III SA/Po 678/18

Dnia 6 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2019r. przy udziale sprawy ze skargi N.T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2018r. nr [...] w przedmiocie prowadzenia egzekucji oddala skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. uznające za nieuzasadnione zarzuty [...], zwanego dalej stroną skarżącą lub zobowiązaną, złożone w sprawie prowadzenia egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia [...] grudnia 2017 r. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec strony skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] wystawionego przez wierzyciela Wojewodę Wielkopolskiego w związku z nieuregulowaniem grzywny w celu przymuszenia w kwocie [...] zł wynikającej z postanowienia Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2017 r. Wszczęcie egzekucji nastąpiło w dniu [...] grudnia 2017 r. z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności – bankowi – zawiadomienia z tego samego dnia o zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Skarżącej zawiadomienie o zajęciu oraz odpis tytułu doręczono w dniu [...] grudnia 2017 r. Dłużnik – bank – w dniu [...] grudnia 2017 r. realizując dokonane zajęcie przekazał na konto organu środki pieniężne w kwocie [...] zł, które zostały rozliczone na zaległości zobowiązanego dochodzone na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Strona skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej podnosząc nieistnienie obowiązku. Pełnomocnik wskazał, że stronie nie zostało doręczone postanowienie o nałożeniu grzywny oraz tytuł wykonawczy, a tylko w toku skutecznie zainicjowanego postępowania egzekucyjnego organ może nakładać grzywny. Organ nie wszczął postępowania, ponieważ nie doręczył tytułu wykonawczego, co skutkowało nałożeniem grzywny w celu przymuszenia, pomimo braku wcześniejszego wszczęcia egzekucji administracyjnej. Do skarżącej został wysłany tytuł wykonawczy, jednak nie został on skutecznie doręczony, bowiem z dowodu doręczenia nie wynika, czy doręczyciel podjął próbę doręczenia pisma dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, brak jest informacji w jakim miejscu doręczyciel pozostawił adresatowi zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru, a na kopercie i zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak jest adnotacji dotyczących powtórnej próby doręczenia przesyłki. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. wierzyciel stwierdził, że zgłoszony przez skarżącą zarzut nieistnienia obowiązku jest nieuzasadniony, a po rozpatrzeniu zażalenia na ww. rozstrzygnięcie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. utrzymał je w mocy. Mając na uwadze powyższe, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. uznał zarzut strony nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony. W zażaleniu na ww. rozstrzygnięcie pełnomocnik strony skarżącej zarzucił naruszenie art. 34 § 1 u.p.e.a. poprzez rozpatrzenie zarzutów bez uzyskania stanowiska wierzyciela, a ponadto art. 6, 7, 43, 44, 77 § 1 i 124 § 2 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. przez błędne uznanie, iż doszło do skutecznego doręczenia zobowiązanej postanowienia o nałożeniu grzywny, nieustosunkowanie się do twierdzeń skarżącej, zwłaszcza braku potwierdzenia podjęcia przez doręczyciela próby doręczenia przesyłki dorosłemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy oraz braku informacji w zakresie miejsca pozostawienia awizo oraz brak uzasadnienia faktycznego i prawnego postanowienia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r., wskazanym we wstępie, utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Organ odnosząc się treści art. 33 u.p.e.a. wskazał, że warunkiem niezbędnym do wydania postanowienia w sprawie zarzutów przez organ egzekucyjny jest uzyskanie ostatecznego orzeczenia wyrażającego stanowisko wierzyciela w sprawie wniesionych zarzutów, które jest wiążące dla organu egzekucyjnego. W niniejszej sprawie organ zobowiązany był ostatecznym stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2018 r. Wierzyciel wskazał w nim m.in., że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] zwrócił się do Wojewody Wielkopolskiego z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym wobec skarżącego ze względu na brak realizacji obowiązku poddania szczepieniom ochronnym syna zobowiązanej W.T.. Wierzyciel postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. nałożył na skarżącą grzywnę, a w dniu [...] stycznia 2017 r. Poczta Polska S.A. podjęła próbę doręczenia postanowienia stronie. Z uwagi na niepodjęcie przesyłki w terminie przez okres 14 dni od daty pozostawienia awizowanej korespondencji, w dniu [...] stycznia 2017 r. przesyłka została zwrócona do nadawcy. W dniu [...] maja 2017 r. wierzyciel skierował do skarżącej upomnienie wzywające do uregulowania w terminie 7 dni od dnia doręczenia grzywny w celu przymuszenia nałożonej ww. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. Powyższe zostało skutecznie doręczone zobowiązanej w dniu [...] maja 2017 r., przy czym strona osobiście potwierdziła odbiór. W związku z niewykonaniem obowiązku, wierzyciel w dniu [...] grudnia 2017 r. wystawił tytuł wykonawczy i przekazał sprawę do organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał ponadto, że w aktach sprawy znajduje się potwierdzenie doręczenia tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2017 r. oraz zawiadomienia o zajęciu z dnia [...] grudnia 2017 r. doręczone N.T. w dniu [...] grudnia 2017 r. W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie obu postanowień i umorzenie postępowania oraz zasądzenie kosztów. Rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 43 i 44 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, że doszło do skutecznego doręczenia postanowienia o nałożeniu grzywny, art. 18 i 33 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 43 i 44 k.p.a. poprzez uznanie, iż istnieje obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia, podczas gdy postanowienie o nałożeniu tej grzywny nie zostało skutecznie doręczone i zostało wydane bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego mającego za przedmiot obowiązek szczepienia, a także naruszenie art. 6, 7, 77 § 1 i 124 § 2 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się wierzyciela do twierdzeń skarżącej oraz brak uzasadnienia faktycznego i prawnego, bowiem wierzyciel nie wskazał, dlaczego uważa, że postanowienie o nałożeniu grzywny zostało skutecznie doręczone. