III SAB/Po 19/18

Dnia 16 stycznia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2019r. przy udziale sprawy ze skargi Z.J. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w przedmiocie zwrotu podatku akcyzowego I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji, II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, III. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, IV. w pozostałej części oddala skargę, V. zasądza od Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...],- ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych Wnioskiem z dnia [...] września 2017 r. Z.J. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą [...] – Skarżący, zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], o zwrot podatku akcyzowego uiszczonego z tytułu wcześniejszego nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów osobowych, będących następnie przedmiotem dostawy wewnątrzwspólnotowej. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. organ zawiadomił Skarżącego o niezakończeniu sprawy w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania wniosku i wskazał, że postępowanie zostanie zakończone do dnia [...] marca 2018 r. Brak dochowania terminu załatwienia sprawy uzasadniał koniecznością rozpatrywania spraw według kolejności ich wpływu. Wraz z wiadomością e-mail z dnia [...] marca 2018 r. pełnomocnik Skarżącego przesłał oświadczenia do złożonego wniosku i skany dokumentów w sprawie. Pismem z dnia [...] marca 2018 r. organ wezwał podmiot realizujący usługę transportową do nadesłania informacji, kto był zleceniodawcą usługi transportowej samochodów oraz nadesłania zlecenia transportowego na przewóz tych samochodów wraz z wyjaśnieniem, kto poniósł koszty transportu. Następnego dnia postanowieniem z dnia [...] marca 2018 organ zawiadomił o nowym terminie zakończenia postępowania w związku z koniecznością uzupełnienia materiału dowodowego do dnia [...] maja 2018 r. Na powyższe wezwanie organu nadeszła odpowiedź w dniu [...] kwietnia 2018 r. Pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. Skarżący wniósł o wstrzymanie wydania decyzji w związku z wniesionymi przez niego odwołaniami w analogicznych sprawach. Postanowieniem z dnia [...] maja 2018 organ wskazał nowy termin załatwienia sprawy ustalając go na dzień [...] lipca 2018 r. i uzasadniając wnioskiem strony o wstrzymanie wydania decyzji. Następnie postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r. organ wyznaczył stronie 7-dniowy termin do zapoznania się z aktami sprawy. W odpowiedzi na wezwanie organu w dniu [...] sierpnia 2018 r. pełnomocnik strony złożył pismo z dnia [...] sierpnia 2018r. wraz z dokumentami. Ponadto poszerzył żądanie o wypłatę odsetek od nieterminowego zwrotu podatku akcyzowego. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. organ zawiadomił o przewidywanym zakończeniu postępowania w terminie do [...] września 2018 r. z uwagi na złożenie przez stronę dokumentów i rozszerzeniu żądania zawartego w piśmie z dnia [...] września 2017 r. Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. (wpływ do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w dniu [...] września 2018 r.) Skarżący wniósł ponaglenie. W dniu [...] września 2018 r. organ wezwał telefonicznie spedytora do udzielenia informacji drogą e-mail dotyczącej zleceniodawcy transportu samochodów objętych wnioskiem, poniesionych kosztów oraz przesłanie zlecenia i faktury. Spedytor odpowiedział e-mail w dniu [...] września 2018 r. Postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. organ ponownie wyznaczył 7-dniowy termin do zapoznania się z aktami, zaś postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. wyznaczył termin zakończenia postępowania do [...] października 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. uznał ponaglenie za uzasadnione i wyznaczył dodatkowy termin do załatwienia sprawy do dnia [...] października 2018 r. Organ wskazał, że brak było podstaw, by postępowanie trwało ponad rok i strona początkowo nie została poinformowana, że postępowanie nie zostało zakończone w terminie. Sposób organizacji pracy i wykorzystania kadr nie są okolicznościami zwalniającymi organ od obowiązku respektowania terminów określonych przepisami procedury administracyjnej. Niezałatwienie sprawy w terminie nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa, bowiem zwłoka nie powstała z lekceważenia czy złej woli organu. Pismem z dnia [...] października 2018 r. (wpływ do organu w dniu [...] października 2018 r.) Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]. Wniósł o zobowiązanie organu do wydania decyzji, zasądzenie kosztów oraz przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniędzy do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016r. , poz. 718, ze zm.) , dalej: "p.p.s.a". Zarzucił naruszenie § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 lutego 2009 w sprawie zwrotu podatku akcyzowego od samochodu osobowego (Dz.U. z 2009 r. Nr 32, poz. 246, zwanego dalej rozporządzeniem), art. 2 i 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 2a, 120, 121 § 1, 125 § 1 i 2, 139 § 1, 140 § 1 i 2, 193 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U z 2018 r., poz. 800 ze zm., zwanej dalej O.p.). W dniu 17 października 2018 r. pełnomocnik Skarżącego zapoznał się z aktami sprawy (w siedzibie organu). Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] decyzją z dnia [...] października 2018 r. odmówił Skarżącemu zwrotu podatku akcyzowego oraz wypłaty odsetek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że Skarżący wniósł skargę przed upływem wyznaczonego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej terminu zakończenia postępowania. Ponadto podnoszony przez Skarżącego termin określony w § 3 rozporządzenia jest w ocenie organu terminem instrukcyjnym, a nie zawitym. Skarżący nie przedstawił również przesłanki wskazującej zasadność przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniędzy do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Organ wyjaśnił, że rozpatruje sprawy wg kolejności wpływu przy bardzo dużej ilości postępowań prowadzonych przez organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Odnosząc się do wniosku Skarżącego w pierwszej kolejności o zobowiązanie organu do wydania decyzji należy powtórzyć za wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SAB/Kr 34/18, że dla oceny zasadności skargi na bezczynność kluczowy jest moment jej wniesienia. W sytuacji, gdy bezczynność istniała w tej dacie, lecz ustała po wniesieniu skargi postępowanie sądowe podlega umorzeniu w zakresie zobowiązania do wydania aktu lub dokonania czynności przy jednoczesnym rozstrzygnięciu, czy bezczynność miała miejsce , czy z rażącym naruszeniem prawa oraz ewentualnie o kwestiach wymienionych w art. 149 § 1b i § 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, wobec wydania przez organ decyzji w dniu [...] października 2018 r., postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu podlega umorzeniu. Zobowiązanie organu zgodnie z treścią art. 149 § 1 p.p.s.a. stało się bowiem bezprzedmiotowe i w tym też zakresie postępowanie podlegało umorzeniu. Wobec tego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. należało orzec jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W zakresie bezczynności organu należy wskazać, że taka sytuacja zachodzi w przypadku gdy organ nie wyda w terminie, o którym mowa w art. 139 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 800, ze zm., zwanej dalej: O.p.), decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub nie dokona czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 139 § 1 O.p. załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt I FSK 453/18, z niezałatwieniem sprawy w terminie przez organ podatkowy mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami prawa lub przez organ podatkowy terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia bądź też innego aktu lub też nie podjął stosownej czynności. Ustawodawca dopuścił możliwość niedochowania zasady szybkiego (we wskazanych terminach) załatwienia sprawy, nakazując zawiadomienie strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie (art. 140 § 1 i 2 O.p.). Tym samym ustawodawca dał prymat zasadzie dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, które to zasady stanowią niezbędny warunek dla prawidłowego zastosowania prawa materialnego. Termin musi być określony obiektywnie, jednak nie ma przeszkód prawnych do wielokrotnego przedłużenia terminu załatwienia sprawy (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SAB/Gl 13/17). Na podstawie art. 140 O.p. organ ma obowiązek o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie zawiadomienia stronę i jednocześnie ma podać przyczyny niedotrzymania terminu i wskazać nowy termin załatwienia sprawy. Niedopełniając tego obowiązku można uzasadnić stwierdzenie, że narusza to zasady ogólne postępowania tj. zasadę praworządności, zasadę pogłębiania zaufania do organów podatkowych oraz zasadę szybkości prowadzenia postępowania (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 1389/16). W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek w dniu [...] września 2017 r., natomiast organ dopiero postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r., a więc po upływie niemal czteromiesięcznego terminu, zawiadomił Skarżącego o niezałatwieniu sprawy w terminie i wyznaczył nowy termin. Od tej pory jednak zawiadamiał Skarżącego kolejnymi postanowieniami o wyznaczaniu nowych terminów załatwienia sprawy. Powyższy fakt podkreślił również Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w postanowieniu z dnia [...] października 2018 r., uznając ponaglenie Skarżącego za uzasadnione i wyznaczając dodatkowy termin załatwienia sprawy. W ocenie Sądu Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] dopuścił się zatem bezczynności i bez znaczenia oceniając tę kwestię pozostaje to, że do rozpatrzenia były inne sprawy i organ dokonywał tego według kolejności ich wpływu, bowiem bez znaczenia oceniając postępowanie organu są ewentualne kłopoty kadrowe danej jednostki. Także bez znaczenia pozostaje i to, że strona wnosiła aby nie wydawał organ decyzji do czasu rozpatrzenia wniesionych przez stronę odwołań od decyzji wydanych w innych sprawach strony o podobnych stanach faktycznych. Jedynie w sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym, w których zachodzi konieczność przeprowadzenia wielu dowodów istnieje możliwość przedłużenia terminu do załatwienia sprawy, a taka sytuacja nie miała miejsca w omawianej sprawie. Strona złożyła wniosek i organ obowiązany był go rozpoznać bez zbędnej zwłoki, nie dłużej aniżeli w ciągu miesiąca a uznając, że sprawa jest szczególnie skomplikowana - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Tymczasem wniosek strony jest datowany [...] września 2017 r., a pierwsza aktywność organu to postanowienie z [...] stycznia 2018 r. wydane w przedmiocie wyznaczenia terminu zakończenia postępowania do dnia [...] marca 2018 r. Takie zachowanie się organu I instancji (opisane powyżej) skutkowało tym, że złożony w dniu [...] września 2017 r. wniosek został rozpoznany w dniu [...] października 2018 r. Tym samym podejmowane przez organ działania nie można uznać za efektywne dla właściwego toku postępowania. Nie może ulegać wątpliwości, że nie była to sprawa szczególnie skomplikowana. Tym samym w realiach niniejszej sprawy organ I instancji dopuścił się bezczynności, o czym orzeczono w punkcie drugim sentencji wyroku. Pozostaje ocenić, czy naruszenie to było rażące. Dla dokonania oceny, czy w sprawie dotyczącej bezczynności organu miało miejsce rażące naruszenie prawa należy uwzględniać stopień przekroczenia ustawowych terminów załatwienia sprawy, okoliczności stanowiące przyczynę zwłoki organu oraz ewentualne czynności podejmowane przez organ w okresie jego bezczynności (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt III SAB/Po 8/15). Jak zauważono powyżej, organ po pierwotnym zawiadomieniu Skarżącego o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy informował Skarżącego o kolejnych wyznaczeniach terminu, a także wyznaczał terminy do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, występował do innych podmiotów o materiał dowodowy. Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje również i to, że Skarżący sam przyczynił się do zaistniałego stanu rzeczy . Składane przez skarżącego dokumenty nie zostały załączone do wniosku tylko cyklicznie skarżący składał je w odstępach czasowych w odpowiedzi na wezwania organu do wypowiedzenia się w terminie 7 dni w sprawie i złożenia dokumentów. Skarżący dokonał także modyfikacji wniosku rozszerzając żądanie. Dodatkowo skarżący wniósł o wstrzymanie wydania decyzji w związku z wniesionymi przez siebie odwołaniami od pozostałych decyzji. Organ wydał również decyzję mieszcząc się w dodatkowym terminie wyznaczonym przez organ, do którego strona złożyła ponaglenie. Tak więc na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt trzeci wyroku). Sąd miał na względzie, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do żądania Skarżącego w zakresie przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniędzy do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. należy zauważyć, że wniosek ten składa się w sytuacji gdy ma miejsce postępowanie w przypadku niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Niemniej Sąd rozpoznał wniosek upatrując jego podstawy prawnej w dyspozycji art. 149 § 2 p.p.s.a. Przedmiotowy wniosek nie zawiera uzasadnienia, w którym strona skarżąca wskazałaby na zakres uszczerbku, straty lub krzywdy wywołanej bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Taki obowiązek chociaż nie wynika z przepisu prawa to jednak aktywność sądu jest w takim przypadku uwarunkowana przede wszystkim wskazaną przez skarżącą argumentacją (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 września 2018 r., sygn. akt I SAB/Bk 3/18). Nadto zważyć należy, że rozstrzygnięcie sądu co do wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej bądź też zastosowania obu tych środków, powinno być w pierwszym rzędzie uwarunkowane celem skargi na przewlekłość (czy jak w niniejszej sprawie – bezczynność), którym jest doprowadzenie do zakończenia postępowania, a także zapobieganie bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania. W tym kontekście widzieć także należy dyscyplinowanie organu. Dopiero gdy sąd uzna, że dla realizacji powyższego celu nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny, może przyznać skarżącemu sumę pieniężną. To, że przyznanie sumy pieniężnej ma charakter kompensacyjny nie podważa stanowiska, że może ona być przyznana tylko w sytuacji, gdy to przyznanie jest potrzebne dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygającego skargę na przewlekłość (bezczynność) – zdyscyplinowania organu (zob. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1163/16). Środek ten jako dodatkowa sankcja o charakterze dyscyplinująco-represyjnym powinien być stosowany w szczególnie widocznych i zawinionych przypadkach zwłoki organu, czy też wtedy, gdy istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Zdaniem Sądu orzekającego w tej sprawie takie sytuacje należy wykluczyć. W ocenie Sądu wymierzenie organowi grzywny nie jest celowe, bo organ żądaną decyzję wydał, a nadto Sąd nie stwierdził rażącego naruszenia prawa. Dlatego mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd nie uwzględnił żądania w tym zakresie . O kosztach postępowania orzeczono w pkt. V wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a.