organ powinien wydać osobie uprawnionej do kierowania pojazdami nowy dokument prawa jazdy z uaktualnionymi danymi objętymi zmianą. Powyższa regulacja ma na celu zapewnienie aktualności danych ujętych w dokumencie prawa jazdy tak, aby brak było jakichkolwiek wątpliwości co do tego, jakie konkretnie kategorie uprawnienia do kierowania pojazdem posiada określona osoba. Nowo wydany dokument o jakim mowa w art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami udostępniany osobie wnioskującej o jego wydanie z powodu zmiany stanu faktycznego wymagającego zmiany danych w nim zawartych powinien poza uzasadnioną zmianą jedynie powtarzać zapisy zawarte w dokumencie poprzednim. Dokonane zmiany nie mogą dotyczyć w żadnym wypadku posiadanych już uprawnień do kierowania pojazdami. W niniejszej sprawie organ stwierdził, że to z orzeczenia lekarskiego wynika ograniczenie terminu ważności uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii AM, A1, A2, A, B1, i kwestionowanej przez skarżącego kategorii B. Zdaniem Sądu stanowisko zaprezentowane przez organ pozostaje w sprzeczności z § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 231 ze zm.). Zwrócić bowiem należy uwagę, że przepis ten ewidentnie rozróżnia pojęcia "daty ważności prawa jazdy" i "daty ważności uprawnienia". Zgodnie z § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 231 ze zm.) w przypadku osób, które posiadały w dniu wejścia w życie ustawy uprawnienia do kierowania pojazdami, których data ważności nie była ograniczona orzeczeniem lekarskim lub psychologicznym, w pozycji "data ważności uprawnienia" umieszcza się symbol "-" jako informację, że dana kategoria prawa jazdy jest ważna bezterminowo. Natomiast o ważności prawa jazdy stanowi ust. 2 ww. przepisu według którego w przypadku osób, o których mowa w ust. 1, data ważności prawa jazdy, o której mowa w § 10 ust. 3 pkt 4 lit. a rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 231 ze zm.), nie może być dłuższa niż 15 lat. Przepis ten wyraźnie odnosi się do uregulowań zawartych w ustawie o kierujących pojazdami rozróżniających przysługujące stronie prawo podmiotowe - uprawnienie do kierowania danego rodzajami pojazdem, od samego dokumentu prawa jazdy – blankietu, który jedynie potwierdza posiadanie przez daną osobę tego uprawnienia. Na blankiecie prawa jazdy ujawnieniu winny podlegać odrębnie – data ważności dokumentu prawa jazdy oraz data ważności samego uprawnienia do kierowania pojazdami. Utrata prawa jazdy z jakichkolwiek powodów, w tym również z powodu utraty jego ważności, nie jest tożsama z utratą uprawnień do kierowania pojazdami. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami dokumenty praw jazdy według nowego wzoru mają ściśle określony termin ważności, ale nie tracą przez to bezterminowego charakteru uprawnienia do kierowania pojazdami nabyte przez osoby pod rządami poprzednich przepisów dotyczących nabywania takich uprawnień. Przy ubieganiu się o nowe prawo jazdy osoby takie nie muszą zatem ubiegać się jednocześnie o ponowne nabycie uprawnień do kierowania pojazdami (zobacz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt K 5/13, OTK-A 2013/9/137; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 897/13, lex nr 1424454). Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 20 maja 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r. poz. 702) określa wzór prawa jazdy wydawanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z załącznika nr 1 wynika, że na pierwszej stronie dokumentu prawa jazdy umieszcza się cyfry i dane, które oznaczają m.in. w pozycji 4b "datę ważności prawa jazdy", a na drugiej stronie dokumentu, w pozycji pod cyfrą 11 umieszcza się "datę ważności uprawnienia". Przepisem na który powołuje się organ i według niego jest podstawą do ograniczenia posiadanego przez skarżącego bezterminowego uprawnienia do kierowania pojazdami dla wszystkich kategorii jest § 10 ust. 3 pkt. 10 lit. a i e rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 231 ze zm.). Treść tego przepisu jest następująca: "data ważności uprawnienia - najwcześniejsza z dat określonych w orzeczeniu lekarskim i odpowiednio w orzeczeniu psychologicznym dla przeprowadzenia ponownych badań lekarskich lub psychologicznych w zakresie określonej kategorii prawa jazdy lub 15 lat od daty wydania prawa jazdy w przypadku prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B, B1, B+E i T, jeżeli dla określonej kategorii prawa jazdy w orzeczeniu lekarskim nie ustalono tej daty lub orzeczenie zostało wydane bez określenia terminu ważności, z zastrzeżeniem ust. 4 oraz art. 13 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, przy czym: a) w przypadku prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, В1, B, B+E i T - za datę stosowaną do określenia daty ważności