IV SA/Po 1168/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 9 września 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego i adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Skarżącego zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2012r. wezwano do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013r., w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie, gdyż oświadczenie majątkowe, pomimo wezwania do jego uzupełnienia, było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego Wnioskodawcy. Zażalenie na wskazane postanowienie zostało oddalone (orzeczenie NSA z dnia 6 czerwca 2013r., k. 66-70 akt sądowych). W związku z ponownym doręczeniem wezwania do uiszczenia wpisu Skarżący ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy (k. 90-91 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 22 października 2013r. ponownie odmówił przyznania prawa pomocy (k. 110-113 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2013r. oddalił zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy (k. 126-128 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że Skarżący nie przedstawia żadnych dowodów mogących ilustrować własne możliwości finansowe, a w szczególności osiągane dochody oraz wysokość ponoszonych wydatków. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę R.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. Wraz z własną skargą kasacyjną Skarżący zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2014r. oddalono wniosek o wyłączenie sędziego a postanowieniami z dnia 11 marca 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę kasacyjną jako sporządzoną przez osobę nieuprawnioną i odmówił przyznania prawa pomocy (Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 czerwca 2014r. oddalił zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy - k. 335-339 akt sądowych). Dalej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2014r. odrzucił zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia 11 marca 2014r. W związku z zażaleniem na w/w postanowienie tut. Sądu z dnia 29 kwietnia 2014r. zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2014r. wezwano do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł. oraz ponownie doręczono zarządzenie z dnia 2 kwietnia 2014r. wzywające do uiszczenia wpisu 100 zł. od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 14 stycznia 2014r. W odpowiedzi na powyższe wezwania skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego i adwokata. W uzasadnieniu zgłoszonego żądania Wnioskodawca wyjaśnił, że jest bezdomny, samotny i nie ma żadnego dochodu ani majątku. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego utrzymuje się przy życiu korzystając z jadłodajni Caritasu i noclegowni dla bezdomnych, a jego jedynym źródłem dochodu jest zbieranie surowców wtórnych przynoszące dochód [...] zł. miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż Prokurator działając na wniosek ARiMR działając na podstawie art. 231 §2 k.k. oskarżył go o podanie nieprawdziwej powierzchni gruntów. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowo przewidzianym terminie skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, iż jego treść jest niezgodna ze stanem faktycznym i prawnym, a nadto budzi jego głębokie niezadowolenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.– dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wydane w tym trybie postanowienie przysługuje zażalenie. Sprawa przyznania prawa pomocy rozpatrywana jest więc od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Zgodnie z w/w przepisem prawo pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić najmniejszych nawet należności związanych z postępowaniem sądowym (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest jednak wiarygodne przedstawienie sytuacji majątkowej i rodzinnej. W okolicznościach niniejszej sprawy wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Poprzednie wnioski rozpatrzone zostały odmownie postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2013r. (zażalenie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013r. sygn. akt II OZ 402/13), z dnia 22 października 2013r. (zażalenie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2013r. sygn. akt II OZ 1077/13) i z dnia 11 marca 2014r. (zażalenie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2013r. sygn. akt II OZ 535/14) W ramach niniejszego postępowania wnioskodawca ponownie nie przedstawił rzetelnie – za pomocą stosownych dokumentów – swojej sytuacji majątkowej. Z przedłożonego oświadczenia wnioskodawcy o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że nie została przez niego należycie wyjaśniona jego aktualna sytuacja materialna. Oświadczenie majątkowe wnioskodawcy z dnia 27 stycznia 2014 r. nie odpowiada wymogom przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Wniosek strony po raz kolejny inicjujący postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy ma charakter lapidarny, z powołaniem się na całkowity brak źródeł dochodu, co w istocie przeczy doświadczeniu życiowemu. W ocenie Sądu wniosek skarżącego nie zawiera również pełnej informacji umożliwiającej ocenę jego zdolności do poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Podobnie jak w momencie orzekania przez tut. Sąd w dniu 19 kwietnia 2013r., w dniu 22 października 2013r. i w dniu 11 marca 2014r. wnioskodawca powołał