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314, zwanej dalej u.p.e.a.) zobowiązanemu przysługuje, w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu tytułu wykonawczego, prawo do zgłoszenia organowi egzekucyjnemu zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Stosownie do treści art. 34 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące (§ 1). Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (§ 4). W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie był wierzycielem, a więc stosownie do treści wyżej wskazanych przepisów był zobowiązany do uzyskania stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów i był tym stanowiskiem związany. Jak wskazano już wcześniej, wierzyciel uznał zgłoszone przez Skarżącego zarzuty za niezasadne. Dokonana przez wierzyciela ocena, jako wiążąca, stała się podstawą do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o niezasadności zarzutów, a następnie postanowienia organu odwoławczego, utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji. W tym miejscu należy wskazać, że o ile stanowisko wierzyciela determinowało treść rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego oraz organu II instancji, to Sąd, rozpoznając skargę na postanowienie tego organu, musi dokonać samodzielnej oceny zgłoszonych przez Skarżącego zarzutów, a następnie przejść do oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów egzekucyjnych. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., II GSK 1490/10, wyrok NSA z dnia 11 marca 2011 r., II FSK 1904/09, wyrok NSA z dnia 28 października 2008 r., II FSK 1006/07, wyrok NSA z dnia 4 lutego 2011 r., II GSK 216/10, postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2011 r., wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2009 r., II FSK 466/08, wyrok NSA z dnia 17 września 2014 r., II GSK 1140/13; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2015 r., I SA/Gl 1274/14). Wyjaśnić także należy, że podstawy wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne są w stosunku do siebie niekonkurencyjne, tzn. nie mogą być stosowane zamiennie, ponieważ każdy z nich ma na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości toczącego się postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie Skarżący nie wskazał jakichkolwiek okoliczności uzasadniających stwierdzenie niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., kwestionując jednocześnie istnienie egzekwowanego obowiązku. Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. W niniejszej sprawie Wojewoda Wielkopolski wystawił tytuł wykonawczy w dniu [...] grudnia 2017 r. i przekazał sprawę do prowadzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] Ponadto zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W orzecznictwie podkreśla się, że wprawdzie art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. za datę wszczęcia egzekucji uznaje także doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, ale dotyczy to sytuacji, gdy data doręczenia zawiadomienia jest wcześniejsza niż data doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Przepis ten w istocie rozstrzyga, którą z dat należy uznać za datę wszczęcia egzekucji. Nie ulega natomiast wątpliwości, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu jest konieczne dla skuteczności wszczęcia egzekucji. Wszczęcie egzekucji w dacie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu jest skuteczne, jeżeli poprzedza doręczenie zobowiązanemu (podatnikowi) odpisu tytułu wykonawczego. Innymi słowy, wszczęcie egzekucji zawsze wymaga doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Omawiany przepis różnicuje jedynie datę wszczęcia egzekucji w zależności od tego, czy wcześniej doręczono zawiadomienie o zajęciu, czy też odpis tytułu wykonawczego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Po 63/18). Wszczęcie egzekucji nastąpiło w dniu [...] grudnia 2017 r. z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności – bankowi – zawiadomienia z tego samego dnia o zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Stronie skarżącej zawiadomienie o zajęciu oraz odpis tytułu doręczono w dniu [...] grudnia 2017 r. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie, że ta ostatnia przesłanka wiąże się natomiast m.in. z kwestią prawidłowego doręczenia decyzji. Niewątpliwie bowiem dopiero z datą doręczenia decyzji (czy jak w niniejszej sprawie - postanowienia) zaczyna ona wywierać skutki prawne względem strony postępowania. Badanie zatem tej okoliczności w ramach zarzutu opartego na twierdzeniu o "nieistnieniu obowiązku" stanowiłoby więc w istocie kontrolę "wymagalności obowiązku" objętego tytułem wykonawczym. Tego zabrania jednakże art. 29 § 1 u.p.e.a. W związku z powyższym zestawienie art. 29 § 1 in fine z art. 33 § pkt 1 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wskazujący na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym, dotyczyć może wyłącznie sytuacji, kiedy owo nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tego tytułu (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 984/17). Należy zauważyć, że jak wynika z akt, skarżąca po otrzymaniu upomnienia wzywającego do uregulowania nałożonej grzywny w celu przymuszenia nie kwestionowała w żaden sposób istnienia obowiązku. Z akt w żaden sposób nie wynika, by strona zapoznawała się w siedzibie organu z postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. orzekającym grzywnę w celu przymuszenia, czy tym bardziej składała wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na to postanowienie, wraz ze złożeniem zażalenia. Należy również zauważyć, że na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia pozostałych wskazanych przez skarżącą przepisów postępowania. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.