tych uprawnień przyjmuje się jedną datę określoną w najpóźniej wydanym orzeczeniu lekarskim; stosuje się również w zakresie prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D i D+E, z zastrzeżeniem lit. b-f, e) w przypadku gdy osoba posiadająca uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D lub D+E oraz AM, A1, A2, A, B1, B, B+E lub T przedstawi kolejne orzeczenie lekarskie dla prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E lub T, w którym data kolejnego badania jest krótsza od daty określonej w orzeczeniu lekarskim dla prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D lub D+E - za datę stosowaną do określenia daty ważności wszystkich uprawnień przyjmuje się datę wcześniejszą". Zgodnie zaś z § 10 ust 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 231 ze zm.) "dokonując wpisu, o którym mowa w ust. 4, w pozycji "data ważności uprawnienia" wpisuje się datę ważności uprawnienia w zakresie poszczególnych kategorii prawa jazdy. Datą ważności uprawnienia jest przypadający najwcześniej termin upływu ważności odpowiednio badania lekarskiego, badania psychologicznego albo data ukończenia pierwszego albo następnego szkolenia okresowego." Podstawą wydania orzeczenia lekarskiego był art. 75 ust 1 pkt. 1 ustawy o kierujących pojazdami, zgodnie z którym badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zwanemu dalej "badaniem lekarskim", podlega osoba ubiegająca się o uzyskanie uprawnień do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub uprawnienia do kierowania tramwajem. Organ uznał więc, że skoro z przedstawionego orzeczenia lekarskiego wynika, że termin następnych badań określony został "wg rozporządzenia", to mając na względzie przywołane przepisy jako datę ważności pozostałych uprawnień również należało wpisać datę z 17 maja 2037r. (upływ 15 lat). Zdaniem Sądu, mając na uwadze treść wniosku skarżącego, regulację wynikającą z art. 18 ustawy o kierujących pojazdami oraz brzmienie ww. przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 231 ze zm.) ww. stanowisko należało uznać za całkowicie nieuprawnione. Organ nie miał podstaw do dokonywania w przypadku uprawnień kat. B weryfikacji już nadanych uprawnień ani w szczególności nie mógł z uwagi na zaświadczenie lekarskie, które dotyczyło badań lekarskich w zakresie nabycia nowych uprawnień do kierowania innym rodzajem pojazdu zmieniać wcześniejszych decyzji w tym zakresie. Przyjęcie za poprawne stanowiska organu doprowadziłoby do sytuacji, w której złożenie wniosku o wymianę dokumentu prawa jazdy z powodu zmiany danych, o którym mowa w art. 18 ustawy o kierujących pojazdami stwarzałoby podstawę do prowadzenia powtórnej weryfikacji posiadanych przez osobę uprawnień, w tym uprawnień nabytych bezterminowo, a ponadto podstawę prawną do cofnięcia lub ograniczenia uprawnień nabytych z mocy decyzji ostatecznej stanowiłyby przepisy rozporządzenia wykonawczego do ustawy, co pozostaje w sprzeczności z zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażoną w art. 16 § 1 zdanie drugie k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 5/05, Lex nr 265767). Tym bardziej, że z zaświadczenia lekarskiego z 30.06.2021r. nie wynikało, że stan zdrowia skarżącego uzasadnia skrócenie okresu ważności uprawnień, data następnego badania nie została wskazana wcześniej i konkretnie, tylko "wg rozporządzenia", co organ zinterpretował jako maksymalny okres wynikający z § 10 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia wynoszący 15 lat. Niezrozumiałe w takiej sytuacji było więc twierdzenie organu zawarte w odpowiedzi na skargę, że skarżący mógł żądać wydania prawa jazdy zawierającego określenie terminu ważności kategorii B – bezterminowo pod warunkiem, że w wydanym mu orzeczeniu lekarskim nie zostałby ustalony inny termin. Z wydanego blankietu prawa jazdy wynika, że organ ograniczył terminowo posiadane przez skarżącego bezterminowe uprawnienie do kierowania pojazdami kat. B chociaż czynność taka nie miała żadnych podstaw faktycznych i prawnych. Doszło przez to do naruszenia art. 18 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami oraz § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 231 ze zm.). Podobne stanowisko prawne zawarto w wyroku WSA w Łodzi z 12.10.2022r. (III SA/Łd 472/22, w wyroku WSA w Krakowie z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 822/20 oraz NSA – sygn. akt II GSK 1421/21. Ponownie rozpatrując sprawę organ winien uwzględnić powyższe rozważania oraz przyjętą przez Sąd wykładnię przepisów, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 239 ze zm.) stwierdził bezskuteczność wpisu daty ważności uprawnień kategorii B w rubryce 11 dokumentu prawa jazdy nr [...], orzekając, jak w punkcie I sentencji wyroku. W pkt II wyroku orzeczono o kosztach na podstawie art. 200 p.p.s.a