IV SA/Po 12/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia "S. W. w W." od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu z dnia 25 lipca 2017r. sygn. akt IV SA/Po 12/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Stowarzyszenie S. W. w W. wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W skardze Stowarzyszenie złożyło również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego. W formularzu wniosku wskazano, iż stowarzyszenie jako organizacja non profit nie ma żadnych środków finansowych, majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na ofiarności swych członków. Przedstawicielka stowarzyszenia za pełniona funkcję nie pobiera również żadnego wynagrodzenia . Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2017r. odmówiono wnioskodawcy przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na skutek sprzeciwu skarżącego Stowarzyszenia, postanowieniem z dnia 30 maja 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zmienił zaskarżone postanowienie referendarza sądowego i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego. W uzasadnieniu postanowienia Sądu stwierdzono, iż sprzeciw wnioskodawcy zasługiwał na uwzględnienie tylko w części, z uwagi na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie większym niż zakres objęty wnioskiem. Sąd podkreślił, że referendarz sądowy postąpił prawidłowo, rozstrzygając odmownie wniosek. Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwalała bowiem zdaniem Sądu z przekonaniem stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie podjęło działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za niewystarczające uznano twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż skarżące stowarzyszenie jest organizacją "non profit". Prowadząc dalej postępowanie doręczono skarżącemu wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi. Mając na uwadze zgłoszony w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wniosek o ustanowienie pełnomocnika, Stowarzyszeniu przesłano również formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W powyższym stanie sprawy skarżące Stowarzyszenie nie uiściło wymaganego wpisu sądowego lecz złożyło m.in. kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, domagając prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (bez podania jego zakresu) i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podano informacje tożsame z zawartymi we wcześniej złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo wskazano, że Stowarzyszenie nie otrzymuje żadnych dotacji od Skarbu Państwa i instytucji samorządowych i Unii Europejskiej. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2017r. referendarz sądowy rozstrzygając powyższy wniosek odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy stwierdzając, że działania skarżącego Stowarzyszenia nadal nie pozwalają na kompleksową ocenę jego sytuacji majątkowej. W ustawowo przewidzianym terminie skarżące stowarzyszenie złożyło sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, iż zaskarżone postanowienie winno być uchylone w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Skarżące stowarzyszenie wskazało, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno – prawny polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji polegającej na budowie elektrowni wiatrowych. Dalej wnioskodawca zarzucił, że nie zbadano stanu formalno – prawnego i materialnego stowarzyszenia, stwierdzając w uzasadnieniu, że członkowie nie uiszczają składek członkowskich, skoro stowarzyszenie złożyło oświadczenie, że fundusze na korespondencję pochodzą z dobrowolnych składek członków. Zdaniem wnioskodawcy nie zwrócono również uwagi, iż w związku ze zmianą liczby członków pogorszeniu uległa sytuacja finansowa Stowarzyszenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 – dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Konieczna jest więc ocena złożonego przez skarżące Stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zawartych w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Oceniając niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. można przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w/w podmiotom można zaś przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się zatem powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie podjęło działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za niewystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. Stowarzyszenie powinno bowiem wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż skarżące stowarzyszenie jest organizacją "non profit". Dalej wskazać należy ,że wybierając formę stowarzyszenia zwykłego stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie wykazało, że nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide: postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10; CBOSA). Okoliczności te nie zostały jednak w żaden sposób wykazane w niniejszej sprawie. Nawet nie podjęto takiej próby ograniczając się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia o braku posiadania środków, dochodów i majątku. Samo zaniechanie egzekwowania obowiązku opłacania składek członkowskich, a tym samym przyjęcie jako obowiązującej zasady, iż działalność oparta jest na pracy społecznej członków stowarzyszenia i dobrowolnych wpłatach, nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W tym miejscu odnosząc się do argumentacji podniesionej w sprzeciwie należy stwierdzić, iż opłacanie z dobrowolnych składek członków stowarzyszenia kosztów korespondencji, nie powoduje uznania, iż wnioskodawca wykazał aby członkowie stowarzyszenia w obecnej liczbie, nie byli w stanie uiścić również pozostałych kosztów funkcjonowania stowarzyszenia, w tym kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. tym samym za zasadne uznać należy stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, że działania skarżącego Stowarzyszenia nadal nie pozwalają na kompleksową ocenę jego sytuacji majątkowej. W związku z powyższym na podstawie art. 246 §2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.