się enigmatycznie na brak jakichkolwiek środków finansowych i majątku. Ponownie bez wyjaśnienia (udokumentowania rzeczywistego stanu rzeczy) pozostawione zostały jednak kwestie dotyczące: założenia, wyposażenia w majątek i zbycia udziałów w [...] Sp. z o.o., - założenia i wyposażenia w majątek [...] Sp. z o.o. w organizacji, - tytułów prawnych do zajmowania, sposobu zagospodarowania i kosztów utrzymania: nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania, nieruchomości wskazanej jako adres dla doręczeń w sprawach o sygn. akt III SA/Po 621-622/09, nieruchomości wskazanej jako adres siedziby spółki [...] Sp. z o.o. oraz nieruchomości wskazanej jako siedziba [...] Sp. z o.o. w organizacji, - sytuacji rodzinnej Wnioskodawcy, - wysokości egzekwowanych należności oraz wysokości kwot wyegzekwowanych lub przekazanych organom egzekucyjnym, - wysokość średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego, - źródła finansowania: wydatków na zaspokojenie potrzeb życiowych, oraz źródła pochodzenia majątku przekazanego tworzonym podmiotom gospodarczym. Odnosząc się do wniosku skarżącego ponownie należy przypomnieć, że przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym jest uzasadnione sytuacją majątkową strony żyjącej w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Prawo dostępu do sądu, realizacją którego jest m.in. prawo pomocy jest jednym z podstawowych wolności człowieka stanowiąc gwarancję demokratycznego państwa prawnego. Treść podmiotowego prawa do sądu obejmuje prawo dostępu do sądu, prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury i prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Funkcją prawa jest zapewnienie każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do organu sądowego o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego. Konstytucyjna podstawa prawa do sądu zapisana została w art. 45 ust 1 Konstytucji RP i uzupełnienie znajduje w szeregu dalszych unormowań (art. 77 ust. 2, art. 176 - art. 178). Istnienie określonego prawa podmiotowego skutkuje zawsze możliwością korzystania z tego uprawnienia w sposób niewłaściwy, co realizuje się w instytucji nadużycia prawa. Nadużycie prawa ma miejsce wówczas, gdy, podmiot, któremu przysługuje dane prawo realizuje je, ale nie po to, by osiągnąć cel, któremu prawo to służy, lecz dla innych powodów, które nie zasługują na prawną ochronę. Osoba uprawniona realizuje swoje uprawnienie w sposób sprzeczny z ogólnie przyjętymi zasadami moralności publicznej. Nadużywanie własnego prawa stanowi jedynie pozór wykonywania prawa i jest zachowaniem bezprawnym. Zgodzić się należy z poglądem zaprezentowanym przez H. Doleckiego, iż "przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa" (zob. H. Dolecki, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005. Nadużycie prawa do sądu, Warszawa 2005 s.135). Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy, Sąd, uwzględniając znaną mu z urzędu okoliczność zainicjowania przez Skarżącego szeregu postępowań, w których złożył on wnioski o prawo pomocy, rozważył również czy wnioskujący o pomoc nie nadużył tego prawa. Sąd pragnie podkreślić, że samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że strona nadużywa prawa do sądu albowiem nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od charakteru tych spraw, przy czym nie chodzi o dokonywanie jakiejkolwiek oceny ich zasadności merytorycznej, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Podmiot, który ma rozległe interesy i chroniąc je realizuje swoje prawo do sądu inicjując szereg postępowań, nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa. Jest to bowiem adekwatne do sytuacji, w jakiej się znajduje. Cechą charakterystyczną wszystkich składanych skarg przez R.P. jest towarzyszący im wniosek o prawo pomocy, w którym tak jak w niniejszej sprawie strona nie wyjaśnia swej sytuacji materialnej składając lapidarne oświadczenie o braku jakichkolwiek środków finansowych, pomimo iż Sądowi z urzędu wiadomym jest, że Skarżący pełni funkcję prezesa zarządu w [...] Sp. z o.o., a do maja 2012 roku był udziałowcem tej Spółki. Udziały o łącznej wartości [...] zł zbył na rzecz brata M.P. (Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia 15 czerwca 2012 roku, Nr 115, poz. 86257). Niemniej wcześniej, czyli przed ujawnieniem w Krajowym Rejestrze Sądowym faktu zbycia udziałów, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O.W. z dnia [...] sierpnia 2011 roku, sygn. akt [...] , Skarżący został zobowiązany do wyjawienia majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym. W dniu 27 września 2011 roku Wnioskodawca został ujawniony w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych (Nr [...]). W dniu 29 marca 2013 roku do Wydziału III tutejszego Sądu wpłynęła również skarga podmiotu [...] Sp. z o.o. w organizacji (sygn. akt III SA/Po 516/13), którą reprezentuje R.P. Z kolei postanowieniem z dnia 04 grudnia 2013 roku w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I SA/Po 499/13, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy [...] Sp. z o.o. w organizacji. Przedstawione wyżej okoliczności faktyczne sprawiły, że Sąd uznał, iż domaganie się przez Skarżącego prawa pomocy w zakresie całkowitym w tej sprawie, bez wyjaśnienia swej sytuacji majątkowej stanowi nadużycie tego prawa stanowiąc cel sam w sobie. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia MZ