III SA/Po 729/17

Dnia 24 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska (spr.) WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję Uzasadnienie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją wydaną w dniu[...] r. odmówił X umorzenia należności z tytułu składek należnych wobec ZUS. Decyzja została doręczona stronie w dniu [...] r. W dniu [...]r. do organu wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że nie dochowano terminu z powodu przebywania na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. ZUS decyzją z dnia[...], wydaną na podstawie art. 59 w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że długotrwała choroba, czy długotrwałe złe samopoczucie podmiotu dokonującego czynności procesowej nie są okolicznościami uzasadniającymi przywrócenie terminu. W przypadku strony, przebywa ona na zwolnieniu lekarskim od dnia [...] r. i nie może być to stan określony, jako nagła choroba. X w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła o zmianę decyzji z [...] r. lub jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podniosła, że organ nie uwzględnił jej zwolnienia lekarskiego i opinii lekarza specjalisty. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje : Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 58 § 1 kpa przywrócenie uchybionego terminu jest obowiązkiem organu administracji publicznej – jeśli zainteresowany przywróceniem uprawdopodobni brak swojej winy w uchybieniu terminu. To na zainteresowanym spoczywa więc ciężar uprawdopodobnienia braku winy. Na organie administracji spoczywa natomiast obowiązek zbadania wniosku o przywrócenie terminu, zgodnie z zasadami procedury administracyjnej. Powyższe oznacza, że ocena przesłanek zastosowania w sprawie art. 58 k. p. a. musi odbywać się z odwołaniem do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności konkretnego przypadku, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niejasności i niedopowiedzenia nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść ( por. ,m. in., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2016 r., sygn. II GSK 853/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc ). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, który Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie podziela, że przy ocenie, zawartej w tym przepisie przesłanki braku winy, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę lub jej pełnomocnika zalicza się przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, nieprawidłowe doręczenie pisma. Tylko w takich warunkach można przyjąć brak winy w uchybieniu terminu. Przywrócenie terminu nie jest natomiast możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. postanowienie NSA z 25 września 1998 r., SA/Łd 575/98, wyrok NSA z dnia 13 października 1999 r., III SA 1436/99, wyrok NSA z dnia 25 maja 1998 r., IV SA 2162/96, wyrok NSA z dnia 20 maja 1998 r., I SA/Ka 1718/96, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc). Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu, zakreślonego do jej wykonania, wymaga zatem uprawdopodobnienia przez zainteresowaną stronę braku winy, co powinno polegać na przedstawieniu argumentacji wskazującej na to, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym ( m. in., wyrok NSA z dnia 21 października 2016 r., sygn. II GSK 853/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc ). Niewątpliwie, choroba strony może być uznana za okoliczność usprawiedliwiającą niezachowanie terminu, jednakże w takim przypadku koniecznym jest uprawdopodobnienie , że uniemożliwiła ona stronie podjęcie czynności procesowej, a przy tym strona nie miała możliwości skorzystania z pomocy domownika lub rodziny, czy też innych osób. Zwolnienie lekarskie samo w sobie nie jest potwierdzeniem braku winy strony w uchybieniu terminu, gdyż nie wyklucza ono możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę, np. sporządzenia środka odwoławczego i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez domownika (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 1999 roku, II SA 45/99, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc). W odróżnieniu od nagłej choroby, które nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, długotrwała niedyspozycja, w istocie, nie wyklucza dokonania konkretnej czynności procesowej i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez domownika czy też pełnomocnika (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1087/05; z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1162/08; z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2175/10; z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 278/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc). Powyższe okoliczności winny być jednak wyczerpująco przeanalizowane przez organ rozpoznający wniosek strony o przywrócenie terminu, z powołaniem się na odpowiednią dokumentację ( w tym dokumentację medyczną ), zgromadzoną w aktach sprawy. W kontrolowanej sprawie organ jedynie wskazał, że strona przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim – od dnia [...]r. oraz , że samo zwolnienie nie uzasadnia przywrócenia terminu.. Brak natomiast jakichkolwiek ustaleń dotyczących specyfiki choroby, która spowodowała, że skarżąca przebywa na zwolnieniu lekarskim, jej przebiegu, np. czy choroba uniemożliwia jej swobodne poruszanie się, czy też własnoręczne sporządzanie pism procesowych, brak ustaleń dotyczących okoliczności życiowych, w jakich znalazła się skarżąca, w tym np. ustalenia, czy skarżąca miała możliwość skorzystania z pomocy rodziny, czy znajomych celem dokonania czynności. Sąd podziela również prezentowany w orzecznictwie pogląd, że gdy strona twierdzi, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, a organ prowadzący postępowanie administracyjne powieźmie wątpliwości, co do okoliczności powoływanych przez stronę, to powinien podjąć działania niezbędne do wyjaśnienia kwestii budzącej wątpliwość organu administracji publicznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 222/10). Takie stanowisko jest zgodne z zasadą informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Sam fakt występowania w art. 58 § 1 k.p.a. instytucji uprawdopodobnienia braku winy przez zainteresowanego przywróceniem terminu nie zwalnia organu od podjęcia działań, których celem - z uwagi na słuszny interes obywateli - będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy i potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1330/05; z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1431/10). Wysoce prawdopodobna jest bowiem sytuacja, w której podmiot wnoszący o przywrócenie terminu, po powzięciu informacji o wątpliwościach organu administracji publicznej, będzie w stanie przedstawić okoliczności prowadzące do nabrania przez organ pewności co do istnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. W aktach sprawy brak dokumentacji medycznej dotyczącej choroby skarżącej, stosowanych środków czy ewentualnych zabiegów medycznych itd. Brak również jakichkolwiek dowodów na to, że organ administracji, czyniąc zadość wskazanym w procedurze administracyjnej wymogom, próbował wyjaśnić wątpliwości, co do wskazanych przez skarżącą okoliczności , które spowodowały uchybienie terminu. W sytuacji, gdy wnioskujący o przywrócenie terminu powołuje się na chorobę, a zatem na okoliczność, która w większości przypadków wyłącza winę w uchybieniu terminu, obowiązkiem organu jest dokładne wyjaśnienie okoliczności i powodów uchybienia terminu przez wnioskodawcę. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, organ nie podął wszelkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności materiał dowodowy zebrany w sprawie nie był wystarczający do podjęcia na jego podstawie prawidłowego rozstrzygnięcia., czym naruszył art. 7 k. p. a, art. 77 k. p. a. i w konsekwencji art. 58 § 1 k. p. a Rozpoznając sprawę ponownie organ winien uwzględnić poczynione powyżej uwagi, uzupełnić materiał dowodowy poprzez wezwanie skarżącej do sprecyzowania wniosku i wyjaśnienia wszelkich okoliczności dotyczących jej choroby, w tym jaki wpływ mogła mieć na uchybienie terminu i jej sytuacji osobistej i dopiero na tej podstawie dokonać wnikliwej i wyczerpującej analizy wniosku o przywrócenie stronie terminu do wniesienia środka zaskarżenia od decyzji organu I instancji. Mając przy tym na uwadze, że strona nie jest zobowiązana we wniosku o przywrócenie terminu do udowodnienia okoliczności wskazujących na brak swojej winy, lecz wystarczy uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ze względu na powyższe , Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ) orzekł, jak w sentencji