III SA/Po 742/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Fornalik po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 marca 2019r., sygn. akt III SA/Po 742/18, odmawiającego przyznania Skarżącej prawa pomocy w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] września 2018 r., Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2017 postanawia: utrzymać w mocy postanowienie z dnia 25 marca 2019 r. W dniu [...] grudnia 2018 roku Skarżąca uiściła wpis od skargi w kwocie [...] zł i wystąpiła z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych w części. Postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał m.in., że oświadczenie majątkowe skarżącej, pomimo wyczerpania trybu z art. 255 P.p.s.a., jest nierzetelne i budzi wątpliwości. Skarżąca pod rygorem odpowiedzialności karnej złożyła oświadczenie, że nie posiada żadnych prawa majątkowych/udziałów. Jednocześnie skarżąca nie wykonała wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego w tym zakresie. Analiza wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym ujawnia, że wnioskodawczyni posiada/posiadała udziały lub pełni/pełniła funkcje zarządcze w siedmiu podmiotach prowadzących działalność gospodarczą (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółdzielnie). Ponadto skarżąca nie wykonała wezwania w zakresie przedłożenia kserokopii umów kredytowych, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych oraz udokumentowania kosztów utrzymania koniecznego rodziny. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżąca stwierdziła, że utrzymuje się z [...] dzieci z zasiłku macierzyńskiego w wysokości [...] zł, a z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego uzyskuje co prawda dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, ale kwota jest w całości wydatkowana na spłatę kredytów. W ocenie skarżącej referendarz błędnie ustalił, że działalność skarżącej jest dochodowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom samotnym, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżąca zarówno uiściła wpis sądowy, jak i sama wskazała w sprzeciwie, że utrzymuje się z dwójką dzieci z zasiłku macierzyńskiego w wysokości [...] zł oraz uzyskuje dochód z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości około [...] zł. Ponadto, jak zaznaczył starszy referendarz sądowy w postanowieniu, w związku z wątpliwościami co do złożonego przez skarżącą oświadczenia majątkowego, została ona zobowiązana pismem z dnia [...] stycznia 2019 roku do uzupełnienia oświadczenia majątkowego poprzez: - udokumentowanie rodzaju posiadanych źródeł przychodu oraz wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania za 2016, 2017 oraz 2018 rok – w tym także odnośnie domowników, - wyjaśnienie i udokumentowanie czy Skarżąca lub jej domownicy posiadają lub posiadali prawa właścicielskie (udziały, akcje, wkłady członkowskie) w podmiotach prowadzących działalność gospodarczą, - udokumentowanie (za 2017 oraz 2018 rok) wysokości kapitału zakładowego, wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu, posiadanego majątku oraz liczby zatrudnianych pracowników w podmiotach gospodarczych, w których Wnioskodawczyni lub jej domownicy posiadają prawa właścicielskie (udziały, akcje itp.), - udokumentowanie wysokości przychodu z tytułu praw właścicielskich lub pełnienia funkcji w podmiotach gospodarczych za 2016, 2017 i 2018 rok (wynagrodzenie, dywidendy, sprzedaż udziałów lub akcji) – w tym także odnośnie domowników, - wskazanie powiązań kapitałowych (pośrednich lub bezpośrednich) oraz powiązań osobowych (rodzinnych lub funkcyjnych) podmiotów gospodarczych, w których skarżąca posiada udziały lub pełni funkcje z innymi podmiotami gospodarczymi, - przedłożenie spisu posiadanych rachunków bankowych (kart kredytowych itp.) oraz przedłożenie wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na tych rachunkach od dnia 01 stycznia 2018 roku – w tym także odnośnie domowników, - udokumentowanie średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego (przedłożenia kserokopii rachunków lub faktur za trzy ostatnie miesiące), - przedłożenie kserokopii umów kredytowych wskazanych we wniosku o prawo pomocy (kwota kredytów [...] zł). W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca oświadczyła, że nie gromadzi rachunków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Do pisma załączyła zeznania podatkowe PIT - 37 za 2015, 2016 oraz 2017 rok. Pod rygorem odpowiedzialności karnej złożyła oświadczenie, że nie posiada żadnych prawa majątkowych/udziałów. Jednocześnie skarżąca nie wykonała wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego w tym zakresie. Analiza wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym dokonana przez referendarza sądowego ujawniła, że wnioskodawczyni posiada/posiadała udziały lub pełni/pełniła funkcje zarządcze w siedmiu podmiotach prowadzących działalność gospodarczą (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółdzielnie). Ponadto skarżąca nie wykonała wezwania w zakresie przedłożenia kserokopii umów kredytowych, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych oraz udokumentowania kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Oświadczenie majątkowe skarżącej, w ocenie Sądu, nie daje zatem podstaw do dokonania pełnej oceny jej sytuacji majątkowej. Nie zmieniają tej okoliczności dane wskazywane przez nią we wniesionym sprzeciwie. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała w odpowiedni sposób, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zasadny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia