IV SA/Po 1159/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r., zatytułowanym "Wniosek II", skierowanym do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: "MGOPS") M. W. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący") wniósł o przyznanie zasiłku stałego, gdyż, jak wskazał, w wyniku represji władz RP wraz z rodziną został pozbawiony środków do życia. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") – działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 2 i art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 115, poz. 1362, z późn. zm.; dalej: "ustawa o pomocy społecznej", w skrócie "u.p.s.") – odmówił udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku stałego, z powodu braku współdziałania przez Wnioskodawcę z MGOPS. Uzasadniając organ I instancji wskazał, iż ów brak współdziałania polegał na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, we wcześniej wyznaczonym terminie, przez co Wnioskodawca uniemożliwił dokonanie oceny jego aktualnej sytuacji materialno-bytowej, a ocena ta jest niezbędna do ustalenia uprawnień do otrzymania pomocy społecznej. Organ podkreślił, że stan ten trwa od 2003 r. – strona wielokrotnie zwracała się z wnioskami o pomoc, ale nigdy nie udało się MGOPS przeprowadzić wywiadu środowiskowego, a tym samym zebrać danych o sytuacji rodzinno-bytowej Wnioskodawcy. Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak takiego współdziałania może być powodem odmowy udzielenia pomocy. Organ skonkludował, że właśnie brak współdziałania, uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz brak jakichkolwiek dokumentów mających wpływ na udzielenie pomocy spowodowały odmowę jej udzielenia w niniejszej sprawie. Wnioskodawca złożył odwołanie od opisanej decyzji, wyrażając niezadowolenie z jej treści. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "SKO" lub "organ II instancji") decyzją z [...] października 2011 r., znak: [...], uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Uzasadniając SKO stwierdziło, że organ I instancji podjął działania celem skontaktowania się z Wnioskodawcą. Tym niemniej, w ocenie organu II instancji, niezależnie od interpretowania przepisów mających zastosowanie w sprawie, to na organie administracji ciąży obowiązek przeciwdziałania skutkom nieznajomości prawa przez stronę, zatem organ ma szczególny obowiązek dbałości o to, by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Wszechstronne wyjaśnienie i rozpatrzenie sprawy przejawia się między innymi w obowiązku zbadania przez organ treści wniesionego podania, poprzez wyłowienie zawartych w nim zarzutów i wniosków, jak również podjęcie niezbędnych czynności w celu doprowadzenia do zrozumiałego poinformowania świadczeniobiorcy o ciążących na nim obowiązkach i negatywnych konsekwencjach uchybienia tym obowiązkom. W rezultacie SKO nakazało organowi I instancji uzupełnienie postępowania dowodowego, w tym opisanie i wyliczenie, w sposób przystępny dla strony, okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie, ze szczególnym uwzględnieniem postanowień zawartych w art. 105 i art. 107 u.p.s. Jednocześnie zaznaczyło, że brak dostarczenia przez wnioskodawcę aktualnych danych dotyczących składu osobowego rodziny oraz osiąganych dochodów oznacza zawsze negatywne skutki dla wnioskodawcy. Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. W. Kwestionując decyzję SKO podniósł, że została ona wydana w wyniku przestępstwa. Jednocześnie wniósł o przesłuchanie "na okoliczność działania mafii prokuratorsko-sędziowskiej" określonych osób sprawujących funkcje publiczne, m.in.: Prezydenta RP, Premiera RP, Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreśliło, że przy rozpoznawaniu sprawy organ I instancji winien też podjąć działania z urzędu skutkujące ustaleniem nie tylko stanu osobowego rodziny Skarżącego, ale także źródeł i wysokości osiąganych przezeń dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie może zostać uwzględniona. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zgodnie zaś z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wola ustawodawcy wyrażona w tym ostatnim przepisie przesądziła o treści niniejszego wyroku. Przywołany art. 134 § 2 p.p.s.a. reguluje tzw. zakaz reformationis in peius. Precyzyjne ustalenie treści tego zakazu w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest złożone. Napotykane trudności łączą się przede wszystkim z nie do końca jasnym i ostrym sposobem rozumienia pojęcia "niekorzyści". Stąd ustalenie, czy przyjęte w wyroku rozstrzygnięcie nie narusza zakazu reformationis in peius, wymaga wnikliwego rozważenia tego zagadnienia w każdej sprawie, z uwzględnieniem całokształtu jej okoliczności. Zarazem należy zgodzić się z poglądem, że stwierdzenie w konkretnym przypadku, iż zawarte w wyroku oceny i zalecenia mogą w dalszym postępowaniu administracyjnym prowadzić do wydania aktu lub podjęcia czynności pogarszającej sytuację skarżącego w stosunku do tej, która wynika z zaskarżonego aktu, uzasadni przyjęcie, że wydanie wyroku tej treści naruszałoby zakaz reformationis in peius (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, P.p.s.a. Komentarz, LEX 2011, uw. 6–7 do art. 134). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela także pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08 kwietnia 2008 r. (II OSK 367/07; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: "CBOSA"), zgodnie z którym orzeczenie wydane na skutek rozpoznania środka zaskarżenia (tu: skargi na decyzję SKO) nie może być dla strony skarżącej mniej korzystne, niż orzeczenie zaskarżone (z wyjątkiem stwierdzenia naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności). Wobec powyższego należy stwierdzić, iż nie sposób dopatrzeć się w zaskarżonej decyzji naruszenia prawa, które skutkowałoby stwierdzeniem jej nieważności. Zarazem trzeba zauważyć, iż okolicznościach niniejszej sprawy SKO na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. wyeliminowało z obrotu prawnego ewidentnie niekorzystną dla Skarżącego decyzję Burmistrza i skierowało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Ponowne rozpatrywanie sprawy przez organ I instancji otwiera zaś Skarżącemu drogę do uzyskania – oczywiście po spełnieniu warunków i przesłanek zawartych w ustawie o pomocy społecznej, w tym po umożliwieniu przez Skarżącego przeprowadzenie wywiadu środowiskowego – wnioskowanej pomocy. Uprawomocnienie się wyroku oddalającego skargę usankcjonuje korzystny dla Skarżącego stan prawny, który powstał w wyniku wydania decyzji SKO. Z kolei ewentualne uchylenie ten decyzji przez tut. Sąd wiązałoby się z koniecznością wyrażenia negatywnej oceny tego aktu oraz wiążących się z nią wskazań, co mogłoby sytuację Skarżącego tylko pogorszyć. Odnosząc się, na marginesie, do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO należy podkreślić, iż choć jest ona formalnie poprawna, to jednak nie do końca przystaje do specyficznych okoliczności niniejszej sprawy, a także innych spraw zasiłkowych inicjowanych przez tego Wnioskodawcę. Nie sposób bowiem abstrahować od okoliczności podniesionej w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, iż brak współdziałania Skarżącego z MGOPS ma charakter permanentny i trwa nieprzerwanie od 2003 r. Sądowi wiadomym jest z urzędu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wydał dotychczas wyroki w kilkudziesięciu sprawach ze skarg M. W. i w większości z nich (o ile nie we wszystkich) pojawiał się wątek braku współdziałania Skarżącego z jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej. Sąd w składzie obecnym w pełni podziela argumentację sformułowaną we wcześniejszych orzeczeniach zapadłych na skutek skarg Skarżącego – w tym m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2011 r. (IV SA/PO 713/11; CBOSA) – że przeprowadzenie wywiadu jest obowiązkiem pracownika socjalnego, od którego co do zasady nie może odstąpić (art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s.), wobec czego o negatywnych skutkach jego nie przeprowadzenia należy wnioskodawcę pouczyć, co też w niniejszej sprawie uczyniono. Notoryczne uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a przez to uniemożliwienie organowi prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jest niewątpliwie jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. Warto powtórzyć w ślad za cytowanym wyrokiem, że pracownicy socjalni nie dysponują środkami, by wymusić na wnioskodawcy współpracę. Nieobecność w domu we wskazanych przez organ I instancji dniu i godzinie, przy braku zgłoszenia jakichkolwiek zastrzeżeń co do tego terminu, jest bez wątpienia równoznaczne z uniemożliwieniem przez Skarżącego przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji oznacza również brak współdziałania Skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Godzi się jeszcze wskazać, że Sądowi wiadomym jest z urzędu (m.in. ze spraw zakończonych prawomocnymi wyrokami WSA w Poznaniu: z 08.03.2007 r., IV SA/Po 349/06; z 07.07.2010 r., IV SA/Po 331/10 oraz z 25.05.2011 r., IV SA/Po 68/11 – CBOSA), że w skład rodziny Wnioskodawcy wchodzi również Małżonka. Zgodnie z doświadczeniem życiowym, gdyby sytuacja osób będących na utrzymaniu Wnioskodawcy wymagała, dla zaspokojenia podstawowych potrzeb, pozyskania świadczeń z pomocy społecznej (np. na leczenie dzieci, na pokrycie kosztów zakupu opału lub inne wydatki), wówczas z wnioskiem o takie świadczenia zapewne wystąpiłaby Żona Skarżącego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Z tej przyczyny, zdaniem Sądu, nie zachodziło w tym przypadku uzasadnienie do przyznania wnioskowanego świadczenia, mimo braku współdziałania ze strony Wnioskodawcy (art. 11 ust. 3 u.p.s.). Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. MZ